Nhu cầu toàn cầu suy yếu
Tổ chức Fitch Solutions đã hạ dự báo tăng trưởng GDP thực tế của Việt Nam cho năm 2023 từ 6,5% xuống 5,8%. Nguyên nhân do tăng trưởng GDP quý I/2023 là 3,3% giảm từ con số cùng kỳ 5,9% của quý IV/2022, thấp hơn nhiều so dự báo tăng trưởng mà Fitch Solutions đưa ra trước đó là 6,1%. Tăng trưởng trong quý I có thể là mức đáy của mức tăng trưởng hàng quý trong năm nay do các quý sau có thể được hưởng lợi từ việc Trung Quốc đang mở cửa trở lại. Tuy nhiên, sự phục hồi trong các quý tới vẫn sẽ bị kìm hãm do nhu cầu toàn cầu yếu và sự hạn chế về tín dụng cho lĩnh vực bất động sản.
Dữ liệu được công bố ngày 29/3 của Tổng cục Thống kê cho biết, động lực mạnh nhất trong tăng trưởng kinh tế quý I là lĩnh vực dịch vụ (44,7% GDP), tăng trưởng 6,8% so cùng kỳ, nhờ du lịch phục hồi và doanh số bán lẻ tăng trưởng vững chắc. Từ đầu năm đến nay, cả nước đã đón gần 2,7 triệu khách du lịch quốc tế, tương đương 75% lượng khách trong năm 2022. Doanh số bán lẻ quý I tăng 13,9% so cùng kỳ và tăng 10,3% khi đã điều chỉnh do ảnh hưởng của giá. Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản (10,7% GDP) đạt mức tăng trưởng 2,5% so cùng kỳ nhờ chăn nuôi gia súc và gia súc ổn định.
Sự yếu kém trong quý I phần lớn là do lĩnh vực sản xuất, lĩnh vực đã trải qua sự sụt giảm 0,4% so cùng kỳ. Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) của ngành sản xuất của Việt Nam được báo cáo ở mức 47,7 trong tháng 3, giảm từ mức 51,2 của tháng 2 do nhu cầu đặt hàng giảm. Tuy nhiên, điều tích cực là giá cả đầu vào và đầu ra đều tăng giúp giảm áp lực lạm phát. Tâm lý kinh doanh tháng 3 yếu hơn so với tháng 2 nhưng vẫn cao thứ hai trong 5 tháng vừa qua và các doanh nghiệp hy vọng nhu cầu sẽ dần phục hồi.
Lĩnh vực công nghiệp và xây dựng (34,8% GDP) cũng chịu ảnh hưởng do hoạt động thương mại yếu. Lĩnh vực xây dựng suy yếu đáng kể, với tốc độ tăng trưởng sản lượng chậm lại từ 6,7% trong quý IV/2022 xuống còn 2,0% trong quý I/2023. Trong đó, xây dựng bất động sản giảm tốc và giải ngân vốn đầu tư công chậm, thể hiện qua việc tiêu thụ thép yếu (-23,2% cùng kỳ năm trong hai tháng đầu năm 2023). Nhưng cũng có một số dấu hiệu phục hồi của nhu cầu bên ngoài trong tháng 3 như tổng thương mại phục hồi 19,9% hằng tháng và Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng tốc vững chắc 9,6% hằng tháng, tăng từ mức 5,1% trong tháng 2. Hoạt động xây dựng có thể sẽ hồi phục khi áp lực thanh khoản đối với các nhà phát triển bất động sản giảm bớt sau khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp hoạt động trở lại.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang xấu đi, lĩnh vực sản xuất định hướng xuất khẩu của Việt Nam rất dễ tổn thương, đặc biệt khi Mỹ có thể sẽ bước vào một cuộc suy thoái nhẹ vào cuối năm 2023. Các lô hàng đến Mỹ thường chiếm khoảng 30% tổng xuất khẩu hàng hóa và là yếu tố đóng góp chính cho tăng trưởng trong vài năm qua. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn ghi nhận thặng dư thương mại nhẹ 0,6 tỷ USD trong tháng 3 và thặng dư 4,1 tỷ USD trong quý I/2023, nhờ xuất khẩu nông sản phục hồi sau khi Trung Quốc mở cửa trở lại.
Lĩnh vực xuất khẩu phương tiện vận tải tăng 10,8% so cùng kỳ bất chấp suy thoái toàn cầu và xuất khẩu gạo tăng 30,2%. Tuy nhiên, xuất khẩu hàng dệt may và sản phẩm gỗ giảm lần lượt là 17,4% và 28,3%. Sự suy giảm có thể sẽ chỉ tồn tại trong thời gian ngắn nhờ giải ngân vốn FDI vẫn gia tăng. Trong quý I/2023, tổng số tiền giải ngân vốn FDI là 4,3 tỷ USD, giải ngân trong tháng 3 đạt 1,8 tỷ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ. Đơn hàng bắt đầu quay trở lại với ngành dệt may và đồ gỗ cũng là những dấu hiệu tích cực hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới.
