Tiến sĩ Cao Hưng Thái – Tổng thư ký Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam: "Phải lấy lại ngay niềm tin của người tiêu dùng"

Năm 2025, ngành Thực phẩm chức năng Việt Nam rơi vào khủng hoảng, khiến cho niềm tin của người tiêu dùng Việt “sụp đổ”. Bên lề cuộc họp phổ biến Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP và Nghị định 46/2026/NĐ-CP của Chính phủ do Bộ Y tế tổ chức, Tiến sĩ Cao Hưng Thái - Tổng Thư ký Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam, cho rằng, việc cần làm ngay, làm luôn và làm mạnh trong thời gian tới là phải lấy lại niềm tin của người tiêu dùng.

Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Cao Hưng Thái về nội dung này.

Cần làm ngay, làm sớm và làm toàn diện lấy lại niềm tin cho thị trường thực phẩm chức năng

Phóng viên: Thưa ông, những vụ việc liên quan đến thực phẩm chức năng gần đây đã ảnh hưởng như thế nào đến ngành thực phẩm chức năng Việt Nam? Là Tổng Thư ký của Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam, ông nhìn nhận thế nào về tâm lý và niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường hiện nay?

Tiến sĩ Cao Hưng Thái: Có thể nói, năm vừa qua là một năm buồn của ngành thực phẩm chức năng Việt Nam. Năm 2025 là năm đánh dấu mốc kỷ niệm 1/4 thế kỷ (25 năm) hoạt động của ngành thực phẩm chức năng. Nếu như năm 2000, cả nước chỉ có 13 cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm chức năng với 63 sản phẩm nhập khẩu, thì đến năm 2025 đã có 2.820 cơ sở sản xuất kinh doanh với tổng số sản phẩm là 11.814 sản phẩm, trong đó nhập khẩu là 5.778 sản phẩm (48,9%) và sản xuất trong nước là 6.036 sản phẩm (51,1%).

Số người sử dụng thực phẩm chức năng đã tăng lên 52% dân số. Quy mô và tốc độ phát triển trung bình trên 7,5%, thậm chí lên đến 15%/năm, theo số liệu báo cáo của Tổ chức nghiên cứu thị trường Precedence Research năm 2025. Đây là những con số tăng trưởng ấn tượng, cho thấy ngành thực phẩm chức năng Việt Nam là một ngành kinh tế-y tế mũi nhọn, cần phải được quan tâm, được trân trọng vì những cống hiến mà ngành mang lại.

Thế nhưng, năm vừa qua, không có sự tôn vinh, mà chỉ có những nghi ngờ, sự mất niềm tin, sự “sụp đổ” - như lời cố Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đáng, Chủ tịch Hiệp hội từng phát biểu. Tôi không muốn nói quá nhiều về những sự việc mà cơ quan chức năng phát hiện, phanh phui, bắt giữ, kết án trong năm vừa qua. Báo chí đã nhắc quá nhiều đến chúng, bằng những góc nhìn khác nhau. Những điều này đã khiến ngành thực phẩm chức năng Việt Nam rơi vào khủng hoảng toàn diện, khiến niềm tin của người tiêu dùng vào những sản phẩm đã có ¼ thế kỷ giúp họ phòng bệnh chủ động bị lung lay. Cũng vì thế, doanh số thị trường ngành thực phẩm chức năng cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Nhìn nhận lại năm vừa qua, Hiệp hội cũng đã nhận định rõ về cuộc khủng hoảng toàn diện này, xác định phải lấy lại ngay niềm tin của người tiêu dùng. Đó là việc cần làm ngay, làm sớm và làm toàn diện.

Phóng viên: Theo ông, đâu là những khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc khi thị trường xuất hiện những sản phẩm và hoạt động quảng cáo thiếu chuẩn mực?

Tiến sĩ Cao Hưng Thái: Có thể nói, khi những sản phẩm và hoạt động quảng cáo thiếu chuẩn mực xuất hiện thì khó khăn của các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc sẽ nhiều hơn. Bởi bình thường, một doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc sẽ phải bảo đảm nhiều yếu tố liên quan theo luật định. Họ không thể nói “vống” lên rằng sản phẩm của họ có thể “chữa khỏi” bệnh mạn tính như các doanh nghiệp thiếu chuẩn mực. Họ cũng không thể gian dối trong việc sản xuất, ví như đưa những chất cấm vào sản phẩm.

