Đây cũng là vấn đề được các chuyên gia, diễn giả trao đổi tại tọa đàm “AI dạy hiệu suất, ai dạy làm người?” do Báo Tiền Phong và Trường đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức.
Phổ cập AI nhưng thiếu kỹ năng sử dụng đúng cách
AI đang nhanh chóng trở thành công cụ quen thuộc trong môi trường đại học. Từ tìm kiếm tài liệu, dịch thuật, lập trình, thiết kế đến phân tích dữ liệu, viết báo cáo và xây dựng bài thuyết trình, công nghệ này có thể hỗ trợ sinh viên thực hiện nhiều công việc nhanh chóng hơn.
Theo ông Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng, đồng sáng lập, Phó Giám đốc dự án Chống lừa đảo, dẫn tại chương trình, có 89% sinh viên Việt Nam sử dụng AI trong học tập, trong khi tỷ lệ này trên thế giới vào khoảng 90%. Tuy nhiên, chỉ khoảng một phần tư sinh viên được khảo sát cho biết đã được hướng dẫn sử dụng AI đúng cách.
Khoảng cách giữa mức độ sử dụng và khả năng khai thác công nghệ cho thấy một vấn đề đáng chú ý: sinh viên có thể tiếp cận công cụ rất nhanh, nhưng chưa chắc đã biết vận dụng để nâng cao năng lực học tập, kiểm chứng thông tin và tạo ra sản phẩm có chất lượng.
Ông Nguyễn Hưng cho rằng, kỹ năng quan trọng hàng đầu mà đại học cần trang bị cho sinh viên là khả năng tự học. Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, năng lực tự học càng có ý nghĩa. Kiến thức và công cụ có thể thay đổi liên tục, nên người học không thể chỉ dựa vào những gì đã tiếp thu trong giảng đường.
Ông Hưng cho rằng, AI đang tạo ra làn sóng công nghệ tương tự thời kỳ bùng nổ Internet. AI cũng có thể tạo ra thông tin sai lệch, thường được gọi là “ảo giác”. Vì vậy, người sử dụng không thể mặc nhiên xem mọi câu trả lời do công cụ cung cấp là chính xác.
Đổi mới cách dạy, cách học và đánh giá năng lực
Sự phổ biến của AI đang đặt ra yêu cầu đổi mới đối với giáo dục đại học, từ chương trình đào tạo đến cách tổ chức kiểm tra, đánh giá. Nếu vẫn chủ yếu yêu cầu sinh viên ghi nhớ kiến thức, thực hiện những bài tập lặp lại hoặc tạo ra sản phẩm theo khuôn mẫu, nhà trường sẽ khó đánh giá chính xác năng lực thực chất của người học trong môi trường có AI hỗ trợ.
Nhà báo Lý Thành Tâm, Ủy viên Ban Biên tập, Trưởng Văn phòng đại diện Báo Tiền Phong tại Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, sự phát triển nhanh chóng của AI đang đặt giáo dục đại học trước yêu cầu đổi mới cách dạy, cách học và đánh giá năng lực sinh viên.
Thay vì chỉ kiểm tra kết quả cuối cùng, các cơ sở đào tạo cần chú trọng hơn đến quá trình tư duy, khả năng phân tích, cách lựa chọn phương án và năng lực bảo vệ quan điểm của người học.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là sinh viên có sử dụng AI hay không, mà là công cụ được sử dụng để hỗ trợ học tập hay thay thế quá trình học tập. Sinh viên cần tự trả lời ba vấn đề: mình đang dùng AI để học tốt hơn hay để AI học thay; nếu không có công cụ hỗ trợ thì thật sự biết và làm được những gì; và cần trở thành người như thế nào trong một thế giới ngày càng phát triển nhờ công nghệ.
Ở góc độ chuyên môn, Tiến sĩ Trần Thế Vinh, phụ trách ngành Khoa học dữ liệu, Trường đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, cần xem AI như một “bộ não bổ trợ”, hỗ trợ con người và doanh nghiệp giải quyết công việc. Để AI hiểu đúng nhu cầu và đưa ra câu trả lời phù hợp, người dùng cần biết cách đặt câu hỏi, nhất là những câu hỏi đi sâu vào bản chất như “Vì sao lại như vậy?” và “Làm thế nào để thực hiện?”.
Theo Tiến sĩ Trần Thế Vinh, ông ủng hộ việc sinh viên sử dụng AI trong học tập, bởi công nghệ có thể giúp công việc được thực hiện nhanh hơn và tốt hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng là người học phải thật sự hiểu và làm chủ sản phẩm do AI hỗ trợ tạo ra. Sử dụng AI cũng cần đi kèm tính minh bạch và trách nhiệm. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, gợi ý cách giải quyết vấn đề và nâng cao hiệu quả công việc, nhưng sinh viên vẫn phải tự tư duy, hiểu nội dung và chịu trách nhiệm về bài làm của mình.
Thạc sĩ Chế Dạ Thảo, chuyên gia tâm lý giáo dục, nhấn mạnh yếu tố cốt lõi là sinh viên phải biết tự chịu trách nhiệm: biết lựa chọn, chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và từ đó đưa ra những quyết định đúng đắn. Đây là năng lực không thể hình thành chỉ bằng việc tiếp cận công nghệ, mà cần được rèn luyện suốt quá trình học tập.
