Sau nhiều năm kỳ công nghiên cứu, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu và kỹ sư Vũ Đình Thanh đã đưa ra nhiều bằng chứng cho thấy nỏ thần là một thực thể lịch sử, gắn liền với cấu trúc đặc biệt của thành Cổ Loa và chiến công của người Việt buổi đầu dựng nước.
Rõ dần sáng chế vượt thời đại
Một ngày đầu tháng 7, chúng tôi hẹn gặp kỹ sư Vũ Đình Thanh tại Hà Nội để lắng nghe ông chia sẻ về hành trình 5 năm nghiên cứu và phục dựng nỏ thần cùng Thượng tướng, Viện sĩ Nguyễn Huy Hiệu, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Năm 2022, ông Vũ Đình Thanh đã được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp bằng độc quyền cho sáng chế “Nỏ bắn nhiều tên, lực nỏ tác dụng vào ống tên, trong ống có nhiều mũi tên nhỏ”.
Theo kỹ sư Thanh, khả năng bắn cùng lúc nhiều mũi tên chỉ là một trong hai sáng chế vượt thời đại của cha ông ta. Quan trọng hơn là nguyên lý gây sát thương đặc biệt: tận dụng lực hút của Trái đất. Các mũi tên đồng được bắn lên cao, sau đó rơi nhanh dần đều, đâm vào đối phương với tốc độ lớn nhất khi chạm đất, tức gây sát thương mạnh nhất ở khoảng cách xa nhất. Đây là khác biệt căn bản so với cung nỏ thông thường: bắn thẳng, càng xa càng yếu. Kết quả là ta giết được giặc từ khoảng cách rất xa mà giặc không thể chạm tới ta.
Để vận dụng nguyên lý này, người Việt cổ đã phát triển hai công nghệ then chốt: chế tác mũi tên đồng Cổ Loa nhỏ, nặng, có thể rơi đúng hướng, xoay quanh trục khi rơi để tăng khả năng xuyên phá; và xây dựng thành Cổ Loa với độ cao đặc biệt để làm bệ phóng cho nỏ thần. Theo kỹ sư Thanh: “Muốn phát huy tối đa sức mạnh của nỏ thần, điều kiện tiên quyết là phải có độ cao”.
Thực tế, kỹ sư Thanh và các cộng sự đã thực nghiệm bắn nỏ thần phục dựng từ độ cao 15 m, cho kết quả mũi tên đồng Cổ Loa phục dựng xuyên thủng tấm gỗ dày 5 cm. Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu bổ sung, trong kháng chiến chống Mỹ, pháo rải đinh từ độ cao 30 m đã có sức sát thương hàng loạt, dù đinh nhỏ hơn mũi tên đồng Cổ Loa nhiều, như vậy việc xưa kia vạn mũi tên bắn từ thành cao Cổ Loa có thể tiêu diệt vạn địch là có thể.
Ông Thanh dẫn chứng thêm theo mô tả trong “Đại Việt sử ký toàn thư” thì “bấy giờ Thục Vương đắp thành ở Việt Thường, rộng nghìn trượng, cuốn tròn như hình con ốc, cho nên gọi là Loa Thành”. Thành được cho là cao tới 9 vòng, tương đương 90 m. Theo tính toán, nếu bắn tên đồng từ độ cao này lên thêm 60 m nữa, khi rơi xuống, các mũi tên sẽ đạt vận tốc khoảng 65m/s - đủ xuyên thủng mọi loại giáp sắt thời Tần.
Nỏ thần góp phần nhận diện giá trị thời dựng nước
Những khẳng định của kỹ sư Vũ Đình Thanh không chỉ dựa trên lý thuyết và thực nghiệm mà được hỗ trợ bởi các chứng cứ khảo cổ học quan trọng. Trong khu vực thành nội Cổ Loa, các nhà khảo cổ đã tìm thấy hàng vạn mũi tên đồng có niên đại hơn 2.300 năm cùng với một xưởng đúc mũi tên đồng gần như còn nguyên vẹn trên diện tích gần 1.000 m². Một chi tiết đáng chú ý là lễ hội rước nỏ thần ở Cổ Loa từng được tổ chức thường xuyên trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945 có hình ảnh ống tên, cách bắn nhiều tên bằng ống được ghi lại trong sử liệu Trung Hoa. Đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV9) đã phát sóng phim tài liệu phục dựng nỏ thần, nhưng không thành công: chùm tên rơi ngay trước nỏ. “Việc phục dựng không thành cho thấy chỉ người Việt mới hiểu và giữ được kỹ thuật đặc biệt này”, kỹ sư Thanh khẳng định. Bên cạnh đó, các hình khắc trên trống đồng Ngọc Lũ cũng cho thấy các cung thủ bắn nỏ bằng cách dẫm chân để điều khiển dây cung - phù hợp với cơ chế đẩy mũi tên trong mô hình nỏ thần hiện nay.
Đặc biệt, kỹ sư Thanh còn dẫn kết quả nghiên cứu gen do Viện Nghiên cứu VinBigData (Vingroup) công bố, chứng minh bộ gen người Việt có cấu trúc khác biệt rõ rệt với người Hán. Tướng Hiệu và kỹ sư Thanh đồng nhất quan điểm rằng “Tổ tiên chúng ta không chỉ giữ được đất, mà còn giữ được giống nòi, ngôn ngữ và bản sắc”. Chính sức mạnh vượt trội của nỏ thần và kiến trúc quân sự đặc biệt của Cổ Loa là nguyên nhân giúp dân tộc Việt chiến thắng 50 vạn quân Tần và không bị Triệu Đà xâm lược. Tháng 6/2024, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu và kỹ sư Vũ Đình Thanh đã trình bày báo cáo “Khôi phục nỏ thần An Dương Vương góp phần nhận diện giá trị đích thực của thời đại dựng nước đầu tiên” tại Hội nghị Sử học toàn quốc lần thứ nhất với chủ đề “Nghiên cứu chủ quyền quốc gia lãnh thổ theo định hướng tiếp cận toàn bộ và toàn diện của lịch sử Việt Nam”. Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu nhiều lần nhấn mạnh: “Nỏ thần giết vạn giặc, thành Cổ Loa hình ốc cao hàng trăm mét là những sự thật lịch sử, chứ không chỉ là truyền thuyết”.
Kỹ sư Vũ Đình Thanh cho biết, trong thời gian tới, ông và cộng sự đang hoàn thiện chiếc nỏ có thể bắn cùng lúc 200 mũi tên. Mục tiêu cuối cùng là phục dựng thành công nỏ bắn 1 vạn mũi tên đồng như mô tả trong truyền thuyết, để chứng minh rằng nỏ thần có thật. Từ khảo cổ học, vật lý học, di truyền học đến sử học, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy trình độ công nghệ quân sự của người Việt cổ rất phát triển. Bí mật của “nỏ thần Cổ Loa” nếu được giải mã và khẳng định rõ ràng sẽ không chỉ làm sáng tỏ một thời kỳ lịch sử mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc về trí tuệ, bản lĩnh và sự sáng tạo của cha ông ta.
