Ngày 13/5, Thanh tra tỉnh An Giang cho biết, Chánh Thanh tra tỉnh Nguyễn Như Anh đã ký Kết luận thanh tra số 05/KL-TTT về việc thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý và sử dụng đất đai tại xã Đông Hòa. Bản kết luận đã chỉ ra hàng loạt sai phạm kéo dài qua nhiều thời kỳ, từ việc buông lỏng quản lý đất công đến những quyết định thu hồi đất trái quy định pháp luật.
Thu hồi đất sai quy định
Xã Đông Hòa được thành lập ngày 1/7/2025 trên cơ sở hợp nhất từ xã Đông Thạnh và xã Đông Hòa, huyện An Minh, tỉnh Kiên Giang cũ. Thời gian qua, tình hình an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn ấp Trung Hòa, xã Đông Hòa (khu vực đất Nông trường Sông Hậu giao lại địa phương) diễn biến phức tạp. Cụ thể năm 2024, phát sinh tranh chấp giữa các hộ dân sinh sống tại khu vực; các hộ dân gửi đơn kiến nghị, phản ánh vượt cấp đến các cơ quan chức năng yêu cầu xem xét việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại khu đất ấp Trung Hòa, xã Đông Hòa.
Khu đất tại ấp Trung Hòa (trước đây là ấp Hòa Đông), xã Đông Hòa vốn là đất khai hoang do Nông trường Sông Hậu bàn giao lại cho địa phương từ những năm 1986-1987, nhưng suốt gần 40 năm, diện tích 113.317,9m² này dường như nằm ngoài sổ sách quản lý chính thức.
Điều đáng nói, dù không có hồ sơ kỹ thuật địa chính, không có mốc giới rõ ràng, nhưng vào các năm 1994 và 2002, Ủy ban nhân dân xã Đông Hòa thời bấy giờ đã tự ý lập hợp đồng cho 6 hộ dân thuê đất trái quy định. Sau khi hết hạn hợp đồng, xã không thanh lý, cũng không thu hồi, mặc nhiên để người dân tiếp tục canh tác. Đây chính là “mầm mống” cho những rắc rối về quyền sử dụng đất kéo dài đến tận ngày nay.
Năm 2010, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện An Minh ban hành quyết định thanh tra đã xác định khu đất này cần được quản lý để phục vụ quy hoạch hành chính. Tuy nhiên, thay vì thực hiện đúng quy trình, cơ quan chức năng lại đi vào một “vòng xoáy” sai phạm mới. Năm 2012, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện An Minh ban hành quyết định “phúc tra” việc chấp hành thực hiện kết luận thanh tra nói trên. Từ bản kết luận phúc tra không có cơ sở này, 15 quyết định thu hồi đất đối với các hộ dân đã được ký ban hành.
Oái oăm thay, sau khi công bố quyết định, Ủy ban nhân dân xã Đông Hòa lại... để đó. 15 hộ dân vẫn tiếp tục quản lý, sử dụng, thậm chí cất nhà, trồng cây lâu năm trên diện tích đã có quyết định thu hồi. Việc “quên” tổ chức thực hiện quyết định thu hồi đất trong 12 năm (từ 2012 đến 2024) đã tạo ra một khoảng trống pháp lý, khiến người dân lầm tưởng về quyền lợi hợp pháp của mình, dẫn đến các vụ khiếu kiện, phản ánh vượt cấp làm mất an ninh trật tự địa phương.
Không chỉ người dân, ngay cả các cơ quan nhà nước cũng vi phạm. Theo Kết luận của Thanh tra tỉnh, Trường tiểu học Đông Hòa 3 (xây dựng từ 1998) và Trường trung học cơ sở Đông Hòa 1 (xây dựng từ 2007) cùng Trạm cấp nước của tỉnh đều đang hoạt động trên khu đất này nhưng chưa hề thực hiện thủ tục giao đất hay cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Hệ lụy từ “buông lỏng” và quyết liệt xử lý
Hậu quả của việc “bỏ lửng” quản lý là vô cùng nặng nề. Hiện nay, trên khu đất 113.317,9m² này đã hình thành một cộng đồng dân cư phức tạp với 21 cá nhân đang sử dụng 26 thửa đất. Nhiều trường hợp đã xây dựng nhà ở, công trình vi phạm hành lang an toàn giao thông, chuyển nhượng bằng giấy tay trái pháp luật.
