Tiết kiệm nước tưới nâng cao hiệu quả sản xuất

Những năm gần đây, khu vực phía tây tỉnh Gia Lai thường xuyên đối mặt với những đợt nắng nóng kéo dài, khiến nguồn nước ngầm suy giảm, nhiều hồ thủy lợi cạn kiệt dẫn đến việc sản xuất nông nghiệp gặp khó khăn.

Thứ Năm, ngày 09/04/2026 - 23:12

Hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa hay tưới béc tự động cho thấy hiệu quả rõ rệt trong sản xuất nông nghiệp.

Trong bối cảnh đó, tiết kiệm nước tưới trở thành một trong những yêu cầu bắt buộc để duy trì năng suất và bảo vệ tài nguyên.

Bảo vệ nguồn nước

Dưới tác động của những đợt nắng nóng kéo dài, tình trạng khan hiếm nước ngày càng nghiêm trọng. Vì vậy, câu chuyện tiết kiệm nước tưới nông nghiệp cũng được nhìn nhận ở góc độ rộng hơn trước, bởi đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật duy trì mùa vụ, mà còn là chiến lược lâu dài để bảo vệ tài nguyên, ổn định sinh kế và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cùng với đó, việc tiết kiệm nước tưới còn bảo vệ môi trường, hạn chế khai thác quá mức nguồn nước ngầm, giữ được độ màu mỡ của đất, giảm nguy cơ xói mòn và suy thoái đất. Đây là vòng tuần hoàn có lợi, bởi khi đất khỏe sẽ giữ nước tốt hơn, giúp cây trồng chống chịu tốt hơn trước thời tiết khắc nghiệt. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, mới có khoảng 12% diện tích cây trồng trên địa bàn tỉnh áp dụng các phương thức tưới tiên tiến, phản ánh tiến độ chuyển đổi còn chậm, trong khi áp lực từ biến đổi khí hậu ngày càng lớn.

Con số này cho thấy một nghịch lý: Dù lợi ích của tưới tiết kiệm đã được chứng minh rõ ràng, nhưng thói quen canh tác truyền thống và chi phí đầu tư ban đầu vẫn là rào cản lớn khiến tỷ lệ áp dụng thấp. Nếu không đẩy nhanh quá trình chuyển đổi, nông dân sẽ ngày càng bị động trước rủi ro khí hậu, còn nguồn nước ngầm vốn đã suy giảm sẽ tiếp tục bị khai thác quá mức.

Hiện nay, ở một số vùng chuyên canh cà-phê tại Gia Lai, hình ảnh nông dân kéo ống dẫn nước thủ công đã dần được thay thế bằng hệ thống tưới tự động, tưới gốc tiết kiệm nước. Phương thức này giúp nước phân bổ đều, thấm từ từ vào đất, hạn chế thất thoát và tiết kiệm khoảng 30% lượng nước mỗi đợt tưới. Ông Byin (xã Ia Băng) cho biết, trước đây, mỗi mùa tưới gia đình ông đều lo thiếu nước. Sau khi lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm, việc chăm sóc cà-phê trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

Tương tự, ông Nguyễn Tất Tiến (xã Ia Grai) đầu tư hơn 80 triệu đồng cho 2 ha cà-phê, ngay từ khi tái canh đã mang lại hiệu quả rõ rệt, giảm nước tưới, tiết kiệm nhân công, cây sinh trưởng đồng đều. Như vậy, khi hàng nghìn hécta cùng giảm 30% lượng nước, tổng lượng nước tiết kiệm là rất lớn. Mặt khác, sẽ giúp hạn chế suy kiệt nguồn nước ngầm, giữ được cấu trúc đất, tránh xói mòn và duy trì độ màu mỡ của đất.

Chủ động bằng công nghệ

Tính đến cuối năm 2025, Gia Lai có gần 89.000 ha cây trồng áp dụng các hình thức tưới tiết kiệm, tăng hơn 1.400 ha so với năm trước. Đây là bước tiến quan trọng, cho thấy nông dân đã bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến việc sử dụng nước hiệu quả. Hiện diện tích chuyển đổi tập trung chủ yếu ở các cây trồng chủ lực như cà-phê, hồ tiêu, mía, thuốc lá và cây ăn quả…

Tuy nhiên, con số này vẫn còn “khiêm tốn” so với tổng diện tích sản xuất toàn tỉnh; tiến độ chuyển đổi chưa đáp ứng được yêu cầu cấp bách của thực tiễn. Nếu đẩy mạnh áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm, Gia Lai không chỉ giảm áp lực nguồn nước trong mùa khô mà còn nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh cho các sản phẩm chủ lực.

Ông Huỳnh Thành Ngọc, Nhà sáng lập dự án “Người chiến sĩ nông dân” cho biết, rào cản lớn nhất trong việc áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm không nằm ở kỹ thuật hay chi phí đầu tư, mà chính là thói quen canh tác lâu đời của nông dân. Nhiều hộ vẫn giữ cách tưới truyền thống, dựa vào kinh nghiệm và cảm tính thay vì dựa trên tính toán khoa học về độ ẩm đất và nhu cầu sinh trưởng của cây.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, nguồn nước không còn dồi dào như trước, việc thay đổi tư duy sản xuất trở thành yếu tố quyết định. Nếu tiếp tục duy trì thói quen cũ, nông dân sẽ ngày càng bị động trước rủi ro thời tiết, chi phí sản xuất tăng cao, trong khi năng suất và chất lượng nông sản khó bảo đảm. Ngược lại, khi mạnh dạn chuyển đổi sang các phương thức tưới tiết kiệm như nhỏ giọt, phun mưa hay kết hợp bón phân qua nước không chỉ giảm được 20-40% lượng nước sử dụng, mà còn tiết kiệm điện, công lao động và nâng cao hiệu quả sinh trưởng của cây trồng.

Ông Biện Văn Hảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ia Phí cho rằng, trong điều kiện mùa khô khắc nghiệt, áp dụng tưới tiết kiệm là giải pháp phù hợp, nhất là với cây cà-phê vốn cần nhiều nước. Thực tế từ những hộ đã chuyển đổi cho thấy hiệu quả rõ rệt: Giảm chi phí, tiết kiệm nước và cây sinh trưởng tốt hơn. Nhưng không phải hộ nào cũng có thể đầu tư ngay do khó khăn về vốn và thói quen sản xuất.

Vì thế, cần có sự hỗ trợ về kỹ thuật, vốn và công tác tuyên truyền để khuyến khích người dân mạnh dạn áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm, hướng tới sản xuất bền vững. Gia Lai có lợi thế về thổ nhưỡng để phát triển các loại cây công nghiệp giá trị cao. Nếu đẩy mạnh áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm, địa phương không chỉ giảm áp lực nguồn nước mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo lợi thế cạnh tranh cho nông sản.

Tiết kiệm nước tưới không chỉ là giải pháp tình thế trong mùa khô mà là chiến lược lâu dài để thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ nguồn nước và nâng cao thu nhập, hướng đến phát triển bền vững.

QUỐC THÁI

Bảo vệ nguồn nước và môi trường Ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm tại Gia Lai Hỗ trợ kỹ thuật và vốn cho nông dân Chiến lược thích ứng biến đổi khí hậu