Quần thể Tam Chúc-Vân Long là một không gian di sản đặc biệt, nơi thiên nhiên, cảnh quan và văn hóa, tâm linh hòa quyện hài hòa, tiêu biểu cho vùng karst nhiệt đới. Với hệ thống núi đá vôi, thung lũng karst, đất ngập nước và mặt nước liên thông, khu vực này vẫn bảo tồn được tính toàn vẹn cao của các quá trình hình thành và kiến tạo địa chất, địa mạo, hệ sinh thái và thủy văn, tạo nên một cảnh quan độc đáo, giàu giá trị khoa học.
Khu vực Tam Chúc, Vân Long là nơi sinh sống của quần thể Voọc mông trắng, loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, được xếp vào nhóm 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất trên phạm vi toàn cầu.
Công tác bảo tồn Voọc mông trắng không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ một loài nguy cấp toàn cầu, mà còn là thước đo quan trọng phản ánh tính toàn vẹn sinh thái, hiệu quả quản lý và cam kết phát triển bền vững của khu vực karst ngập nước Tam Chúc, Vân Long theo các tiêu chuẩn và khuyến nghị của UNESCO.
Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực tỉnh Ninh Bình cho biết: Tỉnh Ninh Bình xác định rõ quan điểm xuyên suốt bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản, bảo vệ môi trường, gìn giữ đa dạng sinh học với phát triển kinh tế-xã hội bền vững, coi di sản là nguồn lực quan trọng, lâu dài cho sự phát triển của địa phương.
Việc nghiên cứu, đề cử Di sản thế giới đối với Quần thể Tam Chúc-Vân Long không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là một nội dung chiến lược, thể hiện tầm nhìn phát triển dài hạn của tỉnh Ninh Bình trong quá trình xây dựng đô thị di sản, kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa, hướng tới mục tiêu đưa Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030.
Thông qua hội thảo, Ban chỉ đạo xây dựng hồ sơ di sản tỉnh Ninh Bình tiếp thu đầy đủ, nghiêm túc các ý kiến đóng góp, khuyến nghị khoa học của các nhà khoa học và các chuyên gia làm cơ sở quan trọng để tỉnh Ninh Bình tiếp tục hoàn thiện Báo cáo đưa Quần thể Tam Chúc-Vân Long vào Danh sách dự kiến, tiến tới xây dựng Hồ sơ đề cử Di sản thế giới theo đúng quy trình, tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế và yêu cầu nghiêm ngặt của UNESCO.
Phát biểu Đề dẫn tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tân Văn, Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi của hội thảo nhằm giải quyết nhóm vấn đề: đề xuất và tiến tới đạt được sự đồng thuận về ranh giới khu vực đề cử.
Với quy mô dự kiến khoảng 11.000ha, việc xác lập ranh giới không chỉ dựa trên các bản đồ địa lý-địa chất mà còn phải dựa trên các đặc điểm sinh thái và khảo cổ học. Cần có sự thống nhất giữa các chuyên gia, các nhà quản lý và cộng đồng địa phương để bảo đảm ranh giới này bao trùm toàn bộ các yếu tố cấu thành giá trị OUV, đồng thời tạo ra một hành lang an toàn cho sự phát triển bền vững.
Hội thảo có nhiệm vụ làm rõ: Tại sao Di sản đề cử lại là minh chứng duy nhất cho sự thích nghi của con người (tiêu chí v)? Tại sao đây lại là "sân khấu" của các quá trình sinh học diễn tiến (tiêu chí ix)? Và tại sao nó lại là thành trì cuối cùng cho sự đa dạng sinh học của các loài đặc hữu (tiêu chí x)? Việc củng cố các luận cứ này sẽ giúp trả lời những phản biện khắt khe nhất từ các tổ chức tư vấn quốc tế như IUCN và ICOMOS...
Các báo cáo tham luận tại hội thảo tập trung bàn về một số nhóm vấn đề chính như địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học; giá trị văn hóa (lịch sử, khảo cổ học, phi vật thể) và sự thích ứng của con người và Lộ trình dự kiến đề cử di sản thế giới khu vực karst ngập nước Vân Long-Tam Chúc và Kế hoạch hành động tiếp theo…
Hội thảo được tổ chức với mục tiêu tạo lập một diễn đàn khoa học và liên ngành nhằm rà soát, đánh giá toàn diện các kết quả nghiên cứu, tư liệu và dữ liệu khoa học hiện có liên quan Quần thể Tam Chúc-Vân Long.
Trên cơ sở đó, hướng tới việc làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn cho quá trình xác lập Giá trị nổi bật toàn cầu, từng bước thống nhất về các tiêu chí dự kiến (tiêu chí số 5, số 9, số 10 theo Hướng dẫn thực hiện Công ước Di sản thế giới năm 1972 của UNESCO, đồng thời thảo luận về phạm vi, quy mô và ranh giới khu vực đề cử và vùng đệm, đồng thời xác định định hướng hình thành “hành lang xanh” kết nối Tam Chúc, Vân Long như một không gian sinh thái, văn hóa liên hoàn, bảo đảm tính toàn vẹn, tính xác thực và khả năng quản lý hiệu quả của di sản trong dài hạn.
Hội thảo cũng tập trung trao đổi về các vấn đề quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững, đặc biệt là mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn nghiêm ngặt các giá trị thiên nhiên với phát triển kinh tế-xã hội, du lịch và sinh kế của cộng đồng địa phương.