Chỉ số giá tiêu dùng CPI tháng 3 tiếp tục giảm 0,2% so tháng trước (tăng 3,4% so cùng kỳ 2022). Động lực tăng chính của CPI trong tháng 3 là lương thực và thực phẩm (+4,0% so cùng kỳ), nhà ở và vật liệu xây dựng (+6,7% so cùng kỳ). Giá lương thực, thực phẩm (chiếm 1/3 rổ tính CPI) chủ yếu bị ảnh hưởng bởi chi phí ăn uống bên ngoài tăng cao khi du lịch phục hồi. Giá nhà ở và vật liệu xây dựng tăng chủ yếu do giá thuê tăng vì nhu cầu thuê vẫn mạnh. Giá nhà ở và vật liệu xây dựng có thể sẽ tiếp tục tăng trước khi ổn định vào nửa cuối năm 2023, phản ánh xu hướng tăng hiện tại của giá vật liệu đầu vào. Tuy nhiên, do thặng dư tài chính lớn trong năm ngoái và trong quý I/2023, Chính phủ có nhiều dư địa để duy trì một số khoản trợ cấp nhất định cho một số mặt hàng như giáo dục và xăng dầu, điều này sẽ giúp kiềm chế lạm phát.
Chính sách tiền tệ bớt áp lực
VND tăng giá so với USD 1,5% trong tháng 3 và kết thúc quý I/2023 với mức tăng 0,5%. Sự đảo chiều này được thúc đẩy bởi hai lý do. Đầu tiên là thị trường kỳ vọng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) sẽ dừng hoặc ít nhất là giảm chu kỳ tăng lãi suất sớm hơn kế hoạch ban đầu sau sự sụp đổ của một số ngân hàng tại Mỹ. Thứ hai là dòng USD vào Việt Nam mạnh hơn nhờ thặng dư thương mại, giải ngân vốn FDI, doanh nghiệp huy động vốn từ thị trường nước ngoài cũng như dòng lợi nhuận từ doanh nghiệp FDI chuyển về nước ít hơn. Do đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) có thể nhanh chóng xây dựng lại dự trữ ngoại hối và VND sẽ tiếp tục chứng tỏ khả năng phục hồi.
Nhờ bớt áp lực từ thị trường ngoại hối, vào 15/3, NHNN đã mở rộng hành lang lãi suất bằng cách cắt giảm lãi suất chiết khấu thêm 100 điểm cơ bản, xuống còn 3,50%. Quan trọng nhất là lãi suất tái cấp vốn và trần lãi suất tiền gửi kỳ hạn dưới sáu tháng, đã bị cắt giảm 50 điểm cơ bản, có hiệu lực từ ngày 3/4/2023. Những động thái này đã giúp hạ lãi suất huy động và lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp một cách hiệu quả để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, lãi suất hiện tại sẽ không thay đổi trong suốt thời gian còn lại của năm 2023.
Những căng thẳng tín dụng trong lĩnh vực bất động sản vẫn tiếp tục là lực cản đối với tăng trưởng. Số vụ phá sản của các nhà phát triển bất động sản đã tăng 38,7% vào năm 2022. Gần đây hơn, công ty xây dựng Tập đoàn Novaland cũng đã quyết định hoãn thanh toán trái phiếu 1.000 tỷ đồng vào tháng 2 cùng với 54 công ty khác (phần lớn trong lĩnh vực bất động sản) đã quá hạn thanh toán trái phiếu vào cuối tháng 1. Chưa thể giải quyết triệt để những hạn chế liên quan tín dụng này do các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới vẫn đang trong chu kỳ tăng lãi suất.
Thị trường chứng khoán đã khởi sắc trở lại trong tháng 3 tuy phải trải qua một đợt giảm nhẹ vào giữa tháng sau khi một số ngân hàng ở Mỹ sụp đổ và FED công bố một đợt tăng lãi suất khác. Tuy nhiên, tâm lý thị trường đã được cải thiện nhờ một số thông tin tốt, bao gồm thanh khoản dồi dào trong hệ thống ngân hàng Việt Nam và chính sách cắt giảm lãi suất của NHNN.
Nhìn chung, tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam được đánh giá là yếu hơn so với tiêu chuẩn trong các năm trước. Nếu có những chính sách can thiệp tốt với lĩnh vực bất động sản và sự bất ổn trong lĩnh vực này sẽ không lan sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế thì chỉ số tăng trưởng sẽ cao hơn trong các quý tới. Tuy nhiên, nếu suy thoái của thị trường bất động sản lan tỏa áp lực sang lĩnh vực ngân hàng, thì tác động kinh tế sẽ lớn hơn hiện tại.
