Những người có tiếng nói chung
Từ sáng sớm, những bàn ghế được sắp xếp ngay ngắn bên hiên trụ sở Đảng ủy xã Hưng Thạnh nhằm phục vụ những vị khách “đặc biệt” đến uống cà-phê khóm (dứa) là nông dân, cán bộ địa phương và doanh nghiệp.
Nông dân Nguyễn Văn Phước, 66 tuổi, ngụ ấp Hưng Điền (xã Hưng Thạnh) có mặt từ sáng sớm để tranh thủ học hỏi thêm quy trình canh tác khóm từ những người có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất. Ông Phước tâm sự: “Gia đình trồng được 3 héc-ta khóm, năng suất đạt 20-40 tấn/ha/năm. Tuy nhiên, những năm gần đây, đất trồng đã nhiễm bệnh, cây giống cũng không còn khỏe mạnh như trước nên chi phí sản xuất rất cao. Từ đó, lợi nhuận không nhiều. Mặt khác, đến mùa vụ, gia đình thường bán sản phẩm cho thương lái nên đầu ra rất bấp bênh. Vì vậy, tôi đến quán cà-phê này để tìm hiểu, chia sẻ, kết nối với các nông dân trồng khóm lâu năm nhằm khắc phục những hạn chế trong quá trình sản xuất trước đây”.
Ngồi uống cà-phê cạnh bên, nông dân Trần Văn Cường trồng 40 héc-ta khóm và là một trong những người giàu kinh nghiệm trong sản xuất loại cây này tại địa phương chia sẻ: “Cây khóm thường nhiễm bệnh do đất sản xuất lâu năm, canh tác liên tục và quản lý nguồn nước trong ruộng không tốt. Ngoài ra, bệnh do virus gây ra và thời tiết diễn biến phức tạp gây héo, đỏ đầu lá, làm giảm năng suất. Vì vậy, chúng ta cần nâng độ Ph đất bằng vôi, diệt rệp sáp, bổ sung dinh dưỡng qua lá để rễ cây hồi phục…”.
Nói về những loại bệnh thường gặp trên cây khóm, Giám đốc Hợp tác xã khóm Tân Phước (xã Hưng Thạnh) Nguyễn Tiến Đạt cho biết: “Trước đây, nông dân thấy bệnh đỏ đầu lá trên cây khóm thì luôn nghĩ đó là do rệp sáp nên mua thuốc bảo vệ thực vật về phun trị. Tuy nhiên, chúng tôi cùng với các nhà khoa học tìm hiểu thì bệnh này có 8 nguyên nhân là do sâu bệnh và biện pháp canh tác. Nhóm do canh tác gồm phèn, nắng nóng, ngập nước, thiếu lân; trong đó, thiếu lân có đặc trưng là lá đỏ từ giữa lan ra nhưng mép lá vẫn xanh. Nhóm do dịch hại đáng chú ý nhất là rệp sáp truyền virus gây héo khô đầu lá. Để kiểm soát rệp sáp, nông dân cần tạo mương nước bao quanh liếp nhằm cắt đường di chuyển của kiến, tác nhân mang rệp sáp xâm nhập từ bên ngoài. Cách làm này đơn giản nhưng cho hiệu quả bền vững, giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật…”.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Hưng Thạnh Trần Hoàng Phong cầm trái khóm giống mới trên tay và tiếp lời: “Thời gian qua, nông dân thường trồng loại khóm truyền thống nên nguồn giống ít sạch bệnh, chi phí sản xuất cao, giá trị kinh tế mang lại không lớn. Hiện nay, địa phương có giống khóm MD2, năng suất trung bình 50 tấn/ha/năm, cao hơn khoảng 20 tấn/ha/năm so với khóm truyền thống. Tuy nhiên, nguồn gốc của loại khóm này khá cao, doanh nghiệp bao tiêu chưa nhiều do sản phẩm nông dân làm ra chưa đạt độ đồng đều, chất lượng cũng chưa bảo đảm. Vì vậy, chúng ta cùng ngồi lại để bàn bạc, phân tích và nhà khoa học, doanh nghiệp đánh giá được và chưa được. Xu hướng trong thời gian tới như thế nào”.