Chỉ riêng những điều này, các doanh nghiệp làm ăn chân chính đã không thể cạnh tranh với các doanh nghiệp gian dối. Thêm vào đó, khi niềm tin đã mất thì việc bán hàng chậm, không bán được hàng, thậm chí người tiêu dùng quay lưng cũng là bài toán khó với các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Nâng cao tính minh bạch và chuẩn mực hoạt động của hội viên

Phóng viên: Trước những sự việc này, Hiệp hội đã và đang làm gì để góp phần nâng cao tính minh bạch và chuẩn mực hoạt động của hội viên, thưa ông?

Tiến sĩ Cao Hưng Thái: Vừa qua, Chính phủ đã ký quyết định ban hành Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm và Nghị định số 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm (thay thế cho Nghị định số 15/2018/NĐ-CP). Để có được Nghị quyết 66.13 và Nghị định 46 là sự hợp tác, nỗ lực giữa các cơ quan liên quan và các hiệp hội chuyên ngành. Ngay từ những ngày đầu đặt vấn đề xây dựng Nghị định và Nghị quyết, Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam đã cử nhân sự tham gia cùng với ban soạn thảo, tham mưu, tư vấn, cho ý kiến để có được những quy định phù hợp, gần với điều kiện của ngành thực phẩm chức năng nhất. Đây là hoạt động mới nhất trong một loạt các hoạt động mà Hiệp hội đã, đang và sẽ đồng hành cùng với các doanh nghiệp hội viên để nâng cao tính minh bạch và chuẩn mực sản phẩm.

Hằng năm, Hiệp hội có rất nhiều hoạt động như vậy, làm tốt vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, là đơn vị đứng ra bảo vệ các doanh nghiệp trước những bất cập của luật định, là đơn vị chuyển tải những quy định pháp luật tới các doanh nghiệp. Hiệp hội cũng phối hợp tư vấn, góp ý cho các dự thảo luật, hướng dẫn, thông tư, nghị định về các vấn đề liên quan đến ngành thực phẩm chức năng với hy vọng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cả các doanh nghiệp sản xuất/kinh doanh và cơ quan quản lý trong việc điều phối thị trường.

Mới đây, Hiệp hội đã thành lập Trung tâm Đào tạo, Tư vấn truyền thông và Pháp lý để chuyên nghiệp hóa công tác hỗ trợ các doanh nghiệp. Trung tâm là đơn vị tư vấn, là đơn vị hỗ trợ pháp lý và truyền thông cho các doanh nghiệp hội viên và chưa phải hội viên của Hiệp hội.

Hiệp hội cũng đã và đang là đơn vị tiên phong trong việc ban hành những quy định liên quan tới ngành. Thí dụ như năm 2013, để có thể đẩy mạnh sản xuất và hướng tới xuất khẩu, Hiệp hội đã tiên phong ban hành Hướng dẫn Thực hành tốt sản xuất Thực phẩm chức năng (GMP-TPCN) với các điều khoản tiệm cận với Hướng dẫn của ASEAN và thế giới. Đến năm 2018, Bộ Y tế mới ban hành hướng dẫn này.

Trong những năm gần đây, Hiệp hội cũng mạnh dạn hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất trong việc tìm kiếm, phát triển và ứng dụng các công nghệ mới trong sản xuất thực phẩm chức năng. Nhiều công nghệ - như công nghệ sinh học, công nghệ tế bào gốc…, đã được Hiệp hội phát hiện, đánh giá, giới thiệu, tư vấn để các hội viên tìm hiểu, nghiên cứu và ứng dụng, đem lại hiệu quả cao trong kinh doanh. Đây là một trong những hoạt động nổi trội của Hiệp hội được Doanh nghiệp đánh giá cao.

Hay như về vấn đề quảng cáo, kinh doanh, năm 2024, Hiệp hội đã ban hành Quy chế đạo đức trong quảng cáo thực phẩm chức năng, phổ cập tới tất cả các hội viên. Trong Quy chế, Hiệp hội có nhấn mạnh 9 điều hội viên không được làm. Đây cũng là một hoạt động giúp phổ cập tư duy và nhận thức “Hiểu đúng, Làm đúng, Dùng đúng” thực phẩm chức năng.

Tất cả những hoạt động hiện nay của Hiệp hội, không chỉ hướng đến hội viên mà còn hướng đến cộng đồng với mong muốn cộng đồng hiểu đúng, dùng đúng thực phẩm chức năng - tự cải thiện và nâng cao sức khỏe chủ động, thông qua các hoạt động tư vấn truyền thông.

