Vì sao người trẻ ngày càng kết hôn muộn?

Theo đuổi sự nghiệp, chịu nhiều áp lực về kinh tế trong mua nhà, nuôi con cùng sự thay đổi trong giá trị sống đang khiến nhiều người trẻ lựa chọn trì hoãn hôn nhân. Xu hướng này không chỉ làm thay đổi cấu trúc gia đình mà còn đặt ra thách thức lớn đối với mức sinh, tạo ra những hệ lụy cho tương lai dân số Việt Nam.

Lấy máu gót chân sàng lọc cho trẻ sơ sinh tại Trung tâm Sàng lọc-Chẩn đoán trước sinh và Sơ sinh, Bệnh viện Trường đại học Y Dược Huế.
Lấy máu gót chân sàng lọc cho trẻ sơ sinh tại Trung tâm Sàng lọc-Chẩn đoán trước sinh và Sơ sinh, Bệnh viện Trường đại học Y Dược Huế.

Người trẻ "trì hoãn" lập gia đình vì đâu?

Quan niệm “kết hôn để ổn định” đang dần được thay thế bằng tư duy “chỉ kết hôn khi tìm được người phù hợp”.

Xu hướng kết hôn muộn được thể hiện rõ nét là tuổi kết hôn trung bình lần đầu (SMAM) của Việt Nam tăng nhanh trong những năm gần đây: trong 20 năm (1999-2019) SMAM chỉ tăng 1,1 tuổi từ 24,1 tuổi lên 25,2 tuổi, thì chỉ 5 năm (2019-2024) đã tăng 2,1 tuổi từ 25,2 tuổi lên 27,3 tuổi. SMAM (năm 2024) của nam là 29,4 tuổi và nữ là 25,2 tuổi, hai khu vực SMAM của nam hơn 30 tuổi là Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, SMAM của nữ cũng cao hơn các khu vực khác.

Hai khu vực này có mức sinh rất thấp so với cả nước. SMAM khu vực thành thị cao hơn nông thôn, những người có trình độ học vấn càng cao thì SMAM của họ có xu hướng cao hơn.

Bác sĩ Mai Trung Sơn, Cục Dân số (Bộ Y tế) phân tích, những thay đổi trong quan niệm về hôn nhân của người trẻ hiện nay chịu tác động mạnh mẽ từ các yếu tố kinh tế-xã hội. Tăng trưởng kinh tế và quá trình đô thị hóa nhanh đã mở ra nhiều cơ hội học tập, việc làm, giúp thanh niên độc lập và tự chủ hơn. Bình đẳng giới trong giáo dục và thị trường lao động khiến phụ nữ không còn phụ thuộc kinh tế vào hôn nhân như trước.

605358570-1188421250104201-7508103778359539372-n.jpg
Việc khuyến khích người trẻ kết hôn trước 30 tuổi giúp tăng khả năng sinh con khỏe mạnh.

Cùng với đó, giá nhà đất cao, chi phí sinh hoạt và nuôi con lớn khiến nhiều người trẻ trì hoãn hoặc cân nhắc kỹ trước khi lập gia đình. Trong khi đó, sự phát triển của kinh tế tri thức và môi trường đô thị cũng nuôi dưỡng xu hướng cá nhân hóa – đề cao tự do, trải nghiệm và quyền lựa chọn. Tất cả những yếu tố này đang định hình một thế hệ mới coi hôn nhân là lựa chọn có điều kiện, chứ không phải nghĩa vụ bắt buộc.

Chuyên gia này cảnh báo nguy cơ, kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm không sinh con làm cho mức sinh giảm thấp. Nếu mức sinh tiếp tục giảm, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với những hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động: Số người được sinh ra ngày càng ít đi, dân số trong độ tuổi lao động càng bị thu hẹp, dẫn tới thiếu hụt lao động và suy giảm tăng trưởng kinh tế (điển hình là Nhật Bản, Hàn Quốc).

Theo Dự báo Dân số Việt Nam giai đoạn 2019-2069 của Tổng cục Thống kê, vào năm 2039, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng, sau đó tỷ trọng dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) giảm dần và năm 2042 quy mô dân số trong độ tuổi lao động đạt đỉnh với 72,8 triệu.

