Sau sáp nhập, trường học phải tốt hơn

Từ “sáp nhập trường” sang tổ chức lại mạng lưới

Từ ngày 1/7/2026, các địa phương bắt đầu thí điểm sắp xếp đầu mối quản lý cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn, hướng tới hình thành những trường có quy mô lớn hơn, có thể gồm trường chính và các phân hiệu, điểm trường. Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), mục tiêu đặt ra là phấn đấu giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập, đồng thời cơ cấu lại đội ngũ theo hướng giảm biên chế quản lý, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy.

Tại Công văn 4054, Bộ GD&ĐT yêu cầu chuyển từ tư duy “giảm đầu mối cơ học” sang tái cấu trúc mạng lưới dựa trên quy mô dân số, phân bố dân cư, điều kiện đi lại và yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục. Mô hình được khuyến khích là một trường chính có các phân hiệu, điểm trường hoặc trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn. Việc sắp xếp phải lấy người học làm trung tâm, không làm phát sinh rào cản về địa lý và chi phí, đồng thời hạn chế tối đa tác động đến hoạt động dạy học, tâm lý học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh.

Theo lộ trình, giai đoạn thí điểm được triển khai từ ngày 1/7/2026, hoàn thành bước đầu trước ngày 30/8 để các trường vận hành từ năm học 2026-2027. Đến cuối tháng 12/2026 sẽ đánh giá toàn diện tác động; từ tháng 3/2027 tiếp tục triển khai các bước tiếp theo trên cơ sở kết quả thực tế.

Theo tổng hợp của Bộ GD&ĐT, đến thời điểm đánh giá, cả nước dự kiến giảm khoảng 17.353 đầu mối cơ sở giáo dục, tương đương 46,73% so với ngày 1/7/2025. Có 10 địa phương dự kiến giảm trên 50% đầu mối, 13 địa phương giảm từ 45% đến 50%.

Một điểm cần phân biệt rõ là sáp nhập về mặt tổ chức không đồng nghĩa với việc học sinh phải chuyển trường. Ở mô hình trường một cấp học quy mô lớn có các phân hiệu, các cơ sở cũ có thể tiếp tục được duy trì để học sinh học tại nơi quen thuộc, trong khi bộ máy quản lý, tài chính, nhân sự được tổ chức lại. Mục tiêu là dùng chung và điều phối tốt hơn những nguồn lực trước đây bị chia nhỏ.

Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) nhấn mạnh, ngày 30/8 chỉ là mốc hoàn thành việc sắp xếp, không phải điểm kết thúc. Điều quan trọng sau đó là học sinh học tập tốt hơn, giáo viên có điều kiện làm tốt công việc hơn và hệ thống vận hành hiệu quả hơn.

Ở các đô thị lớn, việc tổ chức lại mạng lưới trường học diễn ra trong một bối cảnh đặc biệt: Có nơi trường nhỏ, phân tán, trong khi nơi khác lại thiếu trường do dân số tăng nhanh.

TP Hồ Chí Minh đã phê duyệt phương án tổng thể sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập. Thành phố ưu tiên sắp xếp những trường có quy mô nhỏ, trong đó trường mầm non dưới 10 nhóm/lớp và trường phổ thông dưới 28 lớp thuộc diện được xem xét. Sau sắp xếp, thành phố tổ chức theo mô hình trường một cấp học quy mô lớn có các điểm trường hoặc trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn.

Điều đáng chú ý là TP Hồ Chí Minh đồng thời xác định những trường hợp không sắp xếp. Trường chuyên, trường chuyên biệt và một số cơ sở đang triển khai chương trình giáo dục chất lượng cao, tiên tiến, hội nhập… được xem xét riêng. Thực tế này cho thấy, mạng lưới trường học không thể tổ chức theo một công thức giống nhau ở mọi địa bàn.

Tại Hải Phòng, việc sắp xếp được đặt trong yêu cầu sử dụng nguồn lực phù hợp với nhu cầu thực tế. Theo phương án của thành phố, trước sắp xếp có 1.324 trường mầm non, tiểu học và THCS; dự kiến còn 780 trường, giảm 544 trường, tương đương 41,1%. Tuy nhiên, với THPT, thành phố không giảm đầu mối mà dự kiến tiếp tục đầu tư, mở rộng trường công lập, bởi năm học 2026-2027 hệ thống hiện tại mới đáp ứng khoảng 60,5% nhu cầu vào lớp 10 công lập.

Hai hướng xử lý khác nhau trên cùng một địa bàn cho thấy, sắp xếp mạng lưới trường học không đơn thuần là giảm số lượng trường. Nơi có thể hợp nhất để sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ và bộ máy quản lý thì tiến hành sắp xếp; nơi còn thiếu trường thì phải tiếp tục đầu tư, mở rộng năng lực đáp ứng.

Đà Nẵng cũng yêu cầu hoàn thành các quyết định sắp xếp trước khi các cơ sở mới chính thức hoạt động từ ngày 1/9/2026. Thành phố đồng thời yêu cầu nâng cấp cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và ưu tiên hoàn thiện điều kiện tại điểm trường chính trước khi tiếp nhận học sinh từ các điểm trường lẻ.

