Vinh danh giá trị của tư duy lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Việt Nam

Tối 29/12, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (135 Nguyễn Phong Sắc, Nghĩa Đô, Hà Nội), Hội đồng Lý luận Trung ương long trọng tổ chức Lễ trao tặng thưởng các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật xuất bản năm 2024.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương trao tặng thưởng mức A cho các tác giả.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương trao tặng thưởng mức A cho các tác giả.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương dự, chỉ đạo và trao tặng thưởng cho các tác giả.

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng Lê Hải Bình, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch; các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo, đại diện một số ban, bộ, ngành Trung ương và thành phố Hà Nội.

Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nhấn mạnh vai trò của lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trong việc định hướng thẩm mỹ xã hội, bảo vệ và lan tỏa các giá trị chân-thiện-mỹ, góp phần quan trọng vào việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

z7378359679538-9087f4393b6d8ac60c4a9b0b3cad4c4f-6375.jpg
Đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại buổi lễ.

Tặng thưởng các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật là hoạt động thường niên có ý nghĩa quan trọng, nhằm đánh giá, tôn vinh và khích lệ các nhà nghiên cứu, các tác giả có công trình học thuật chất lượng cao, đồng thời ghi nhận những đóng góp tích cực của các cơ quan báo chí, xuất bản trong việc tuyên truyền, phổ biến và nâng cao chất lượng hoạt động lý luận, phê bình.

Thực tiễn nhiều năm triển khai cho thấy, những tác phẩm được trao tặng thưởng vừa bảo đảm giá trị học thuật đồng thời tạo được sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, trở thành tài liệu tham khảo quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu, đào tạo và quản lý văn học, nghệ thuật. Nhiều công trình đã góp phần định hướng tư tưởng, thúc đẩy sáng tạo, nâng cao năng lực tiếp nhận và thưởng thức nghệ thuật của công chúng.

z7377951240268-a34f7061d52c69ce8baa021f6c5d983c-781.jpg
Các tác phẩm được trao tặng thưởng trưng bày tại không gian buổi lễ.

Các tác phẩm được xét chọn trong đợt này là những công trình xuất bản, công bố trong năm 2024, nghiên cứu những vấn đề cấp thiết của đời sống văn học, nghệ thuật; có giá trị khoa học, nghệ thuật và nhân văn rõ nét, có điểm mới, cách tiếp cận phù hợp, được giới chuyên môn và dư luận đánh giá tích cực; đồng thời kế thừa và vận dụng sáng tạo đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Hằng năm, Hội đồng Lý luận Trung ương thông báo rộng rãi nội dung, yêu cầu, điều kiện, quy chế xét và trao tặng thưởng đến các hội văn học, nghệ thuật, các trường đại học, viện nghiên cứu, nhà xuất bản và các cơ quan báo chí có chuyên mục văn học, nghệ thuật.

z7378335168743-de233120158b5053bade67954b21cefd-3161.jpg
Trao tặng thưởng cho các tác giả đoạt mức B.

Các tác phẩm được đưa vào quy trình xét chọn phải trải qua hai cấp thẩm định: Sơ khảo và Chung khảo, do các hội đồng gồm những nhà khoa học, chuyên gia uy tín đảm nhiệm. Những tác giả có tác phẩm tham gia xét thưởng không tham gia vào hội đồng thẩm định, bảo đảm tính khách quan và khoa học. Ban Chỉ đạo tặng thưởng thực hiện thẩm định lần cuối, so sánh giữa các loại hình nghệ thuật để quyết định mức tặng thưởng.

Trong 11 kỳ xét tặng thưởng, Hội đồng đã tiếp nhận 973 tác phẩm, vinh danh 241 công trình xuất sắc. Riêng năm nay, Hội đồng nhận được 76 tác phẩm (31 cuốn sách, 45 bài viết), trong bối cảnh kinh tế-xã hội còn nhiều khó khăn ảnh hưởng đến hoạt động xuất bản và nghiên cứu.

z7378173155691-37fe23074b2c14479050fed18a1e4c73-1-7306.jpg
Tiết mục nghệ thuật chào mừng buổi lễ.

Đáng chú ý, năm 2024 ghi nhận sự gia tăng rõ rệt về số lượng và chiều sâu của các công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực nghệ thuật. Bên cạnh các công trình nghiên cứu văn học truyền thống, các lĩnh vực: âm nhạc, điện ảnh, sân khấu, múa... được nghiên cứu ngày càng công phu; đồng thời xuất hiện nhiều công trình đi vào những vấn đề thời sự, như: công nghiệp văn hóa, di sản văn hóa... phản ánh nỗ lực bao quát đa chiều đời sống văn nghệ phong phú của đất nước.

