Chưa phát huy được lợi thế
TP Hồ Chí Minh có mạng lưới giao thông đường thủy khá phát triển, với tổng chiều dài khai thác hơn 1.000 km. Trong đó có 975 km đã đưa vào quy hoạch và tổ chức quản lý, gồm: bảy tuyến/157 km là tuyến hàng hải; chín tuyến/203 km tuyến đường thủy nội địa quốc gia; 94 tuyến/612 km đường thủy nội địa địa phương và hai tuyến chuyên dùng. Không những vậy, TP Hồ Chí Minh có lợi thế từ hai tuyến sông chính là Sài Gòn và Đồng Nai chảy qua, cùng với hệ thống sông nhỏ, kênh rạch tạo ra mạng lưới đường thủy kết nối các tỉnh lân cận như: Bình Dương, Tây Ninh, Đồng Nai, Long An, Bà Rịa - Vũng Tàu và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Điều này tạo lợi thế thuận lợi cho việc phát triển và thu hút khách du lịch trong và ngoài nước bằng loại hình DLĐT vốn còn khá mới mẻ này.
Dù lợi thế là vậy nhưng theo Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, hiện công tác phát triển DLĐT còn bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập. Cụ thể, một số tuyến du lịch đường thủy đầu tư nâng cấp, cải tạo còn chậm. Theo đó, dự án đầu tư xây dựng cầu đường sắt Bình Lợi trên tuyến sông Sài Gòn và dự án (DA) khai thông tuyến Rạch Chiếc, nối sông Sài Gòn và sông Đồng Nai, dù có chủ trương nâng cấp, xây dựng từ lâu nhưng vẫn chưa được triển khai. Hệ quả là độ tĩnh không cầu thấp, nên các chương trình tour đều phụ thuộc vào thủy triều mới vào được luồng đường thủy.
Bên cạnh đó, hệ thống cảng, bến thủy nội địa phục vụ vận tải hành khách, khách du lịch hiện nay trên địa bàn thành phố chưa đáp ứng được nhu cầu, chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của thành phố. Đặc biệt, từ khi bến Bạch Đằng (quận 1, TP Hồ Chí Minh) tạm ngưng hoạt động để chỉnh trang đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động DLĐT. Trong khi, quỹ đất dùng để đầu tư xây dựng cảng, bến, dịch vụ hậu cần kỹ thuật phục vụ cho du lịch còn hạn chế; chưa kể, để có được quyền sử dụng đất trong khu vực cần có nguồn kinh phí lớn.
Mặt khác, các điểm dừng chân trên tuyến DLĐT còn thiếu về số lượng và hạn chế về chất lượng lẫn sự hấp dẫn, đặc biệt quan trọng đối với các tuyến tầm trung hiện nay, do đoạn đường di chuyển dài, làm giảm sức hấp dẫn của chương trình nếu không phát triển điểm dừng chân phù hợp. Cảnh quan hai bên các tuyến kênh chưa được quy hoạch và cải tạo làm cho sức hấp dẫn của sản phẩm DLĐT còn ở mức nghèo nàn, chưa tạo điểm nhấn cho sản phẩm DLĐT; khu vực neo đậu cho phương tiện thủy chưa được xác định, điều này ngăn cản nhiều loại hình phương tiện vận tải phát triển tại thành phố.
Từ những hạn chế trên, theo phản ánh của các doanh nghiệp (DN) du lịch đường sông, hiện các tuyến như: TP Hồ Chí Minh - Củ Chi; tuyến TP Hồ Chí Minh - Cần Giờ…, lục bình dày đặc, trôi nổi làm ảnh hưởng đến lộ trình di chuyển, thời gian khai thác các tuyến du lịch trên sông Sài Gòn. Các trạm dừng chân cho du khách trên tuyến còn ít, một số điểm có thể làm điểm dừng chân nhưng hệ thống cầu tàu đã xuống cấp hoặc chưa có... Các trạm dừng chân, trạm tiếp nhiên liệu cho du khách trên tuyến cũng chưa được hình thành; các hoạt động, dịch vụ bổ trợ, các điểm mua sắm còn đơn điệu.
Sản phẩm du lịch vẫn còn nghèo nàn chưa thu hút được du khách.
Cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch
Theo định hướng, thời gian tới thành phố sẽ tập trung đầu tư phát triển bảy tuyến đường thủy nhằm đưa loại hình du lịch này trở thành mũi nhọn, tạo đà thu hút nhiều du khách và góp phần phát triển thành phố. Trong đó, điểm xuất phát tập trung từ các bến Bạch Đằng, Cầu Móng (quận 1) và bến Cảng Sài Gòn - Khánh Hội (quận 4), đi các tuyến: du lịch nội đô Nhiêu Lộc - Thị Nghè; quận 7 (Khu đô thị Phú Mỹ Hưng); quận 5, 6, 8 qua rạch Bến Nghé - kênh Tàu Hủ; quận 9, Đồng Nai; huyện Cần Giờ, Vũng Tàu; Bình Dương, huyện Củ Chi và các tỉnh miền Tây Nam Bộ.
