Trước đó vào ngày 22/8/2024, Tòa Phúc thẩm Paris ra phán quyết giống như của Tòa sơ thẩm Evry năm 2021, rằng tòa không có thẩm quyền xét xử các công ty hóa chất nói trên, với lý do các công ty này được hưởng quyền "miễn trừ tư pháp" đối với một quốc gia, vì họ đã hành động theo lệnh của chính phủ Hoa Kỳ. Do vậy, bà Trần Tố Nga tiếp tục kháng án lên Tòa giám đốc thẩm tối cao.
Ngày 11/6, phát biểu tại cuộc họp báo được tổ chức ở Thượng viện Pháp, luật sư Bertrand Repolt, một trong hai luật sư biện hộ cho bà Trần Tố Nga, hy vọng rằng Tòa án Tối cao Pháp sẽ có cách tiếp cận hoàn toàn khác về nguyên tắc miễn trừ tài phán.
"Theo chúng tôi, các phiên tòa trước đã áp dụng nguyên tắc miễn trừ tài phán một cách quá rộng. Chúng tôi cho rằng các công ty thuần túy thương mại, chỉ đơn giản cung cấp một sản phẩm được sản xuất trước, trong và sau chiến tranh tại Việt Nam, không thể viện dẫn quyền miễn trừ tài phán để tránh bị xét xử", luật sư Bertrand Repolt nhấn mạnh.
Luật sư Bertrand Repolt cho rằng các công ty thương mại nước ngoài phải chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với những hoạt động và sản phẩm mà họ cung cấp cho quân đội của một quốc gia đang tiến hành chiến tranh. Lý do là vì đây là một hoạt động thương mại, có một khoảng không gian để đưa ra quyết định và hành động, do vậy phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Trên cơ sở đó, luật sư Bertrand Repolt hy vọng rằng tại phiên giám đốc thẩm sắp tới, Tòa án Tối cao sẽ xem xét để hủy bản án phúc thẩm, từ đó mở ra khả năng tiếp tục vụ kiện và cho phép tranh luận về nội dung thực chất của hồ sơ. Tòa án Tối cao cũng đã quyết định tổ chức phiên tranh tụng trực tiếp, tương đối hiếm trong các thủ tục giám đốc thẩm và cũng dự kiến công bố rộng rãi bản án.
Bày tỏ sự ủng hộ đối với bà Trần Tố Nga, nữ Thượng nghị sĩ Michelle Gréaume, Phó Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại, Quốc phòng và Lực lượng vũ trang của Thượng viện Pháp, thành viên Nhóm nghị sĩ Cộng sản, Cộng hòa, Công dân và Sinh thái (CRCE-K) tại Thượng viện Pháp, nhấn mạnh trách nhiệm đối với các nạn nhân chất độc da cam/dioxin.
"Điều đáng lo ngại là những tác động khủng khiếp của chất độc da cam/dioxin đã kéo dài qua nhiều thế hệ. Cho đến hôm nay, chúng ta vẫn còn chứng kiến những hậu quả của chúng. Tôi cho rằng phiên giám đốc thẩm sắp tới có thể đưa ra phán quyết về trách nhiệm trước pháp luật đối với các công ty sử dụng hoặc sản xuất những sản phẩm gây hậu quả nghiêm trọng đối với con người. Trong trường hợp của bà Trần Tố Nga, một công dân mang hai quốc tịch Pháp và Việt Nam, tôi cho rằng nước Pháp có vai trò phải tham gia vào việc công nhận tổn thất khủng khiếp mà các nạn nhân phải gánh chịu từ thảm họa này. Các tập đoàn đa quốc gia sản xuất những sản phẩm như vậy phải chịu trách nhiệm và bồi thường cho các nạn nhân. Đây là một yêu cầu chính đáng", bà Michelle Gréaume nhấn mạnh.
Theo Thượng nghị sĩ Michelle Gréaume, cuộc đấu tranh của bà Trần Tố Nga đáng được tôn trọng và nhắc nhở rằng không có giới hạn thời gian nào cho phẩm giá con người. Các tập đoàn đa quốc gia sản xuất những sản phẩm như vậy phải chịu trách nhiệm và bồi thường cho các nạn nhân. Đây là một yêu cầu chính đáng.
Các tập đoàn đa quốc gia sản xuất những sản phẩm gây hậu quả nghiêm trọng đối với con người phải chịu trách nhiệm và bồi thường cho các nạn nhân. Đây là một yêu cầu chính đáng.
Thượng nghị sĩ Michelle Gréaume
Đề cập đến những nỗ lực đấu tranh ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, Thượng nghị sĩ danh dự Hélène Luc cho rằng vụ kiện của bà Trần Tố Nga đã nhận được sự quan tâm ngày càng nhiều tại Pháp và một số nước khác trong thời gian vừa qua.
