Khi bình minh vừa hé trên nghĩa trang liệt sĩ phường Uông Bí, cán bộ, chiến sĩ Ban Chỉ huy quân sự phường cùng lực lượng dân quân tự vệ đã có mặt để chuẩn bị cho một ngày làm việc đặc biệt.
Không tiếng máy móc ồn ào, không khí tại nghĩa trang chỉ có sự tĩnh lặng, trang nghiêm và những bước chân nhẹ nhàng của những người đang thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng.
Từng vị trí phần mộ được xác định cẩn trọng. Những lớp đất được bóc tách từng chút một cho đến khi lộ ra dấu vết quách mộ. Mỗi thao tác đều được thực hiện với sự chính xác gần như tuyệt đối, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến việc thu thập mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.
Dưới mái bạt dã chiến, các cán bộ kỹ thuật trong bộ đồ bảo hộ kín mít miệt mài làm việc giữa cái nắng gay gắt của mùa hè. Họ cẩn trọng xử lý từng mẫu hài cốt theo đúng quy trình chuyên môn nghiêm ngặt nhằm bảo đảm chất lượng giám định.
Đồng chí Lê Thanh Bình, dân quân thường trực Ban Chỉ huy quân sự phường Uông Bí chia sẻ, mỗi mẫu sinh phẩm được lấy đều phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuyên môn để bảo đảm chất lượng giám định ADN, phục vụ xác định danh tính liệt sĩ chính xác nhất.
Không chỉ dựa vào chuyên môn pháp y, công tác xác định danh tính liệt sĩ còn được hỗ trợ mạnh mẽ bởi chuyển đổi số. Ngay khi phần mộ được mở, tổ số hóa có mặt để đối chiếu thông tin, ghi nhận hiện trạng, chụp ảnh từng công đoạn và cập nhật dữ liệu trực tiếp lên hệ thống quản lý điện tử. Mỗi mẫu sinh phẩm đều được gắn mã định danh thống nhất giữa hồ sơ giấy, hình ảnh và cơ sở dữ liệu số.
Theo Thượng úy Trương Tuấn Nam, thành viên Tổ số hóa số 1, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Ninh việc chuẩn hóa dữ liệu ngay từ đầu quy trình giúp rút ngắn thời gian xác minh, nâng cao độ chính xác trong giám định ADN, đồng thời hình thành cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ lâu dài cho công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Chiến dịch 500 ngày đêm được Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Ninh triển khai với quyết tâm chính trị cao, huy động sự vào cuộc của các cấp, các ngành, địa phương và thân nhân gia đình liệt sĩ. Tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, sau nghi lễ dâng hương, dâng hoa trang nghiêm, lực lượng chuyên môn tiến hành khai quật, lấy mẫu sinh phẩm đối với những phần mộ chưa xác định được danh tính trong điều kiện bảo đảm tuyệt đối sự tôn nghiêm và đúng quy trình kỹ thuật.
Đối với nhiều gia đình, mỗi mẫu hài cốt được thu thập đồng nghĩa với một tia hy vọng sau hàng chục năm mòn mỏi chờ đợi. Ông Vũ Văn Viễn, con liệt sĩ Vũ Văn Oanh, bày tỏ mong muốn sớm có kết quả giám định ADN để gia đình được biết chính xác nơi yên nghỉ của người thân.
Hiện nay, toàn tỉnh Quảng Ninh có 22 nghĩa trang liệt sĩ tại 18 xã, phường, đặc khu, với khoảng 3.800 phần mộ, trong đó 803 phần mộ cần lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN. Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Ninh cho biết, tính đến ngày 9/7 đã có 13/15 địa phương của Quảng Ninh hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN, đáp ứng mong mỏi của thân nhân các gia đình liệt sĩ.
Theo đó, toàn bộ quy trình từ xác minh hồ sơ, xác định vị trí phần mộ, khai quật, lấy mẫu, niêm phong, lập mã định danh, số hóa dữ liệu, bảo quản đến vận chuyển đều được thực hiện chặt chẽ, thống nhất theo đúng quy định chuyên môn. Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, các phần mộ được hoàn trả nguyên trạng, giữ gìn sự tôn nghiêm tại nghĩa trang.
Đại tá Nguyễn Đình Khiêm, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Ninh cho biết, Ban Chỉ đạo đang tiếp tục chỉ đạo các lực lượng đẩy nhanh tiến độ tại những nghĩa trang còn lại, quyết tâm hoàn thành toàn bộ kế hoạch trước ngày 27/7/2026, hướng tới kỷ niệm Ngày Thương binh-Liệt sĩ.
Giữa không gian tĩnh lặng của những nghĩa trang liệt sĩ, hành trình tìm lại tên cho những người đã ngã xuống vẫn đang được nối dài bằng trách nhiệm, bằng khoa học và trên hết là lòng tri ân sâu sắc của các thế hệ hôm nay.
Mỗi phần mộ được mở ra, mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập đúng quy trình là thêm một hy vọng được thắp lên. Hành trình giám định ADN có thể còn nhiều thời gian, nhưng phía sau mỗi kết quả là niềm mong mỏi của biết bao gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ để được gọi đúng tên người thân, được thắp nén hương trước đúng phần mộ của cha, của anh, của đồng đội mình.
Trả lại tên cho những người nằm lại không chỉ là mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm, mà còn là sự tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", là lời tri ân sâu nặng của Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân đối với những người đã hiến dâng trọn đời cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Sẽ có thêm những cuộc trở về lặng lẽ nhưng thiêng liêng, khi các Anh hùng liệt sĩ được gọi đúng tên mình, trở về với quê hương và trong vòng tay của gia đình. Đây cũng là thành quả ý nghĩa nhất của hành trình tri ân đang được những người lính Cụ Hồ hôm nay bền bỉ thực hiện.
