Nền tảng cho mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế biển bền vững
Việc lấy khoa học, công nghệ làm nền tảng phát triển chính là con đường tất yếu để dung hòa giữa tăng trưởng nhanh, phát triển bền vững và bảo vệ hệ sinh thái biển trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Giai đoạn 2021-2025, Khánh Hòa đã đạt được nhiều kết quả quan trọng; tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu phải nâng tầm tư duy phát triển trong giai đoạn 2026-2030, từ “tăng trưởng dựa trên lợi thế sẵn có” sang “tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và quản trị hiện đại”.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Điển, Học viện Chính trị khu vực II, thực hiện đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Khánh Hòa đã đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng.
Thu ngân sách nhà nước đạt 36.900 tỷ đồng, vượt 24,6% so với kế hoạch, tăng 45,6% so với năm 2024; trong đó, thu nội địa đạt 35.100 tỷ đồng, vượt kế hoạch 30,5%, tăng 55,4% so với năm 2024. Tuy nhiên, điểm cốt lõi không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng mà ở sự chuyển dịch về chất của mô hình phát triển, yếu tố then chốt để tỉnh tiến tới tăng trưởng xanh và bền vững.
Tăng trưởng kinh tế trong kỷ nguyên mới không thể tiếp tục dựa vào khai thác tài nguyên theo chiều rộng, đặc biệt đối với địa phương có hệ sinh thái biển nhạy cảm như Khánh Hòa.
Việc giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô, tăng tỷ trọng các ngành có giá trị gia tăng cao như công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ du lịch chất lượng cao, logistics thông minh và các ngành kinh tế biển dựa trên công nghệ là biểu hiện rõ nét của quá trình “xanh hóa” mô hình tăng trưởng.
Khánh Hòa có Viện Hải dương học Nha Trang, trung tâm nghiên cứu biển hàng đầu cả nước, cùng hệ thống vịnh, cảng nước sâu như Vân Phong, Cam Ranh, Cà Ná. Việc tỉnh định hướng xây dựng Trung tâm nghiên cứu quốc gia về công nghệ đại dương không chỉ nhằm khai thác tiềm năng biển hiệu quả hơn, mà còn hướng tới quản lý, bảo tồn và tái tạo nguồn tài nguyên biển dựa trên cơ sở khoa học.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thọ Đạt, Đại học Kinh tế quốc dân, kinh tế biển hiện đại không thể chỉ dừng ở khai thác hải sản, cảng biển hay du lịch đơn thuần mà phải phát triển theo hướng tích hợp giữa kinh tế, công nghệ và sinh thái. Chuyển từ tư duy khai thác biển sang tạo giá trị từ biển chính là chuyển từ mô hình tăng trưởng nâu sang mô hình tăng trưởng xanh, nơi khoa học và công nghệ đóng vai trò dẫn dắt.
Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, các tiến bộ về công nghệ giống và nuôi biển công nghệ cao tại Vân Phong, Cam Ranh được các nhà khoa học đánh giá là bước đi phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững. Nuôi biển xa bờ, kiểm soát bằng công nghệ không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn góp phần giảm áp lực lên hệ sinh thái ven bờ, một yêu cầu cốt lõi của kinh tế xanh và bảo tồn đa dạng sinh học biển.
Bên cạnh đó, công nghệ sinh học và y dược được xem là lĩnh vực “xanh” điển hình, có giá trị gia tăng cao, phát thải thấp và đóng góp trực tiếp cho an sinh xã hội. Với định hướng trở thành trung tâm sản xuất vắc-xin và sinh phẩm y tế của khu vực, Khánh Hòa đang từng bước hình thành chuỗi giá trị y sinh gắn với nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng công nghệ cao. Theo các chuyên gia, đây là hướng phát triển phù hợp với xu thế kinh tế tri thức, góp phần giảm phụ thuộc vào các ngành tiêu hao nhiều tài nguyên và năng lượng.