Sự cân đối dần giữa hai mảng văn học và nghệ thuật cho thấy lý luận, phê bình Việt Nam đang từng bước bắt nhịp với yêu cầu phát triển của nền văn hóa hiện đại, đồng thời giữ vững chiều sâu tư tưởng và bản sắc dân tộc.

z7378249143595-7ec5fbc9cc8891d5aa2f55860e8006f1-8647.jpg
Đại diện các cơ quan báo chí, tạp chí và nhà xuất bản được vinh danh về những đóng góp tích cực trong lĩnh vực lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2024.

Trên cơ sở thẩm định toàn diện về chất lượng học thuật, giá trị lý luận và tác động xã hội, Ban chỉ đạo thống nhất đề nghị Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương quyết định trao tặng thưởng cho 23 tác phẩm, gồm 14 công trình (sách) và 9 bài viết/cụm bài viết. Hai tặng thưởng mức A được trao cho các cuốn sách: "Ả đào - Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật" của Bùi Trọng Hiền và "Văn học như một diễn ngôn (Lí thuyết diễn ngôn của M. Foucault và văn học sử Việt Nam)" của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Toàn.

Ban tổ chức cũng trao các tặng thưởng khác, gồm: Mức B: 4 công trình; mức C: 8 công trình; mức Khuyến khích: 9 công trình. Đây là những công trình tiêu biểu cho trí tuệ, tâm huyết và trách nhiệm xã hội của đội ngũ lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật cả nước.

Bên cạnh việc vinh danh các tác giả, Hội đồng Lý luận Trung ương cũng khen tặng 16 tập thể là các cơ quan báo chí, tạp chí và nhà xuất bản có nhiều đóng góp tích cực trong công tác tuyên truyền, phổ biến và nâng cao chất lượng hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2024.

Ban Văn hóa-xã hội, Báo Nhân Dân vinh dự được trao tặng thưởng Đơn vị có thành tích nổi bật về thông tin, tuyên truyền cho công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025. Đồng chí Nguyễn Quang Hưng (Ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân) được trao tặng thưởng mức C và đồng chí Phạm Thị Phong Điệp (Ban Văn hóa-xã hội, Báo Nhân Dân) được trao tặng thưởng mức Khuyến khích.

Lễ trao tặng thưởng góp phần vinh danh học thuật, khẳng định vị trí, vai trò đặc biệt của công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trong đời sống xã hội - lĩnh vực có chức năng dẫn dắt tư tưởng, thẩm mỹ, bồi đắp tâm hồn và nhân cách con người Việt Nam.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp văn hóa, công nghệ số và các phương thức tiếp nhận nghệ thuật mới, công tác lý luận, phê bình càng trở nên quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc, nâng cao năng lực phản biện, định hướng giá trị, không ngừng thúc đẩy sáng tạo nghệ thuật chân chính.

Chương trình Lễ trao Tặng thưởng các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật xuất bản năm 2024 được truyền hình trực tiếp trên sóng VTV2-Đài Truyền hình Việt Nam, góp phần lan tỏa rộng rãi những giá trị học thuật, tư tưởng và nhân văn đến đông đảo công chúng.

Có thể bạn quan tâm

Thiết kế Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026. (Ảnh: Ban tổ chức DIFF 2026)

Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 sẽ có nhiều điểm mới về công nghệ trình diễn

Theo Ban tổ chức Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 (DIFF 2026), với chủ đề “Da Nang-United Horizons-Những chân trời kết nối”, lần đầu tiên sân khấu DIFF có hệ vòm nâng hạ khổng lồ cùng tổ hợp ánh sáng-LED-laser đa tầng được đưa vào vận hành, hứa hẹn tạo nên những đại cảnh bùng nổ bên sông Hàn.

Quang cảnh khai mạc Lễ hội chùa Long Đọi Sơn năm 2026.

Ninh Bình: Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội chùa Long Đọi Sơn

Chùa Long Đọi Sơn tọa lạc trên núi Đọi linh thiêng, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi Đọi, trong khuôn viên 2ha vườn rừng. Hằng năm, Lễ hội chùa Long Đọi Sơn được tổ chức từ ngày 18-21/3 âm lịch, với các nghi lễ truyền thống và nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao.

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.