Bên cạnh giới thiệu những nét đẹp của văn hóa truyền thống, các hoạt động này còn hướng đến tôn vinh sáng tạo từ di sản, tạo sức sống cho di sản trong đời sống đương đại.
Việc kết nối thế hệ trẻ với những trầm tích văn hóa nghìn năm của dân tộc là điều mà Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám luôn nỗ lực triển khai trong những năm gần đây với nhiều hoạt động, nhất là các cuộc thi vẽ, những sáng tác lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống dành cho giới trẻ. Trong chuỗi sự kiện Hội tụ di sản (nằm trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2025), triển lãm “Hà Nội thanh tân” khai mạc vào ngày 2/11 đã thể hiện rõ điều đó. Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phối hợp Câu lạc bộ Tôi Vẽ, Nhau Studio đã mang đến cho công chúng 90 tác phẩm hội họa của các họa sĩ chuyên nghiệp và không chuyên. Toàn bộ các bức vẽ đều được lấy cảm hứng từ tinh thần “thanh” (sự trong trẻo, tinh khiết) và “tân” (sự mới mẻ, sáng tạo) về Hà Nội. Bởi thế, mỗi bức tranh là một lát cắt của Hà Nội, vừa quen thuộc, mới mẻ, vừa hoài niệm và tràn đầy sức sống; nơi nghệ thuật hòa vào hơi thở của người Hà Nội hôm nay.
Triển lãm được chia làm ba chủ đề: “Di sản và Kiến trúc” tôn vinh vẻ đẹp cổ kính của phố phường, đình chùa, cầu Long Biên, hồ Gươm…; “Đời sống đương đại” phản ánh nhịp sống năng động, sáng tạo của thế hệ trẻ và “Không gian sáng tạo mở” - nơi nghệ thuật dân gian được tái sinh qua chất liệu tre, giấy dó, lá dừa, gỗ… Bên cạnh phần trưng bày, triển lãm còn có chuỗi workshop sáng tạo mang tên “Chạm vào nghệ thuật, sống cùng di sản”, với nhiều hoạt động như: Ghép ý tưởng - in sắc màu, Sắc họa trên vành nón lá, Họa hình non nước, Cây lá hóa hình, Dấu ấn vàng son... Triển lãm được thực hiện tại hồ Văn, nơi mọi người dễ dàng tiếp cận bởi không gian mở.
“Mong rằng, thời gian tới, không gian hồ Văn sẽ tiếp tục đón nhiều bạn trẻ, họa sĩ và nhóm sáng tạo đến tổ chức các hoạt động nghệ thuật, bởi mục tiêu của chúng tôi là xây dựng hồ Văn trở thành trung tâm hoạt động văn hóa của Thủ đô, nơi du khách có thể trải nghiệm không gian sinh thái, văn hóa và nghệ thuật biểu diễn đặc sắc”.
Lê Xuân Kiêu
Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám
Ngoài hoạt động triển lãm, tại hồ Văn còn diễn ra nhiều hoạt động văn hóa - nghệ thuật hấp dẫn khác. Tối 2/11, áo dài Việt Nam lại một lần nữa trở thành biểu tượng của vẻ đẹp văn hóa trong buổi biểu diễn nghệ thuật “Áo dài trên con đường di sản” với sự tham gia của nhiều nhà tạo mẫu, ca sĩ nổi tiếng. Không gian mặt nước của hồ được tận dụng, kết hợp với hiệu ứng ánh sáng, công nghệ khiến các màn trình diễn trở nên huyền ảo.
Bên cạnh hồ Văn, không gian sân Nhà Thái học thuộc khuôn viên di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám tràn ngập sắc màu sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Nổi bật là các sản phẩm sơn mài Hạ Thái, gốm Bát Tràng, thêu Quất Động… của Hà Nội hay nón lá sen, các loại bánh, sản phẩm thủ công từ cỏ bàng của thành phố Huế… Nghệ nhân từ Ninh Bình đem đến những sản phẩm thêu ren, dệt cói… Trong khi đó, từ vùng đất Tây Nguyên, các nghệ nhân đem nhiều sản vật đặc trưng như dệt thổ cẩm, cà-phê, sâm Ngọc Linh… để du khách thỏa sức khám phá. Bằng chất liệu truyền thống, nghệ nhân làng nghề đã sáng tạo ra nhiều sản phẩm mới, thích ứng cuộc sống hiện đại. Với nghề dệt cói ở Ninh Bình, trước đây làng nghề chủ yếu là sản phẩm dệt chiếu, nhưng nay các nghệ nhân dệt cả mũ, nón, túi xách, chụp đèn... Các sản phẩm thêu ren, dệt thổ cẩm cũng ngày càng đa dạng, phong phú hơn. Đại diện nghệ nhân làng nghề sơn mài Hạ Thái Đỗ Hùng Chiêu chia sẻ: “Sản phẩm sơn mài của Hạ Thái là một điển hình cho sáng tạo của người Việt. Xưa kia, nghề thủ công ở Hạ Thái có tên là nghề sơn ta, tức làm sản phẩm từ cây sơn. Sau này, các họa sĩ Trường Mỹ thuật Đông Dương cùng nghệ nhân ở làng nghề tạo ra sản phẩm sơn mài độc đáo. Ngày nay, chúng tôi tiếp tục duy trì, phát triển nghề sơn mài với nhiều dòng sản phẩm khác nhau, xuất khẩu đi nhiều nước trên thế giới. Chúng tôi rất vui khi được đem sản phẩm sơn mài giới thiệu tại Festival Thăng Long - Hà Nội lần này”.
Các hoạt động tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám sẽ kéo dài đến hết ngày 16/11, vừa là minh chứng cho sức sáng tạo từ di sản, vừa thể hiện sự chuyển biến của di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, từ một di tích đơn thuần trở thành một không gian văn hóa - sáng tạo tiêu biểu của Thủ đô.