Phóng viên: Hiệp hội hiện có những hoạt động nào nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hội viên tuân thủ tốt hơn các quy định pháp luật về chất lượng và quảng cáo sản phẩm?

Tiến sĩ Cao Hưng Thái: Như tôi đã chia sẻ ở trên, năm 2024, Hiệp hội đã ban hành Quy chế Đạo đức trong quảng cáo thực phẩm chức năng, trong đó có nêu rõ những điều không được làm trong quảng cáo, tổ chức tuyên truyền vận động hội viên tuân thủ. Bên cạnh đó, Hiệp hội vẫn liên tục theo dõi, động viên và hỗ trợ các hội viên trong việc quảng bá sản phẩm dưới các hình thức tuyên truyền được nhà nước cho phép. Hiệp hội cũng cử các chuyên gia, cố vấn tham gia các buổi hội thảo, tư vấn sản phẩm của các hội viên, để từ đó giúp người tiêu dùng được tiếp cận các thông tin về sản phẩm, cách dùng sản phẩm đúng, đủ và phù hợp với thể trạng bệnh lý từng người.

Về chất lượng sản phẩm, việc tuân thủ GMP-TPCN là điều kiện cần. Hiệp hội cũng sẵn sàng cử chuyên gia tới hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc thực hành sản xuất tốt, sẵn sàng hỗ trợ với những doanh nghiệp mong muốn hướng tới xuất khẩu thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn của khu vực và quốc tế. Trong các hội viên của Hiệp hội, đã có không ít doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm ra khu vực và thế giới, được bạn hàng ở nhiều quốc gia khó tính như Đức, Nhật, Mỹ… chấp nhận.

Thêm vào đó là việc tuân thủ kiểm nghiệm. Hiệp hội có khuyến nghị cơ quan quản lý nên xây dựng quy trình kiểm soát các cơ sở kiểm nghiệm. Từ sự việc của hai công ty TSL và Avatek vừa qua, cần có quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn với các đơn vị thứ ba đứng vai trò kiểm nghiệm như vậy.

Hiệp hội cho rằng, việc tư nhân đầu tư xây dựng các đơn vị kiểm nghiệm hiện đại, đạt chuẩn nên được nhà nước khuyến khích nhưng cơ quan quản lý cần kiểm soát theo quy trình và đưa các cơ sở này vào hệ thống kiểm nghiệm chung dưới sự kiểm soát của nhà nước. Có như vậy, mới thực sự đẩy mạnh được khu vực kinh tế tư nhân nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và bảo đảm sự kiểm soát của nhà nước.

Tăng cường hơn nữa vai trò truyền thông

Phóng viên: Trong thời gian tới, Hiệp hội có sáng kiến hay khuyến nghị gì để tăng cường sự minh bạch thông tin, giúp người tiêu dùng dễ nhận diện sản phẩm uy tín hơn?

Tiến sĩ Cao Hưng Thái: Hiệp hội cho rằng, cần phát huy vai trò của truyền thông trong việc lấy lại niềm tin của người tiêu dùng đối với thực phẩm chức năng. Trong thời gian tới, Hiệp hội sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan báo chí đẩy mạnh việc truyền thông 3 đúng về thực phẩm chức năng, trong đó hướng tới: Hiểu đúng về định nghĩa, phân loại, cách phân biệt và tác dụng của thực phẩm chức năng; Dùng đúng về đối tượng, liều lượng, thời gian, cách dùng và tác dụng của thực phẩm chức năng.

Về mặt sản xuất, Hội sẽ tuyên truyền để hiểu về phương thức sản xuất đúng, kinh doanh đúng, công bố đúng và quảng cáo đúng, đồng thời tiếp tục tuyên truyền vận động hội viên thực hiện tốt Quy chế Đạo đức trong quảng cáo thực phẩm chức năng, trong đó nêu rõ những lỗi hay vi phạm trong quảng cáo thực phẩm chức năng, chỉ rõ 9 điều không được làm của đơn vị quảng cáo thực phẩm chức năng. Bên cạnh đó sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng tuyên truyền quảng bá những sản phẩm thực phẩm chức năng bảo đảm chất lượng và các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Với mỗi doanh nghiệp, phải luôn có tư duy “làm giàu cho đất nước, cho cộng đồng trước khi làm giàu cho bản thân”. Cần phải phá bỏ tư duy vun vén cho cá nhân, không quan tâm tới việc tạo giá trị cho xã hội, cho cộng đồng. Một doanh nghiệp, bên cạnh việc sản xuất đúng thì cũng cần có kết nối với cộng đồng, có trách nhiệm với xã hội, ví dụ như là bảo vệ môi trường, phát triển giáo dục, văn hóa xã hội. Thông qua đó, mỗi khi được nhắc tới, cộng đồng, xã hội sẽ nhớ tới các sản phẩm do công ty sản xuất, nhờ đó nâng cao vị thế, uy tín của doanh nghiệp.