Thực tiễn cho thấy, nhiều lĩnh vực kinh tế của Khánh Hòa đã và đang tiệm cận mô hình này. Trong nông nghiệp và thủy sản, các mô hình nuôi biển công nghệ cao, nuôi trồng tuần hoàn, giảm phát thải và hạn chế ô nhiễm vùng ven bờ từng bước được triển khai tại Vân Phong, Cam Ranh, Cà Ná.
Trong công nghiệp, việc định hướng phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo gắn với công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng được xem là hướng đi phù hợp nhằm giảm áp lực môi trường so với các ngành thâm dụng tài nguyên.
Chuyển đổi số và quản trị thông minh
Nếu khoa học, công nghệ tạo ra động lực tăng trưởng thì chuyển đổi số được xem là “công cụ điều tiết” để tăng trưởng đi đúng quỹ đạo bền vững. Khánh Hòa thuộc nhóm 20 địa phương dẫn đầu cả nước về chuyển đổi số, phản ánh những bước tiến trong xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Chuyển đổi số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý mà còn là nền tảng để kiểm soát phát thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả và nâng cao năng lực dự báo rủi ro môi trường. Việc xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung, ứng dụng công nghệ trong giám sát môi trường biển, quản lý tài nguyên và cảnh báo thiên tai là yêu cầu tất yếu đối với một trung tâm kinh tế biển hiện đại.
Ông Trần Đức Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa Khánh Hòa cho biết: Việc số hóa di sản văn hóa, ứng dụng mã phản hồi nhanh và công nghệ thực tế ảo 360 độ tại các điểm đến như Tháp Bà Ponagar, Tháp Po Klong Garai và Tháp Po Rome không chỉ nâng cao trải nghiệm cho du khách mà còn giúp điều tiết lượng khách, giảm áp lực lên di sản và môi trường. Số hóa di sản là giải pháp hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, giữa phát triển kinh tế và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Theo ông Nguyễn Huy Dũng, Ủy viên chuyên trách Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Khánh Hòa đóng vai trò hạt nhân liên kết vùng Nam Trung Bộ về hạ tầng dữ liệu. Việc này không chỉ tạo lợi thế cạnh tranh mới mà còn giúp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư, giảm lãng phí và phát thải, phù hợp với tinh thần kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh.
Bên cạnh đó, để đạt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Khánh Hòa cần xây dựng mô hình “thành phố quản trị thông minh”, trong đó dữ liệu là nền tảng cho mọi quyết định phát triển. Quản trị giao thông, du lịch, môi trường, đất đai, quy hoạch và dịch vụ công cần được tích hợp trên nền tảng số, giúp cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và sức chịu tải của hệ sinh thái.
Đồng chí Nghiêm Xuân Thành, Bí thư Tỉnh ủy Khánh Hòa khẳng định: Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đòn bẩy” quyết định để tỉnh bứt phá.
Tuy nhiên, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy cũng thẳng thắn nhìn nhận, việc ứng dụng công nghệ cao trong các ngành kinh tế biển còn chưa tương xứng với tiềm năng; sự liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp vẫn chưa chặt chẽ, đòi hỏi những giải pháp mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.
“Khánh Hòa đang đứng trước thời kỳ vàng với những tiềm năng và cơ hội nổi trội chưa từng có. Tuy nhiên, tiềm năng dù lớn đến đâu nếu không kịp thời nắm bắt, định hướng và dẫn dắt đúng đắn thì cơ hội cũng sẽ qua đi. Muốn vậy, cần có những đột phá về tư duy, cơ chế, chính sách và về năng lực thực thi”, đồng chí Nghiêm Xuân Thành nhấn mạnh.
Năm 2026 được xác định là năm bản lề để Khánh Hòa bước vào giai đoạn tăng tốc. Với nền tảng tri thức từ các viện nghiên cứu lớn, tiềm năng biển vượt trội và sự thống nhất cao trong hệ thống chính trị, Khánh Hòa đang đứng trước cơ hội lịch sử để trở thành cực phát triển kinh tế quốc gia theo hướng xanh, thông minh và bền vững, đóng góp thiết thực vào chiến lược phát triển dài hạn của đất nước trong kỷ nguyên mới.
