Xuất khẩu “xoay trục” trước thuế quan mới

Kim ngạch xuất khẩu bảy tháng đạt 262,44 tỷ USD, tăng 14,8%, cao hơn kịch bản tăng 12% của cả năm. Tháng thứ 6 liên tiếp chúng ta đạt tăng trưởng ở mức hai con số kể từ đầu năm.

Xuất khẩu giữ nhịp tăng trưởng ấn tượng

Ngành công nghiệp gỗ ghi nhận kết quả khả quan với kim ngạch xuất khẩu đạt gần 9,6 tỷ USD tính đến hết tháng 7, tăng 8,1% so cùng kỳ năm trước.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và lâm sản Việt Nam (VIFOREST) đánh giá, dù chưa đạt mức tăng trưởng như kỳ vọng (khoảng 10%/năm), nhưng trong bối cảnh thị trường quốc tế đầy biến động, đây vẫn là kết quả chấp nhận được. Một điểm sáng là thị trường Mỹ (chiếm khoảng 50% kim ngạch xuất khẩu ngành gỗ) vẫn giữ vững đà tăng trưởng với 4,6 tỷ USD trong sáu tháng, tăng 11,6% so cùng kỳ.

“Điều này phản ánh nỗ lực đáng kể của doanh nghiệp trong việc vượt qua rào cản thuế, mức thuế cơ bản 10% áp dụng đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ. Các doanh nghiệp Việt Nam đã đàm phán và chia sẻ với các nhà nhập khẩu bằng tinh thần cùng gánh chịu rủi ro do thị trường”, ông Hoài cho biết.

Ngoài ra, một số doanh nghiệp Việt Nam đã tích cực tham gia các hội chợ đồ gỗ tại Trung Đông (nhất là Dubai, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất), đồng thời thiết lập liên kết với các địa phương để sản xuất đồ nội thất cao cấp phục vụ xuất khẩu. Với thị trường Nam Mỹ, các doanh nghiệp đang cân nhắc đầu tư và hợp tác liên doanh với đối tác tại Brazil, phát triển và xuất khẩu các sản phẩm gỗ mang thương hiệu Việt Nam đến các quốc gia trong khu vực này. Ông Hoài nhận định, nếu biết khai thác hiệu quả các thị trường còn nhiều tiềm năng, mục tiêu xuất khẩu từ 17 - 17,5 tỷ USD cho cả năm hoàn toàn có cơ sở.

Không chỉ riêng ngành gỗ, bức tranh chung của hoạt động xuất khẩu cũng cho thấy xu hướng phục hồi và bứt phá mạnh mẽ. Trong bảy tháng đầu năm có 28 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu hơn một tỷ USD, chiếm 91,7% tổng kim ngạch xuất khẩu (có chín mặt hàng xuất khẩu hơn 5 tỷ USD, chiếm 72,3%).

Theo PGS, TS Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế quốc dân), thị trường xuất khẩu của Việt Nam đang được mở rộng và khai thác hiệu quả hơn, nhờ sự tin tưởng của đối tác quốc tế và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng tốt của hàng hóa Việt. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), cùng với sự trưởng thành của cộng đồng doanh nghiệp làm ăn bài bản, hướng đến phát triển bền vững, đang tạo nền tảng vững chắc cho xuất khẩu.

Việt Nam vẫn sở hữu nhiều lợi thế để duy trì và mở rộng xuất khẩu. Cơ hội đến từ việc giảm chi phí logistics, tận dụng nền tảng thương mại điện tử và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao. Kết hợp hiệu quả những yếu tố này, Việt Nam không chỉ vượt qua rào cản thương mại mà còn có thể tạo ra bước đột phá về năng lực xuất khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hiện, Việt Nam mới tận dụng khoảng một phần ba ưu đãi từ các FTA đã ký, vẫn còn tới hai phần ba dư địa chưa khai thác. Song song đó, việc xây dựng thương hiệu hàng Việt, đặc biệt trong các lĩnh vực chế tạo, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, cùng tận dụng thương mại điện tử và hơn 10.000 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, nếu được đầu tư bài bản về sản xuất và tiếp thị, sẽ trở thành nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng xuất khẩu bền vững.