Mức sinh giảm thấp sẽ đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số. Trong khi đó, theo dự báo, Việt Nam bắt đầu thời kỳ dân số già từ năm 2036. Từ năm 2056, Việt Nam sẽ có cơ cấu dân số siêu già, tương tự như Nhật Bản, Hàn Quốc hiện nay.

Khi mức sinh thấp kéo dài không đủ sản sinh ra những đoàn hệ thay thế cha mẹ trong một thời gian dài đã tác động trực tiếp đến tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên và làm cho quy mô dân số suy giảm, dẫn tới dư thừa hạ tầng xã hội đã đầu tư (nhà ở, trường học, cơ sở y tế, giao thông…), gây lãng phí xã hội rất lớn.

Theo dự báo trong nước và dự báo của Liên hợp quốc, trong trường hợp mức sinh giảm mạnh thì sau năm 2054, dân số Việt Nam sẽ bắt đầu tăng trưởng âm và mức giảm dân số ngày càng lớn. Dự báo của Tổng cục Thống kê cho thấy, giai đoạn 2054-2069, bình quân mỗi năm dân số giảm 0,04% đến 0,18%, tương đương giảm bình quân 200 nghìn người/năm.

Do mức sinh thấp, lực lượng lao động thiếu hụt tác động đến các chính sách di cư làm tăng các dòng di cư, thu hút lao động nhập cư.

Theo khuyến cáo của ngành y tế, phụ nữ nên sinh con trước 35 tuổi, phụ nữ sinh sau 35 tuổi có nguy cơ cao gặp phải các vấn đề như sảy thai, biến chứng thai kỳ, dị tật bẩm sinh và đột biến gen. Đây là những rủi ro ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của mẹ và sự phát triển toàn diện của trẻ.

Việc khuyến khích người trẻ kết hôn trước 30 tuổi không chỉ giúp tăng khả năng sinh con khỏe mạnh mà còn tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng gia đình hạnh phúc, ổn định và đóng góp tích cực cho xã hội.

Nhiều chính sách thúc đẩy người trẻ kết hôn sớm

Trước thực trạng mức sinh đang có xu hướng giảm thấp, hệ lụy trên do mức sinh thấp tác động trực tiếp đến phát triển bền vững của đất nước, các nhiệm vụ, giải pháp khuyến khích nam, nữ kết hôn trước 30 tuổi để sinh ra những đứa con khỏe mạnh, không đẻ ít con, đáp ứng yêu cầu phát triển dân số được đặc biệt quan tâm.

Việt Nam đã triển khai các hoạt động hỗ trợ tư vấn, cung cấp dịch vụ hôn nhân và gia đình như tổ chức triển khai các hoạt động hỗ trợ nam, nữ thanh niên kết bạn; tổ chức các chiến dịch truyền thông khuyến khích nam, nữ kết hôn trước 30 tuổi; tư vấn sức khỏe trước khi kết hôn.

z7388859591080-5349d5e90dd9082ad15a9c9b3e020470-6775.jpg
Bác sĩ Mai Trung Sơn, Cục Dân số (Bộ Y tế).

Về hỗ trợ phụ nữ khi mang thai, sinh con, Luật Dân số đã có những chính sách rất quan trọng như tăng thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai; hỗ trợ tài chính khi sinh con; ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở xã hội...

Trong quá trình xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, các biện pháp đang được đề xuất như hỗ trợ nam nữ kết hôn trước 30 tuổi và sớm sinh con; hỗ trợ phụ nữ mang thai và sinh con; can thiệp, dự phòng vô sinh và hỗ trợ sinh sản.

Trong đó, khi triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, hệ thống y tế-dân số sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe sinh sản, hỗ trợ tạo điều kiện và môi trường thuận tiện cho phụ nữ sinh và nuôi dạy con tốt.

Như vậy, Việt Nam đã có chính sách thay đổi, mạnh hơn, toàn diện hơn nhằm ứng phó với những thách thức từ thực tiễn cuộc sống. Luật Dân số và Chương trình mục tiêu Quốc gia chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 tạo môi trường chính sách ổn định, dài hạn để thực hiện.