Cũng từ vụ kiện của bà Trần Tố Nga, báo chí Pháp và nhiều chính trị gia có thêm thông tin về nhiều trẻ em Việt Nam sinh ra với dị tật nặng nề do hậu quả của chất độc da cam/dioxin, không bao giờ có thể sống tự lập, không được tận hưởng những niềm vui bình thường của cuộc sống, thậm chí có thể không bao giờ thực sự được biết đến ánh mặt trời.
Bày tỏ niềm tin vào phán quyết của Tòa án Tối cao Pháp, bà Trần Tố Nga khẳng định rằng đây là cuộc đấu tranh nhằm đòi lại công lý cho các nạn nhân chất độc da cam ở Việt Nam, nhưng cũng là cho tất cả các nạn nhân của chất độc da cam trên thế giới.
"Có lần tôi đã nói với luật sư Bertrand Repolt rằng, đôi khi tôi nghĩ mình thà thua kiện còn hơn. Bởi năm nay tôi đã 85 tuổi. Tôi còn có thể tiếp tục cuộc chiến này được bao lâu nữa? Tôi còn có thể giữ được sức khỏe và tinh thần minh mẫn để theo đuổi nó đến bao giờ? Nhưng ông ấy đã nói với tôi rằng tôi phải gạt bỏ suy nghĩ đó. Bởi nếu chúng tôi thắng kiện, điều quan trọng nhất không chỉ là kết quả của vụ án này mà còn là việc tạo ra một án lệ. Đó chính là điều có ý nghĩa lớn lao nhất. Nếu chiến thắng đó có thể trở thành một tiền lệ pháp lý hữu ích cho những cuộc đấu tranh khác, thì tôi sẵn sàng sống lâu hơn nữa, tiếp tục bước tiếp trên con đường này", bà Trần Tố Nga xúc động nói.
Từ nhiều năm qua, bà Trần Tố Nga cùng các hiệp hội ủng hộ bà đã chuẩn bị nhiều thủ tục pháp lý để kiện các tập đoàn hóa chất Mỹ sản xuất chất độc màu da cam/dioxin. Theo các kết quả xét nghiệm, bà mắc nhiều bệnh nguy hiểm do ảnh hưởng của chất độc da cam/dioxin. Con gái bà, sinh năm 1969, đã qua đời vì dị tật tim. Hai người con khác và cháu của bà cũng mắc các chứng bệnh khác.
Nhân dịp này, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Thành phố Hồ Chí Minh gửi thư tới Ủy ban Ủng hộ vụ kiện của bà Trần Tố Nga, đánh giá cao những nỗ lực bền bỉ, tâm huyết, sự hỗ trợ quý báu trong suốt thời gian qua.
Thư có đoạn viết: “Vụ kiện của bà Trần Tố Nga mang ý nghĩa đặc biệt không chỉ đối với cá nhân bà mà còn đối với hàng triệu nạn nhân chất độc da cam và những thế hệ vẫn đang phải gánh chịu hậu quả kéo dài của chiến tranh. Trên hành trình đầy thử thách ấy, sự sẻ chia, ủng hộ và tiếng nói của những người yêu chuộng công lý trên khắp thế giới, cụ thể là Nghị quyết của Quốc hội Bỉ ủng hộ Nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (tháng 10/2023) và tấm Bia tưởng niệm nạn nhân chất độc da cam được đặt tại công viên Choisy/Pháp (25/04/2026) mới đây đã trở thành nguồn động viên to lớn đối với các nạn nhân chất độc da cam, trong đó sự đóng góp to lớn của Ủy ban Ủng hộ vụ kiện của bà Trần Tố Nga”.
Diễn biến vụ kiện:
- Năm 2014: Bà Trần Tố Nga đệ đơn kiện chống lại 14 công ty hóa chất Mỹ (ban đầu là 26 công ty, sau đó có 12 công ty đã không còn hoạt động) tại Tòa án Evry (ngoại ô Paris), nơi bà cư trú.
- 10/5/2021: Tòa án Evry ra phán quyết khẳng định không có thẩm quyền xét xử, với lý do các công ty bị buộc tội được hưởng "quyền miễn trừ tài phán", và việc họ tuân theo lệnh của quân đội Mỹ cho phép loại trừ họ khỏi mọi trách nhiệm.
- 22/8/2024: Tòa phúc thẩm Paris đã ra phán quyết giống với Tòa sơ thẩm Ervy rằng các tập đoàn, công ty hóa chất Mỹ được hưởng quyền miễn trừ trách nhiệm pháp lý vì họ sản xuất các độc chất theo yêu cầu của Chính phủ Mỹ. Do vậy, tòa không có thẩm quyền xét xử vụ kiện.
- Ngày 16/6/2026, Tòa án Tối cao Pháp sẽ mở phiên giám đốc thẩm để xem xét vai trò của các tập đoàn hóa chất Mỹ trong việc tạo ra chất độc da cam/dioxin.