Nâng cao sức chống chịu

Dù hưởng lợi từ các FTA, doanh nghiệp Việt vẫn chịu sức ép lớn trước thuế đối ứng 20% của Mỹ, buộc phải linh hoạt ứng phó. Khảo sát hơn 1.500 doanh nghiệp của Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho thấy 51,6% số doanh nghiệp xuất khẩu chọn tìm thị trường mới, 34,9% số doanh nghiệp sản xuất cũng theo hướng này, 20,8% tăng nội địa hóa và 14,3% tìm nguồn nguyên liệu khác.

Ngược lại, nhóm chỉ hoạt động trong thị trường nội địa có phần thận trọng hơn, 24,4% chọn giải pháp tìm thị trường mới cho thấy rủi ro thuế quan không chỉ ảnh hưởng tới các doanh nghiệp xuất khẩu mà còn tác động đến cả nhóm sản xuất trong nước, do nhiều đơn vị vẫn tham gia vào các chuỗi cung ứng vốn đã tồn tại không ít hạn chế.

Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), doanh nghiệp cần tận dụng triệt để các FTA như Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) để mở rộng sang thị trường khác. Mỹ chỉ chiếm khoảng 13% tổng nhập khẩu toàn cầu, đồng nghĩa doanh nghiệp Việt vẫn còn dư địa lớn, tương đương 87% thị trường thế giới.

Các doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng đàm phán FTA với các nước tiềm năng khác. Với các FTA hiện có, cơ quan quản lý tăng hướng dẫn để họ tận dụng ưu đãi thuế từ các thỏa thuận thương mại. Việc phát triển công nghiệp phụ trợ trong nước rất cần thiết, giảm sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu. Nếu Nhà nước có những chính sách như hỗ trợ tín dụng hoặc miễn, giảm thuế thu nhập trong thời gian nhất định, doanh nghiệp sẽ dễ thở hơn nhiều.

Trước những thách thức hiện hữu, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) nhấn mạnh, trong bối cảnh Đảng và Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 8,3-8,5% và kim ngạch xuất khẩu tăng 12% trong năm nay, đây là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa mang tính chiến lược, đòi hỏi toàn ngành tập trung cao độ để hoàn thành.

Để thích ứng và duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp cần nắm vững quy định, chính sách thương mại, thường xuyên cập nhật các biện pháp bảo hộ và rào cản từ đối tác, đồng thời tận dụng tối đa ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do nhằm giảm rủi ro pháp lý. Việc chủ động tìm kiếm thị trường tiềm năng, điều chỉnh cơ cấu sản phẩm theo nhu cầu và tiêu chuẩn từng thị trường sẽ giúp gia tăng cơ hội xuất khẩu.

Song song đó, doanh nghiệp cần đầu tư đổi mới công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao chất lượng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, an toàn và môi trường, từ đó tăng giá trị và sức cạnh tranh. Trang bị kiến thức về phòng vệ thương mại và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý sẽ giúp doanh nghiệp kịp thời ứng phó khi đối mặt với các vụ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp hoặc tự vệ.

Bộ Công thương khẳng định, sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp thông qua cung cấp thông tin thị trường, tổ chức đào tạo, xúc tiến thương mại và hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam tận dụng hiệu quả cơ hội hội nhập, giữ vững và nâng cao vị thế trên thị trường toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định, dù xuất khẩu hàng Việt đang đối diện nhiều sức ép, song với chiến lược xoay trục thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và sự hỗ trợ quyết liệt từ Chính phủ, năm 2025 hoàn toàn có thể trở thành dấu mốc quan trọng, củng cố vững chắc vị thế Việt Nam trên bản đồ xuất khẩu thế giới.