Chuyên gia này nhận định, Việt Nam vẫn có nhiều triển vọng tích cực trong việc duy trì giá trị hôn nhân và định hướng thế hệ trẻ. Điều quan trọng là chúng ta phải tạo được môi trường để người trẻ thấy kết hôn và xây dựng gia đình là một lựa chọn đáng giá - vừa hạnh phúc, vừa an toàn, vừa có điều kiện phát triển bản thân.

Khi chính sách hỗ trợ sinh con, chăm sóc trẻ nhỏ, nhà ở, việc làm được thực hiện đồng bộ, cùng với truyền thông tích cực về giá trị gia đình hiện đại, xu hướng sống độc thân có thể được làm chậm lại. Dù khó đảo ngược hoàn toàn, nhưng Việt Nam hoàn toàn có thể giữ được nền tảng gia đình bền vững, phù hợp với thời đại mới.

Có thể bạn quan tâm

Các y, bác sĩ khám bệnh cho người dân xã Than Uyên. (Ảnh: TRẦN TUẤN)

Lai Châu đưa chính sách khám sức khỏe đến gần người dân

Địa hình chia cắt, dân cư phân tán, giao thông đi lại khó khăn khiến việc chăm sóc sức khỏe định kỳ của người dân vùng sâu, xa của Lai Châu gặp không ít trở ngại. Chương trình khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí được triển khai góp phần đưa dịch vụ y tế đến gần người dân, giúp họ nâng cao ý thức chủ động chăm sóc sức khỏe.

Bác sĩ bệnh viện đa khoa Xanh Pôn khám cho học sinh tại trường Trung học cơ sở Ba Đình ngày 22/8/2026. (Ảnh: Minh Quyết/TTXVN)

Bộ Y tế hướng dẫn kiểm tra sức khỏe đầu năm học

Việc kiểm tra sức khỏe đầu năm học đối với trẻ em mầm non và học sinh phổ thông được thực hiện mỗi năm một lần vào đầu năm học, nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe ban đầu, phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe, bệnh, tật phổ biến ở lứa tuổi học đường.

Lực lượng quản lý thị trường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh sản phẩm sữa. (Ảnh: Bộ Công thương)

Giảm thủ tục tiền kiểm, tăng hậu kiểm trong quản lý an toàn thực phẩm

Bộ Y tế hiện đang là đầu mối, phối hợp các bộ, ngành và cơ quan liên quan xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Đặc biệt, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết thông qua chính sách Luật này, trong đó nội dung chính sách được xây dựng theo hướng quản lý an toàn thực phẩm giảm bớt thủ tục tiền kiểm, tăng hậu kiểm.

Với việc hướng tới bảo hiểm y tế toàn dân, người dân được khám bệnh, sàng lọc định kỳ, quản lý sức khỏe liên tục (Ảnh: Thu Trang)

Khơi thông các nguồn lực tài chính hướng tới bảo hiểm y tế toàn dân

Tăng đầu tư y tế là yêu cầu cấp thiết để tạo nền tảng bền vững hiện thực hóa các mục tiêu Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đưa ra. Đầu tư cho y tế hôm nay là đầu tư cho sức khỏe người dân, năng suất và tăng trưởng bền vững của Việt Nam.

Các bác sĩ ghi nhận bệnh nhi có tình trạng sốc nhiễm khuẩn và tổn thương đa cơ quan bao gồm viêm phổi, suy thận cấp, và tổn thương gan. (Ảnh: BVCC)

Cảnh báo sốt mò có thể gây sốc, suy đa tạng

Khởi đầu với sốt, đau họng, bé gái 14 tuổi ở Điện Biên nhanh chóng diễn biến nặng, rơi vào sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng, phải thở máy và lọc máu. Các bác sĩ sau đó phát hiện tổn thương da nghi do mò đốt và xác định bệnh nhi mắc sốt mò.