Trong khi đó, Hà Nội bước vào năm học mới với hệ thống trường học đã được sắp xếp, kiện toàn đội ngũ; thành phố tiếp tục đầu tư mạnh cho phòng học, với khoảng 1.800 phòng được tăng thêm, trong đó khoảng 800 phòng đưa vào khai thác ngay trong năm học mới. Mô hình trường một cấp học có nhiều cơ sở, phân hiệu hoặc trường nhiều cấp học được triển khai.

Đổi mới quản trị và cách dùng nguồn lực

Nếu trước đây mỗi trường là một đơn vị quản lý độc lập thì sau sắp xếp, một hiệu trưởng có thể quản lý nhiều cơ sở hoặc phân hiệu. Bộ máy hành chính được dùng chung; giáo viên có thể được điều phối giữa các cơ sở; phòng máy, thư viện, phòng thí nghiệm, sân bãi và những thiết bị chuyên dùng có cơ hội được khai thác hiệu quả hơn. Với những môn khó bố trí đủ giáo viên ở từng trường riêng lẻ như tiếng Anh, Tin học, Nghệ thuật hay Giáo dục thể chất, một hệ thống lớn hơn có thể tạo điều kiện điều phối nhân lực linh hoạt.

Tại phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), 13 cơ sở giáo dục công lập được tổ chức lại thành 4 trường. Trong đó, Trường tiểu học Văn Miếu - Quốc Tử Giám được hình thành từ 3 trường tiểu học Văn Chương, Trung Phụng và La Thành. Sau sáp nhập, trường có gần 1.900 học sinh, 52 lớp và 106 cán bộ, giáo viên, nhân viên, tổ chức tại ba phân hiệu.

Hiệu trưởng Nguyễn Thị Kim Phượng cho biết, một trong những công việc quan trọng là tạo sự thống nhất trong Ban Giám hiệu và đội ngũ giáo viên. Các giáo viên môn chuyên biệt cũng được bố trí linh hoạt giữa các phân hiệu để bảo đảm định mức.

Trước đây, một trường có thể thiếu giáo viên môn này trong khi trường bên cạnh lại thiếu một giáo viên môn khác. Khi được tổ chức trong cùng một hệ thống, đội ngũ có thêm khả năng điều phối theo nhu cầu thực tế. Đây là một trong những lợi ích mà mô hình trường quy mô lớn hướng tới.

Với phụ huynh, điều họ quan tâm trước hết vẫn là những thay đổi có ảnh hưởng trực tiếp đến việc học của con. Bà Nguyễn Phương Anh, phụ huynh học sinh Trường tiểu học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, ban đầu bà cũng lo lắng khi trường được tổ chức lại. Tuy nhiên, khi biết con vẫn học tại cơ sở cũ, việc học và ăn bán trú được duy trì ổn định, bà yên tâm hơn. Mong muốn của phụ huynh, theo bà, là các con đi học thuận lợi, việc học tập được bảo đảm và những thay đổi về tổ chức không làm xáo trộn cuộc sống của học sinh.

Tại cùng địa bàn phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Trường tiểu học và THCS Lý Thường Kiệt được sáp nhập thành Trường liên cấp Lý Thường Kiệt. Hai trường nằm gần nhau nên học sinh không phải thay đổi địa điểm học quá lớn. Sau sáp nhập, giáo viên hai cấp học có điều kiện phối hợp trong một bộ máy chung; những tổ có giáo viên dùng chung như Ngoại ngữ, Văn - Thể - Mỹ được tổ chức lại.

Những thay đổi này cho thấy, hiệu quả của sáp nhập không nằm ở việc một trường có thêm bao nhiêu học sinh, mà ở khả năng sử dụng đội ngũ và cơ sở vật chất sau khi tổ chức lại.

Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu quản trị cao hơn. Một thí dụ khác ở Hà Nội là Trường THCS Đỗ Ngọc Du, hình thành sau sáp nhập Trường THCS Đỗ Ngọc Du và Trường THCS Hữu Hòa. Năm học này trường có 3.586 học sinh, 85 lớp, 174 cán bộ, giáo viên, nhân viên và hai phân hiệu.

Với quy mô như vậy, việc điều hành không còn giống một trường học vài trăm học sinh. Hiệu trưởng phải nắm được hoạt động của nhiều cơ sở; giáo viên phải phối hợp trong một tập thể mới; các quy trình về chuyên môn, tài chính, tài sản, hồ sơ học sinh cũng phải được tổ chức lại. Vì vậy, giảm đầu mối quản lý chưa đồng nghĩa với giảm công việc. Nếu cách quản trị vẫn giữ nguyên, một bộ máy lớn hơn thậm chí có thể tạo thêm áp lực cho cán bộ quản lý và giáo viên.

Đây là lý do đổi mới quản trị nhà trường, số hóa dữ liệu, giảm hồ sơ và thủ tục hành chính trở thành yêu cầu quan trọng sau sắp xếp. Quy mô trường lớn chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng một phương thức quản trị phù hợp.