Địa phương đang chủ động vận hành hệ thống thủy lợi, khuyến cáo người dân trữ nước ngọt để ứng phó.
Chủ động trữ nước ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt
Tại xã Lương Hòa, nhiều năm nay, cứ vào cuối mùa mưa, gia đình ông Phạm Văn Nhựt lại chủ động trữ nước ngọt trong mương vườn, lu, bồn và túi chứa bằng ni-lông để phục vụ sinh hoạt, chăn nuôi và sản xuất. Theo ông Nhựt, khoảng hơn chục năm trở lại đây, tình trạng xâm nhập mặn diễn ra thường xuyên hơn, buộc người dân phải thay đổi cách làm để thích nghi.
Trước đây, gia đình ông sản xuất ba vụ lúa mỗi năm, nhưng giờ chỉ còn hai vụ để né mặn, giảm rủi ro. Cùng với đó, việc trữ nước ngọt được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm đủ nước sinh hoạt và chăn nuôi đàn bò của gia đình trong những tháng cao điểm mùa khô.
Ông Nhựt cho biết: “Không chỉ gia đình tôi mà hầu hết các hộ dân trong vùng đều chủ động trữ nước ngọt. Nhiều hộ chuyển sang trồng dừa hoặc các loại cây phù hợp hơn để thích nghi với điều kiện hạn, mặn ngày càng khốc liệt”.
Tại các vùng sản xuất hoa, cây cảnh, cây giống như xã Chợ Lách, Vĩnh Thành, Hưng Khánh Trung,... người dân cũng chủ động đào ao, lót bạt trữ nước ngọt. Ông Nguyễn Văn Mừng, ngụ xã Chợ Lách cho biết: “Gia đình tôi chuyên trồng mai và cây giống nên hằng năm đều chuẩn bị nguồn nước ngọt dự trữ. Bên cạnh đó, người dân địa phương còn thường xuyên đo độ mặn ở kênh, mương để kịp thời điều chỉnh việc lấy nước, hạn chế thiệt hại cho cây trồng”.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Chợ Lách Trần Hữu Nghị, sau sáp nhập, xã trở thành vùng trọng điểm sản xuất cây ăn quả, cây giống, hoa cảnh, nhu cầu nước ngọt rất lớn. Thời gian qua, địa phương được đầu tư 10 cống lớn nhằm ngăn mặn, trữ ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Hiện nay, phần lớn hộ trồng hoa, cây cảnh, cây giống trên địa bàn xã đều có ao trữ nước ngọt. Tuy nhiên, để khép kín hoàn toàn vùng sản xuất với diện tích khoảng 3.500 ha, địa phương còn bốn cống gồm: Cái Gà, Cái Tre, Kênh Cũ và Kênh Long Phụng đang được kiến nghị đầu tư trong thời gian tới.
Theo thống kê, khu vực cù lao Minh, Bảo và An Hóa có 1.592 tuyến kênh các loại, tổng chiều dài khoảng 2.600 km; gần 2.000 cống ngăn mặn lớn nhỏ đã được đầu tư xây dựng. Nhiều công trình quan trọng như: cống Tân Phú, cống Bến Rớ, hệ thống đê bao ven sông Tiền, sông Hàm Luông, cống Trung Nhuận, Xẻo Rắn, hồ chứa nước kênh Lấp... đã hoàn thành, đưa vào sử dụng, góp phần hình thành các túi trữ nước ngọt với tổng dung tích hơn 1,3 tỷ m³.
Theo dõi sát diễn biến, vận hành linh hoạt công trình
Hiện nay, Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre đang quản lý 328 cống đầu mối, 1.458 cống nội đồng; hai trạm bơm điện; hơn 1.510 tuyến kênh dài khoảng 2.180 km; 122 tuyến bờ bao thủy lợi dài 345 km và hồ chứa nước ngọt kênh Lấp có dung tích thiết kế hơn 811 nghìn m³.
Giám đốc công ty Phạm Quốc Phong cho biết, đơn vị thường xuyên theo dõi chặt chẽ diễn biến xâm nhập mặn, giám sát độ mặn tại các cửa lấy nước, kịp thời xây dựng phương án vận hành công trình thủy lợi linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tế, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt của nhân dân, hạn chế thấp nhất thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn gây ra.
Trong thời gian cao điểm hạn mặn, công ty tổ chức đo độ mặn hằng ngày tại các cống đầu mối để xác định ranh giới mặn cho phép lấy nước vào nội đồng; đồng thời theo dõi độ mặn tại các vị trí trọng điểm trong nội đồng, làm cơ sở điều tiết nước tưới, tiêu hợp lý. Khi điều kiện cho phép, đơn vị tăng cường trữ nước vào hệ thống kênh mương và các công trình thủy lợi.
Song song với công tác vận hành, công tác kiểm tra, duy tu, sửa chữa hệ thống công trình thủy lợi luôn được chú trọng. Các hư hỏng phát sinh được kịp thời khắc phục, bảo đảm an toàn, hiệu quả trong vận hành; đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương xử lý các hành vi vi phạm hành lang bảo vệ công trình thủy lợi.
Theo dự báo của các cơ quan chuyên môn, xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026 trên các sông chính ở mức xấp xỉ hoặc thấp hơn so với mùa khô 2024-2025, song vẫn tiềm ẩn những yếu tố bất thường, nhất là trong giai đoạn cao điểm từ tháng 2 đến tháng 4.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân cho biết, ngành nông nghiệp đang phối hợp chặt chẽ với các ngành, địa phương theo dõi diễn biến hạn hán, xâm nhập mặn; kịp thời hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu trong mùa khô 2025-2026. Đồng thời, xây dựng các kịch bản ứng phó xâm nhập mặn theo từng cấp độ, nhằm chủ động bảo vệ sản xuất và đời sống của người dân.