Về phía cơ quan quản lý, tôi cho rằng, hậu kiểm là xu thế tất yếu, tiệm cận với thế giới trong cuộc chơi kinh doanh hiện nay. Nhưng, để hậu kiểm, cơ quan quản lý buộc phải có chế tài, tiêu chuẩn cho phù hợp. Trong đó cần thiết lập hệ thống chế tài đủ mạnh để xử lý vi phạm. Mức xử phạt phải đủ sức răn đe - bao gồm cả phạt tiền và truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cần thiết.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng cần tuyên truyền để người tiêu dùng hiểu rằng, họ cũng là một “thanh tra viên” thị trường để giúp cơ quan quản lý loại bỏ sâu mọt. Nhưng, để làm được như vậy cần có tiêu chuẩn, quy chuẩn và địa chỉ rõ ràng.

Tôi nói ví dụ như thế này. Bạn mua một hộp sản phẩm, nghi ngờ sản phẩm đó là giả, muốn kiểm tra thì cơ quan quản lý sẽ là người giúp bạn: Cơ quan quản lý sẽ là người công bố các địa chỉ uy tín, chất lượng có chức năng kiểm tra, kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm để người tiêu dùng dễ dàng có thông tin gửi mẫu nghi ngờ tới; Cơ quan quản lý công khai minh bạch thông tin một sản phẩm trên website và có sự liên thông giữa các cơ quan quản lý với nhau. Ví dụ, sản phẩm thực phẩm bổ sung, thực phẩm tăng cường dù được công bố tại các địa phương, nhưng thông tin vẫn được liên thông với Cục An toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế để người tiêu dùng dễ dàng tra cứu.

Thứ đến là xây dựng bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn sản phẩm (Hàng rào kỹ thuật). Điều này đã được Hiệp hội nhắc tới trong tất cả các bản kiến nghị gửi tới Bộ và Chính phủ. Chỉ có minh bạch về tiêu chuẩn, quy chuẩn mới có thể lấy lại niềm tin của người tiêu dùng.

Thí dụ như: Doanh nghiệp khi đăng ký sản phẩm phải thông tin đầy đủ về tiêu chuẩn và phương pháp kiểm nghiệm với sản phẩm đó với cơ quan quản lý. Khi có tranh chấp hay vấn đề phát sinh, phương pháp kiểm nghiệm sẽ chứng minh được chất lượng và sự trong sạch của doanh nghiệp. Công khai điều này chỉ có lợi cho doanh nghiệp.

Phóng viên: Ông muốn gửi thông điệp gì tới người tiêu dùng để nhìn nhận công bằng hơn đối với các doanh nghiệp thực phẩm chức năng làm ăn nghiêm túc?

Tiến sĩ Cao Hưng Thái: Tôi chỉ muốn bày tỏ với người tiêu dùng rằng, chúng ta không thể phủ nhận vai trò của thực phẩm chức năng trong chăm sóc, nâng cao sức khỏe chủ động. Thực phẩm chức năng là một chân kiềng của phát triển xã hội. Con người có mạnh khỏe thì xã hội mới phát triển.

Chính vì vậy, trong bối cảnh hiện nay khi các cơ quan chức năng vào cuộc làm trong sạch thị trường thực phẩm chức năng, thì đây sẽ là thời cơ, cơ hội tốt cho các doanh nghiệp nghiêm túc đặc biệt đối với người tiêu dùng thực phẩm chức năng sẽ có cơ hội lựa chọn được sản phẩm tốt, phù hợp để chăm sóc bảo vệ sức khoẻ.

Để sử dụng thực phẩm chức năng, người tiêu dùng có thể tuân thủ theo quy trình 5 bước mà VAFF đã ban hành như sau:

Bước 1. Đánh giá sức khỏe

Bước 2. Xác định mục đích sử dụng

Bước 3. Lựa chọn sản phẩm thích hợp.

Bước 4. Sử dụng sản phẩm theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc chuyên gia tư vấn. Trong đó, tham vấn bác sỹ điều trị là điều nên làm để tránh những tương tác không mong muốn với thuốc đang sử dụng.

Bước 5. Đánh giá hiệu quả.

Xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ Cao Hưng Thái!