Bên cạnh đó, TP Hồ Chí Minh cũng đã đưa vào hoạt động hai tuyến DLĐT là tuyến buýt sông số 1 (bến Bạch Đằng - Linh Đông) dài gần 11 km và tuyến tàu cao tốc TP Hồ Chí Minh - Cần Giờ - Vũng Tàu dài gần 90 km, tạo thuận lợi cho người dân thành phố và các tỉnh lân cận đi lại và thu hút đáng kể lượng khách du lịch. Để tăng tính kết nối cho các luồng tuyến và loại hình vận tải khác, TP Hồ Chí Minh đang đầu tư xây dựng hoàn thiện các cảng, bến và khu vực neo đậu chờ. Cụ thể, khu vực Cảng tàu khách quốc tế tại Mũi Đèn Đỏ (giao nhau giữa sông Sài Gòn và sông Nhà Bè, quận 7) sẽ mở một số bến phục vụ các phương tiện thủy nội địa kết nối trung tâm thành phố; các tàu nhà hàng, du lịch nội địa.
Bên cạnh đó, các bến thuộc DA hai tuyến buýt đường sông sẽ tiếp nhận các phương tiện tàu, ca-nô (khoảng 100 khách) đón, trả khách du lịch và taxi thủy. Hiện thành phố quy hoạch xây dựng 10 bến thủy khu đô thị mới Thủ Thiêm (quận 2), trong đó sẽ bố trí ba bến cho phương tiện lớn đón trả khách, sáu bến cho phương tiện nhỏ và một bến kết hợp neo đậu phương tiện.
Trao đổi với phóng viên báo Thời Nay, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, cho biết, hiện có nhiều tuyến đường thủy nằm ngay trung tâm thành phố, rất thuận lợi trong vận chuyển hành khách và khách du lịch đường thủy (sông Sài Gòn, kênh Tẻ, kênh Đôi, kênh Tàu Hủ…). Thậm chí, các tàu khách quốc tế với lượng khách du lịch lớn có thể vào ngay trung tâm thành phố tại khu vực Cảng Nhà Rồng - Khánh Hội, bến Bạch Đằng mà không cần phải trung chuyển. Không những vậy, thành phố có nhiều điểm đến để tham quan du lịch bằng đường sông như: khu trung tâm (Bến Nhà Rồng, chợ Bến Thành, Dinh Thống Nhất…); khu di tích lịch sử địa đạo Củ Chi…
Để DLĐT TP Hồ Chí Minh “cất cánh” thời gian tới, chính quyền thành phố sẽ đẩy mạnh cải tạo, nâng cấp luồng tuyến đường thủy; cảng, bến hiện có. Đồng thời, tạo cơ chế chính sách nhằm thu hút, phát triển du lịch; sử dụng quỹ đất xây dựng cảng, bến; tạo cơ chế đầu tư, quản lý cảng bến, công trình dịch vụ phục vụ du lịch. Mặt khác, đẩy mạnh công tác phối hợp giữa các Sở, ngành, địa phương liên quan về phát triển du lịch phù hợp sản phẩm du lịch.
Từ những vấn đề nêu trên, Sở Du lịch vừa kiến nghị UBND TP Hồ Chí Minh xây dựng và ban hành những cơ chế, chính sách hỗ trợ về giá, về thuế, tài chính nhằm khuyến khích, tạo điều kiện cho DN mạnh dạn đầu tư phát triển DLĐT, đặc biệt là với các DN khởi nghiệp. Đồng thời, xây dựng tiêu chí kêu gọi đầu tư thí điểm phát triển tuyến DLĐT văn minh, hiện đại, an toàn. Ngoài ra, mở rộng khai thác các cảng biển của thành phố và kết nối thuận tiện với cụm Cảng Cái Mép - Thị Vải (Bà Rịa - Vũng Tàu), để phục vụ khách du lịch tàu biển kết hợp chương trình tham quan, mua sắm tại trung tâm thành phố và các chương trình DLĐT nội đô. Bổ sung các dịch vụ hỗ trợ du khách đến bằng đường tàu biển qua các cảng biển tại TP Hồ Chí Minh.
Theo chuyên gia du lịch Nguyễn Văn Mỹ, TP Hồ Chí Minh cần thực hiện liên kết vùng trong phát triển sản phẩm du lịch. Trong đó, xác định vai trò cửa ngõ du lịch mang tính kết nối các trung tâm du lịch trong khu vực, nghiên cứu triển khai kết nối các thành phố du lịch trọng điểm thuộc khu vực các quốc gia hạ nguồn Mekong (Campuchia, Lào, Myanmar, Thái-lan). Đồng thời, phối hợp các địa phương khác chia sẻ kinh nghiệm cùng khai thác phát triển sản phẩm du lịch đường sông.
