Nhu cầu nhập khẩu gạo hiện tăng cao, giá bán tốt nhưng nguồn cung lúa gạo trong nước hạn chế khiến giá tăng từng ngày.
Liên tục tăng giá
Vùng đồng bằng sông Cửu Long chiếm 90% số lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Theo Bộ Công thương, đến hết tháng 7/2023, Việt Nam xuất khẩu 4,83 triệu tấn gạo, trị giá 2,58 tỷ USD, tăng 18,7% về lượng và tăng 29,6% về trị giá so với cùng kỳ năm 2022. Giá xuất khẩu bình quân ước đạt 534 USD/tấn, tăng 9,2% so với cùng kỳ năm 2022. Xuất khẩu gạo tiếp tục ghi nhận sự tăng trưởng tại thị trường truyền thống châu Á đạt gần 3,3 triệu tấn, chiếm 77,7% tổng lượng xuất khẩu, tăng 35,8% so với cùng kỳ năm 2022. Giá gạo xuất khẩu các nước tăng mạnh, giá gạo 5% tấm của Việt Nam tăng 25 USD/tấn so với thời điểm lệnh cấm được ban hành.
Tính đến ngày 1/8/2023, giá gạo 5% tấm của Việt Nam đạt trung bình 590 USD/tấn, mức giá cao nhất trong 11 năm qua, tăng khoảng 80 USD so với tháng trước. Hiện giá xuất khẩu gạo tăng hơn 600 USD/tấn và có xu hướng tiếp tục tăng. Ðối với các dòng gạo thơm, giá xuất khẩu trung bình gạo Jasmine Việt Nam ghi nhận ở mức 690 USD/tấn, tăng khoảng 80 USD so với tháng trước.
Xuất khẩu tăng khiến giá lúa gạo trong nước tăng nhanh theo từng ngày (trung bình mỗi ngày tăng từ 100-200 đồng/kg). Hiện giá gạo nguyên liệu tại một số địa phương đã tăng từ 1.000-1.500 đồng/kg so với thời điểm ngày 20/7/2023 (Lệnh cấm xuất khẩu gạo của Ấn Ðộ có hiệu lực), thậm chí tăng hơn 2.000 đồng/kg nhưng doanh nghiệp khó mua vì lúa còn trong dân không nhiều. Tình trạng này dẫn đến việc tranh mua tranh bán, đẩy giá gạo tăng liên tục; xuất hiện cò, thương lái thu gom lúa gạo đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp do 70% doanh nghiệp không liên kết xây dựng vùng nguyên liệu với các hợp tác xã. Giá gạo xuất khẩu tăng đẩy giá gạo tiêu dùng ở Cần Thơ, Hậu Giang tăng thêm 10% so với tháng trước.
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, dự kiến năm 2023, cả nước gieo trồng được 7,1 triệu ha, sản lượng đạt từ 43,2-43,4 triệu tấn, tăng 1,8-2% so với năm 2022. Các địa phương cũng đã thu hoạch gần 3,7 triệu ha. Năng suất bình quân đạt 65,7 tạ/ha, tăng 0,8 tạ/ha cho nên sản lượng lúa thu hoạch 7 tháng năm 2023 đạt trên 24,1 triệu tấn, tăng 0,4%.
Hiện các địa phương đẩy nhanh tiến độ gieo cấy vụ mùa và vụ thu đông năm 2023 và thu hoạch vụ hè thu năm 2023. Với kế hoạch sản xuất này, ngoài bảo đảm an ninh lương thực trong nước cho 100 triệu người dân, chế biến, làm giống và thức ăn chăn nuôi, cả nước có thể xuất khẩu hơn 7,5 triệu tấn gạo năm 2023.
Cân đối cung-cầu trong xuất khẩu gạo
Tuy nhiên, xuất khẩu gạo hiện còn nhiều khó khăn, thách thức cho doanh nghiệp và ngành hàng lúa gạo trong bảo đảm an ninh lương thực, cân đối cung-cầu theo diễn biến của thị trường. Giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Ngọc Quang Phát (Cần Thơ) Bùi Thị Bích Huyền chia sẻ: Nhu cầu nhập khẩu gạo của các nước trên thế giới tăng mạnh, giá bán cao nhưng doanh nghiệp khó đáp ứng vì giá lúa gạo trong nước luôn biến động, tăng liên tục.
Chỉ trong gần một tháng qua, giá gạo đã tăng hơn 2.000 đồng/kg, giá xuất khẩu gạo đến đầu tháng 8/2023 tăng lên hơn 660 USD/tấn nhưng doanh nghiệp gặp khó trong thu mua lúa đáp ứng đơn hàng vì lượng lúa gạo trong nước cung không đủ cầu. Vì vậy, dù cơ hội xuất khẩu rộng mở nhưng doanh nghiệp thận trọng khi ký kết hợp đồng xuất khẩu mới. Một số doanh nghiệp đã ký hợp đồng trước đây giá cao nhưng vẫn lỗ do giá gạo trong nước tăng liên tục.
Trong bối cảnh cung-cầu thị trường mất cân đối, doanh nghiệp đạt mục tiêu xuất khẩu gạo được giá nhưng vẫn phải bảo đảm an ninh lương thực trong nước, cung-cầu nội địa để giá gạo tiêu dùng không tăng cao. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần rà soát, thống kê hợp đồng đã ký kết so với sản lượng gạo còn lại để cân đối cung-cầu, tránh tình trạng giá gạo nội địa tăng cao, ảnh hưởng cuộc sống người dân. Thực tế, giá một số loại gạo xuất khẩu vẫn thấp hơn giá tiêu thụ trong nước. Ngân hàng cần có chính sách hỗ trợ nông dân, doanh nghiệp trong sản xuất, xuất khẩu lúa gạo theo niên vụ cả năm.
Nguyễn Ngọc Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam
Tại hội nghị xuất khẩu lúa gạo 6 tháng năm 2023 vừa tổ chức tại Cần Thơ, Bộ trưởng Công thương Nguyễn Hồng Diên khẳng định: Thị trường xuất khẩu gạo mở ra nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Việc điều hành xuất khẩu gạo trong bối cảnh thị trường nhiều biến động cần phải bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và bình ổn thị trường gạo tiêu thụ nội địa.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần liên kết với nhau và liên kết với các hợp tác xã trong việc xây dựng nguồn nguyên liệu để chủ động nguồn hàng cho xuất khẩu. Việc liên kết, chia sẻ thông tin là cần thiết trong bối cảnh hiện nay để tránh tình trạng tranh mua, tranh bán đẩy giá gạo tăng cao khó kiểm soát. Các địa phương vùng đồng bằng sông Cửu Long tuân thủ lịch thời vụ của ngành nông nghiệp và theo dõi diễn biến thời tiết để bảo đảm các vụ lúa thắng lợi, gắn với kế hoạch xuất khẩu gạo phù hợp với tình hình thực tế.
Ngày 6/8, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ban hành Chỉ thị 24 về việc bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia và thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo bền vững trong giai đoạn hiện nay.
Thủ tướng giao Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương quy hoạch, phát triển các vùng sản xuất lúa hàng hóa quy mô lớn, chất lượng cao, bảo đảm diện tích đất chuyên trồng lúa, theo dõi chặt chẽ tình hình thời tiết, thiên tai, dịch bệnh để kịp thời điều chỉnh sản xuất, bảo đảm mục tiêu sản xuất trên 43 triệu tấn lúa/năm trong các năm tiếp theo. Thực hiện đúng tiến độ, hiệu quả Ðề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.