Từ những vi phạm nêu trên, Thanh tra tỉnh kết luận Ủy ban nhân dân xã Đông Hòa (trước sáp nhập), Ủy ban nhân dân huyện An Minh (trước giải thể) không thực hiện trình tự, thủ tục để xác lập quyền quản lý, sử dụng đất công ích của xã theo quy định và thực tế không quản lý đối với diện tích đất nêu trên. Toàn bộ khu đất 113.317,9m² không có hồ sơ kỹ thuật địa chính (bản đồ, sổ mục kê, sổ địa chính,...).
Lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện An Minh qua các thời kỳ đã thiếu quan tâm, kiểm tra; ý thức trách nhiệm của cán bộ công chức tại Thanh tra huyện, Phòng Tài nguyên và Môi trường và Ủy ban nhân dân xã Đông Hòa chưa cao, dẫn đến những sai phạm mang tính hệ thống.
Theo quy định của pháp luật về thanh tra, không quy định việc phúc tra kết luận thanh tra. Do đó, Ủy ban nhân dân huyện An Minh ban hành quyết định thành lập đoàn phúc tra và ban hành kết luận phúc tra là không đúng quy định pháp luật về thanh tra. Đồng thời, kết luận phúc tra giao Phòng Tài nguyên và Môi trường lập thủ tục ban hành quyết định thu hồi đất đối với 15 hộ sử dụng là không có cơ sở. Từ đó dẫn đến việc ban hành các quyết định thu hồi đất không đúng quy định.
Ủy ban nhân dân huyện An Minh ban hành 15 quyết định thu hồi đất chưa đúng theo quy định. Đồng thời, sau khi triển khai 14/15 quyết định thu hồi đất, từ năm 2012 đến nay Ủy ban nhân dân xã Đông Hòa không tổ chức thực hiện nghiêm các quyết định thu hồi đất, để người dân tiếp tục sử dụng, đến nay có cơ sở để được xem xét công nhận quyền sử dụng đất theo quy định đất đai hiện hành.
Trước những sai phạm trên, Chánh Thanh tra tỉnh An Giang kiến nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh giao Ủy ban nhân dân xã Đông Hòa hủy bỏ 15 quyết định thu hồi đất ban hành sai quy định năm 2012. Rà soát kỹ nguồn gốc, quá trình sử dụng đất của từng hộ dân để xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo luật định, bảo đảm không làm thất thoát tài sản Nhà nước nhưng cũng không để người dân thiệt thòi do lỗi của cơ quan quản lý.
Yêu cầu các trường học và trạm nước sạch khẩn trương hoàn thiện thủ tục giao đất. Dù các đơn vị hành chính cũ đã sáp nhập hoặc giải thể, nhưng các cá nhân có liên quan vẫn phải đối mặt với hình thức kiểm điểm trước Đảng và chính quyền.
Đối với cá nhân, Thanh tra tỉnh kiến nghị Ban Tổ chức Tỉnh ủy căn cứ quy định của Đảng tổ chức kiểm điểm đối với các cá nhân theo thẩm quyền quản lý; kiến nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh giao Sở Nội vụ, Sở Dân tộc và Tôn giáo căn cứ quy định về cán bộ, công chức tham mưu Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức kiểm điểm đối với các cá nhân theo thẩm quyền quản lý có liên quan các sai phạm.
Đề nghị Đảng ủy xã Đông Hòa, Đảng ủy xã An Minh căn cứ quy định của Đảng tổ chức kiểm điểm đối với cá nhân theo thẩm quyền quản lý. Ủy ban nhân dân xã Đông Hòa, Ủy ban nhân dân xã An Minh, Ủy ban nhân dân xã Đông Hưng căn cứ quy định về cán bộ, công chức tổ chức kiểm điểm đối với các cá nhân có liên quan.
Câu chuyện tại xã Đông Hòa là bài học đắt giá cho công tác quản lý đất đai cấp cơ sở. Đất đai là tài sản quốc gia, nếu không được quản lý bằng kỷ cương và sự thượng tôn pháp luật, thì cái giá phải trả không chỉ là những mét vuông đất bị lấn chiếm, mà còn là niềm tin của nhân dân và sự ổn định của xã hội. Việc sáp nhập xã Đông Hòa (mới) từ tháng 7/2025 là cơ hội để chính quyền mới đề xuất xử lý những vấn đề tồn tại cũ, quyết liệt minh bạch về đất đai tạo thành động lực phát triển mới về nông nghiệp, nông thôn.
