Năm 2017, số liệu TTKT cao nhất trong gần chục năm trở lại đây. Số DN thành lập mới cao kỷ lục. Đánh giá về hiệu ứng tăng trưởng năm 2017 và triển vọng năm 2018, Viện trưởng Kinh tế Việt Nam Trần Đình Thiên cho rằng, mọi sự phấn khởi dễ dẫn đến mất bình tĩnh. Chúng ta dùng từ “kỳ tích 2017” nhiều tới mức dường như hơi say sưa vì thắng lợi, trong khi ở khía cạnh kinh tế nên đánh giá bình tĩnh hơn. Vấn đề đáng quan tâm là chất lượng của tăng trưởng, đó là chất lượng của các con số và chất lượng của cơ cấu. Nhìn lại năm 2017, cơ chế tăng trưởng, cơ cấu ngành, vùng còn chưa thay đổi nhiều. DN trong nước có nền tảng quan trọng bậc nhất nhưng còn nhỏ bé; thiếu liên kết. Ngành tài chính - ngân hàng (TC-NH), thị trường chứng khoán bùng lên nhưng nền tảng cấu trúc TC-NH còn yếu. Nguồn nhân lực, cấu trúc tương lai nền kinh tế chưa có gì. Thống kê cho thấy, gánh nặng chi phí của DN như chi phí logistics rất cao, chiếm 20% GDP, trong khi trung bình thế giới chỉ 11%. Đặc biệt, về cắt giảm điều kiện kinh doanh, Bộ Công thương là “tác giả” cắt giảm 675 thủ tục, nhưng mới chỉ đề xuất giảm, kết quả vẫn phải chờ.
Cùng quan điểm này, ông Đặng Huy Đông, nguyên Thứ trưởng Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, chúng ta không nên bị “ru ngủ” bởi kỳ tích, mà cần phải chú ý. Nên đặt tiếp vấn đề là nhìn ở góc độ DN, phải lường trước các rủi ro trong hoàn cảnh sắp tới để Chính phủ có những biện pháp xử lý kiểm soát rủi ro đó. Những giải pháp đã đặt ra là đúng thì vẫn phải tiếp tục làm mạnh hơn nữa. Không say sưa, không dừng lại, cải thiện là phải liên tục, hội nhập là phải liên tục. Cái nào làm được đến đoạn nào, còn làm tiếp bao nhiêu phải rõ ra. Chính phủ kiến tạo phải tiếp tục kiểm soát vấn đề chi phí, kết cấu hạ tầng phải nhanh chóng hoàn thiện.
TS Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư, cũng cho rằng, không nên “lạc quan tếu” về thành tích trong năm 2017. Bởi đây là giai đoạn phục hồi tốt hơn, chứ chưa tăng trưởng bền vững và có tính lâu dài. Nền kinh tế đang trong giai đoạn phục hồi và không bảo đảm tăng trưởng quá mức như dự báo. Đồng thời, tăng trưởng cao nhưng năng suất lao động vẫn thấp nhất khu vực. Đây là nghịch lý! Câu chuyện cuối cùng vẫn là năng suất lao động, đằng sau câu chuyện tăng năng suất lao động là sự dịch chuyển nội ngành hay ngoài ngành. Hơn nữa, Việt Nam có năng suất thấp một phần là do quản trị kinh doanh và công nghệ lạc hậu.
Chủ tịch Hiệp hội DN đầu tư nước ngoài Nguyễn Mại nhận định, năm 2018 không chỉ là cơ hội mà còn có thách thức không hề nhỏ. Trong đầu tư nước ngoài, nhìn vào đầu năm, trên thế giới có rất nhiều chuyện liên quan tới chính trị, khủng bố nên không ai có thể dự báo được diễn biến thị trường. Với Việt Nam, khi hội nhập sâu rộng vào thế giới cần tăng cường năng lực phản ứng để đủ sức đối phó bất kỳ tình huống nào.
Đánh giá về sự khởi sắc kinh tế trong năm 2017, Giám đốc Phát triển Đại học Fulbright Việt Nam Nguyễn Xuân Thành, nhận định nhóm yếu tố rất quan trọng là tính chu kỳ ngắn hạn của kinh tế. Đầu tiên phải kể tới việc kinh tế thế giới khởi sắc, hầu hết các nền kinh tế phát triển hay mới nổi đều cải thiện. Việt Nam nằm trong bối cảnh chung như vậy. Đồng thời, về vấn đề tỷ giá, trong khi đồng USD xuống giá 10% so bình quân các đồng tiền khác, đồng Việt Nam giữ bình ổn so đồng USD. Do vậy, với mục tiêu tăng trưởng 6,7% trong năm 2018, nhìn vào giai đoạn 2015 – 2017 thấy có một yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy tăng trưởng là sự gia tăng của tiêu dùng dân cư. Thu nhập trung bình của người dân cao hơn, sức mua cao hơn. Đây chính là động lực quan trọng cho tăng trưởng năm 2018. Đồng thời, năm 2017, dịch vụ tăng 7,5% và với đà này, nếu các yếu tố tích cực ngắn hạn không còn hỗ trợ thì các yếu tố trung hạn vẫn sẽ thúc đẩy tăng trưởng cao hơn. Tuy nhiên, để đạt được điều này, các chính sách về tiền tệ phải có sự hỗ trợ từ phía Chính phủ. Chính phủ có ổn định được lãi suất, yếu tố tiêu dùng mới chuyển sang các chỉ số tăng trưởng tích cực.
Phân tích những thách thức mà kinh tế Việt Nam sẽ đối mặt trong năm 2018, chuyên gia TC-NH Lê Xuân Nghĩa cho rằng, vốn và nhân lực là hai yếu tố cuối cùng cần hòa quyện với nhau. Đây là vấn đề lâu dài mà chiến lược phát triển quốc gia cần quan tâm làm sao để DN có cạnh tranh. Tiếp đó, những lo ngại rủi ro về chính quyền, nói như Thủ tướng là “trên nóng dưới lạnh”, khi mà rủi ro chính quyền còn lớn, chi phí để chống đỡ rủi ro chính quyền cao và chúng ta mất nhiều thời gian về điều này, chưa kể kéo theo ngân sách và nợ công cao nếu không xử lý dứt điểm. Ngoài ra, Việt Nam đang nghiên cứu xem có giảm được lãi suất tiền gửi không để qua đó giảm lãi suất cho vay. Nhưng nếu giảm được lãi suất tiền gửi sẽ ảnh hưởng thanh khoản của NH. Lúc đó, “dân sẽ vác tiền đi mua vàng, USD”. Hơn nữa, nợ xấu và chi phí quá cao của chính quyền đều là nguyên nhân làm lãi suất NH cao. Nhìn vào chi phí vốn của NH sẽ thấy điều đó. Cần tập trung nguồn lực để giảm thiểu điều này. Chính sách không quan trọng bằng cách thức chúng ta thực hiện nó. Kỳ vọng năm 2018 là năm hành động chính sách và tiền tệ nhằm vào mục tiêu dài hạn.