Phải kết nối lại với nhau
Xã Hưng Thạnh có vùng trồng khóm tập trung, với diện tích trên 3.200 héc-ta, chiếm 50% diện tích tự nhiên của địa phương. Việc thành lập cà-phê khóm, địa phương muốn tạo nơi gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm về nghề trồng khóm, qua đó chuyển giao kỹ thuật trồng khóm hợp lý hơn như: giống tốt hơn, chăm sóc hiệu quả hơn. Thời gian tới, lãnh đạo xã Hưng Thạnh định hướng nông dân ưu tiên đưa giống khóm mới MD2 canh tác bằng các giải pháp tuyên truyền, kết nối doanh nghiệp bao tiêu xuất khẩu, đồng thời đề xuất phục tráng, nâng chất giống khóm Queen (khóm truyền thống) đang canh tác vốn đã tái sử dụng nhiều năm. Đối với hạ tầng, địa phương và nhân dân cùng nâng cấp, hoàn thiện hệ thống ô bao bảo vệ vùng trồng, giúp bà con giảm chi phí vận chuyển, tăng thu nhập.
Đồng chí Trần Hoàng Phong cho biết: “Hiện, xã cũng đặt mục tiêu phát triển vùng trồng khóm MD2 đủ lớn, đủ chất lượng và có điều phối sản lượng thông qua mô hình hợp tác để xuất khẩu ổn định, tăng thu nhập cho bà con trồng khóm”.
Cà-phê khóm ở xã Hưng Thạnh đón vị khách “đặc biệt” là đồng chí Lê Minh Hoan, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội tham gia cùng với địa phương và nông dân. Sau những lời thăm hỏi gia đình, ruộng vườn với nông dân, đồng chí Lê Minh Hoan chia sẻ: “Nông dân Việt Nam ta không thua nông dân trên thế giới về cần cù, sáng tạo, làm ra năng suất… Tuy nhiên, chúng ta lại thua họ về tính tập thể. Bởi, nông dân Việt Nam không chịu ngồi lại với nhau, không chia sẻ kinh nghiệm trong sản xuất. Từ đó, chúng ta không tìm được tiếng nói chung, mạnh ai nấy làm, không có quy trình cụ thể, chất lượng không đồng đều; diện tích nhỏ, lẻ…”.
Giai đoạn hiện nay, nước ta rất cần những nông dân làm kinh tế giỏi. Bởi, trong cùng diện tích, nông dân sản xuất giỏi có thể làm ra sản lượng lớn nhưng giá trị mang lại chưa chắc đã nhiều. Trong khi, cũng diện tích đó, người nông dân làm kinh tế giỏi có thể tạo ra sản phẩm có thương hiệu, chất lượng, chi phí sản xuất thấp, xuất khẩu sản phẩm, lợi nhuận cao…
Khoác lên cổ nông dân tiêu biểu Nguyễn Tiến Đạt chiếc khăn rằn rồi đồng chí Lê Minh Hoan tâm sự: “Người nông dân chuyên nghiệp không phải là người mặc áo vest đi hội thảo, không phải là người nói toàn thuật ngữ mà là người hiểu rõ chi phí sản xuất của mình trên cánh đồng. Người nông dân chuyên nghiệp là có kiến thức, kỹ năng, biết liên kết với hợp tác xã, biết tuân thủ quy chuẩn và biết nhìn thị trường trước khi xuống giống và có chứng nhận hành nghề”.
Theo đồng chí Lê Minh Hoan, chuyển đổi nền nông nghiệp thì phải chuyển đổi người nông dân. Người nông dân thay đổi, ruộng đồng sẽ thay đổi. Bao lâu nay, hình ảnh người nông dân vẫn gắn với sự lam lũ, “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”; làm theo kinh nghiệm truyền đời. Tuy nhiên, kinh nghiệm dẫn nông dân đi về quá khứ, còn tri thức giúp nông dân bước tới tương lai. Người nông dân hôm nay không chỉ biết trồng lúa. Họ phải hiểu đất đang thiếu gì, thị trường cần gì, tiêu chuẩn thế giới ra sao; phải biết chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử. Họ quản lý đất đai, nước, sinh học, rủi ro khí hậu chẳng khác gì một nhà quản trị. Trong bối cảnh ấy, người nông dân không được trang bị kiến thức mới, không hiểu luật chơi mới, không biết tính toán chi phí, lợi nhuận, rủi ro, họ sẽ yếu thế ngay trên chính mảnh đất của mình.
Có thể nói: Cà-phê khóm không chỉ gặp gỡ, kết nối mà còn là nơi chính quyền, doanh nghiệp và nông dân cùng nhau kiến tạo tương lai. Từ một ly cà-phê giản dị, mọi người đã mở ra một không gian đối thoại, một nền tảng niềm tin và một động lực phát triển. Đó chính là giá trị bền vững mà mô hình này mang lại.