Các bác sĩ khám bệnh, tư vấn chăm sóc sức khỏe cho người dân. (Ảnh: HOÀNG KHÁNH)

Chung tay chăm sóc sức khỏe cho người dân đặc khu Côn Đảo

Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh và Đảng ủy, UBND Đặc khu Côn Đảo, Báo Quân đội nhân dân với sự đồng hành của Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu tổ chức chương trình “Hành trình tri ân - Vì một Việt Nam khỏe mạnh” với chuỗi hoạt động tri ân người có công, chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội cho người dân Đặc khu Côn Đảo.

 (Ảnh minh họa: CHI MAI)

Bộ Y tế yêu cầu Shopee gỡ bỏ thông tin 11 sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa yêu cầu sàn thương mại điện tử Shopee ngừng kinh doanh, gỡ bỏ thông tin đối với 11 sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe có số Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm không đúng với hồ sơ đã được cơ quan này cấp. Đồng thời, đề nghị kiểm tra Siêu thị Ba Lan và Công ty vận chuyển TRON.

Các chuyên gia chia sẻ việc tiêm vaccine cúm sẽ là một biện pháp quan trọng giúp bảo vệ nhóm đối tượng nguy cơ cao. (Ảnh: BTC cung cấp)

Cúm có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim ở người cao tuổi

Cúm không chỉ gây bệnh đường hô hấp mà còn có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và các biến cố sức khỏe nghiêm trọng ở người cao tuổi. Trong khi đó, tỷ lệ tiêm vaccine cúm ở nhóm này tại Việt Nam được ước tính chỉ khoảng 5%, đặt ra yêu cầu tăng cường các giải pháp bảo vệ nhóm nguy cơ cao.

Các chuyên gia trình bày nghiên cứu mới về các biện pháp phòng bệnh chủ động. (Ảnh: MINH HOÀNG)

Tiếp cận tiêm chủng toàn diện theo vòng đời - giải pháp bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng

Tại phiên họp chuyên đề Dự phòng trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học thường niên năm 2026 được Tổng hội Y học Việt Nam tổ chức ngày 28/8, các chuyên gia dịch tễ nhấn mạnh phòng bệnh cần đi trước một bước, trong đó tiêm chủng theo vòng đời là công cụ quan trọng để bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng.

Trung tâm Y tế Nậm Pồ tập huấn kỹ năng xử trí vết thương cho nhân viên y tế trường học trên địa bàn. (Ảnh: LÊ LAN)

Điện Biên: Nâng cao kỹ năng cấp cứu ban đầu cho nhân viên y tế trường học

Để chuẩn bị các điều kiện y tế phục vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho học sinh đầu năm học mới, ngày 28/8, các trung tâm Y tế: Tuần Giáo, Nậm Pồ, Tủa Chùa, Điện Biên Đông (tỉnh Điện Biên) tổ chức tập huấn kỹ năng cấp cứu ban đầu cho đội ngũ nhân viên y tế trường học và viên chức phụ trách chương trình y tế học đường. 

Toàn cảnh hội thảo. (Ảnh: BTC)

Từng bước đưa điều trị hiếm muộn vào bảo hiểm y tế

WHO lần đầu ban hành hướng dẫn về phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị hiếm muộn, khuyến cáo các quốc gia xem hiếm muộn là một vấn đề y tế công cộng. Trước sự gia tăng tỷ lệ vô sinh hiếm muộn, chi phí điều trị cao, các chuyên gia đặt ra yêu cầu sớm có chính sách hỗ trợ, từng bước mở rộng phạm vi chi trả của bảo hiểm y tế.

Tặng quà tri ân các gia đình hiến mô, tạng. (Ảnh: ANH DƯƠNG)

Thêm một cách để lan tỏa giá trị nhân văn của hiến mô, tạng

Thông điệp “Còn mãi yêu thương” được Bệnh viện Bạch Mai lựa chọn để nhấn mạnh giá trị nhân văn của hiến mô, tạng: yêu thương không chỉ được thể hiện bằng lời sẻ chia mà còn có thể được trao đi bằng một quyết định tự nguyện, để khi một sự sống khép lại, cơ hội sống của những người khác có thể được mở ra.