Đặc biệt, công lao lớn nhất là của các nghệ nhân dân gian thuộc lĩnh vực văn hóa phi vật thể. Họ là những người được xã hội ghi nhận là “báu vật dân gian sống” với sứ mệnh giữ và trao truyền ngọn lửa văn hóa của tổ tiên đến với con cháu mai sau.
Nhờ họ mà sợi dây kết nối cộng đồng bớt phần lơi lỏng, mà nhịp cồng chiêng, điệu dân ca vẫn ngân, bước chân dân vũ vẫn rạo rực bên bếp lửa trong những mùa lễ hội. Nhờ họ mà ngôn ngữ tộc người vẫn được lưu giữ để ông bà, cha mẹ vẫn có thể giao tiếp và kể cho con cháu nghe những câu chuyện từ ngày xửa, ngày xưa. Nhờ họ mà hoa văn thổ cẩm vẫn rực rỡ sắc màu truyền thống như một biểu tượng của nền văn hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng. Để từ đó, nuôi dưỡng trong tâm hồn những người trẻ niềm tự hào, trao cho họ trách nhiệm bảo tồn và phát huy những di sản quý báu mà cha ông từng sáng tạo, đắp bồi. Nghệ nhận K’Điệp, người Cơ Ho, nói: “Lớp trẻ bây giờ lo làm kinh tế, ít quan tâm tới văn hóa. Nhiều cháu không thể giao tiếp được bằng tiếng nói của dân tộc mình, đồng dao, dân ca thì càng ít cháu biết. Bởi vậy mà tôi cùng các nghệ nhân cố gắng từng chút một trao truyền những giá trị truyền thống cho các cháu.” Nữ nghệ nhân Ma Bio, người Chu Ru cũng đau đáu: “Chúng tôi đã truyền đạt kiến thức, ý nghĩa của từng bài chiêng, từng điệu múa để con cháu không quên di sản của ông bà”…
Ghi nhận công lao của các nghệ nhân dân gian, Nhà nước đã tôn vinh, trao tặng danh hiệu cho hàng trăm Nghệ nhân nhân dân và Nghệ nhân ưu tú về lĩnh vực văn hóa phi vật thể trên khắp vùng Tây Nguyên. Thời gian qua, các tỉnh trong khu vực đã quan tâm triển khai các chính sách cho nghệ nhân. Ngoài tiền thưởng một lần sau khi nhận danh hiệu, chế độ đãi ngộ về vật chất cho các nghệ nhân được tôn vinh đã được ban hành theo Nghị định 109/2015/NĐ-CP ngày 28/10/2015 của Chính phủ về hỗ trợ đối với Nghệ nhân nhân dân và Nghệ nhân ưu tú có thu nhập thấp, hoàn cảnh gặp khó khăn. Tuy chính sách mới chỉ đáp ứng một phần nhưng đã kích thích được sự nhiệt tình của các “báu vật sống”. Các chương trình phục dựng lễ hội truyền thống, hỗ trợ kinh phí sinh hoạt câu lạc bộ, trang phục và nhạc cụ đã tạo thêm điều kiện để nghệ nhân có không gian thực hành và truyền dạy. Một số địa phương đã phối hợp với ngành văn hóa tổ chức tập huấn kỹ năng truyền dạy, bồi dưỡng kiến thức di sản và kỹ năng trình diễn cho lực lượng nòng cốt…
Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và Hội nghị Văn hóa toàn quốc do Bộ Chính trị tổ chức năm 2021 đã xác định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là sức mạnh nội sinh, động lực quan trọng để phát triển đất nước. Vì vậy, quan tâm sự nghiệp văn hóa là quan tâm đến từng vấn đề cụ thể, trong đó bảo tồn và phát huy di sản văn hóa truyền thống là một nội dung vô cùng quan trọng, mà các nghệ nhân là chủ thể trong lĩnh vực này. Cần phải có thêm các chế độ mang tính chất khích lệ tài năng và sự cống hiến để hỗ trợ, tiếp sức hiệu quả cho các nghệ nhân dân gian, những nhân tố quan trọng trong sự nghiệp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.
Từ sự hỗ trợ của các nghệ nhân, nhiều lớp truyền dạy cồng chiêng, dệt thổ cẩm, dân ca, dân vũ được mở ngay tại các xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số.
