Tiến bộ trong ứng phó thiên tai

Thảm họa sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004 đã gây ra thiệt hại khủng khiếp, cướp đi sinh mạng của hàng trăm nghìn người và để lại những ký ức ám ảnh suốt 20 năm. Trong hai thập kỷ qua, giới chức các nước đã nỗ lực để hiểu rõ hơn về sóng thần, chuẩn bị cho các cộng đồng ven biển và đưa ra cảnh báo khi thảm họa xảy ra.
Vùng ven biển Aceh bị tàn phá nặng nề sau trận sóng thần. Ảnh: DW
Vùng ven biển Aceh bị tàn phá nặng nề sau trận sóng thần. Ảnh: DW

Ký ức ám ảnh

Ngày 26/12/2024, nhiều buổi lễ tưởng niệm hơn 200.000 nạn nhân trong thảm họa sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004 đã được tổ chức trên khắp châu Á. Tại Indonesia, quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong thảm kịch này, đông đảo người đã tập trung tại tỉnh Aceh để dành một phút mặc niệm và thăm viếng các ngôi mộ tập thể.

Trong khi đó, tại Sri Lanka hay Thailand, nơi có lần lượt 35.322 và hơn 8.000 người thiệt mạng trong thảm họa nói trên, các buổi lễ cầu nguyện diễn ra trên khắp cả nước. Ở Ấn Độ, quốc gia có 16.000 người chết, 20 năm sau hàng nghìn thân nhân các nạn nhân ở bang Tamil Nadu, người dân vẫn tổ chức các đêm cầu nguyện và những cuộc tuần hành kỷ niệm. Những vòng hoa được đặt tại đài tưởng niệm ở Kanyakumari. Trong suốt những ngày đó ngư dân không ra biển.

Cách đây 20 năm, một trận động đất mạnh 9,1 độ richter đã tấn công đảo Sumatra (Indonesia), gây ra những con sóng lớn ập vào các cộng đồng dân cư ven biển. Những con sóng cao đã lan rộng khắp các quốc gia ven Ấn Độ Dương với tốc độ đáng kinh ngạc. Đáng nói, không có bất kỳ cảnh báo sóng thần nào được đưa ra, khiến người dân không có đủ thời gian để sơ tán. Hậu quả, những con sóng thần đã cướp đi mạng sống của tổng cộng 227.899 người tại 15 quốc gia, khiến đây trở thành thảm họa thiên nhiên thảm khốc nhất lịch sử nhân loại.

Theo thống kê từ giới chức tỉnh Aceh (Indonesia), nơi chịu tổn thất nặng nề nhất, hơn 160.000 người đã thiệt mạng, hơn 93.000 người mất tích, 565.000 người mất nhà cửa, gần 200.000 công trình bị hư hại. Ước tính địa phương này thiệt hại hơn 4,5 tỷ USD. Không chỉ vậy, hơn 800 km đường bờ biển trên khắp Indonesia cũng bị phá hủy hoàn toàn.

Cho đến nay, tại tỉnh Aceh vẫn có những người mẹ mòn mỏi đợi chờ tin con mất tích. Bà Saudad Femi Malisa là một người như vậy. Bà cho biết: “Nếu con tôi vẫn còn sống, tôi hy vọng chúng tôi có thể gặp lại nhau trước khi tôi qua đời. Tôi tin nó vẫn còn sống”. Đồng cảnh ngộ, Cut Sylvia, sống tại thành phố ven biển Banda Aceh vẫn đau đớn khi nhớ lại lần cuối ở bên con gái 2 tuổi Siti. “Đó là một buổi sáng bình thường. Tôi và chồng thấy mọi người bắt đầu chạy ra khỏi nhà, hô hào nước biển đang ập đến. Chỉ vài phút sau, sóng đã tràn vào. Tôi không thể diễn tả được khoảnh khắc đó. Tôi vội bế con bé trên tay. Con bé thậm chí không khóc hay nói bất cứ điều gì, chỉ nhìn chằm chằm tôi. Tôi biết rằng chúng tôi sẽ bị chia cắt”, Sylvia nhớ lại.

Sau hai thập kỷ, các quốc gia là nạn nhân trong thảm kịch nói trên đã nỗ lực vượt qua những nỗi đau mất mát để xây dựng và phát triển. Theo CNN, nhờ sự hỗ trợ của các nhà tài trợ và tổ chức quốc tế, hơn 100.000 ngôi nhà đã được xây mới chỉ riêng ở tỉnh Aceh. Các trường học, bệnh viện và cơ sở hạ tầng thiết yếu bị phá hủy bởi thảm họa đã được tái thiết với sức mạnh và độ bền được tăng cường, bảo đảm sự chuẩn bị tốt hơn cho những thách thức trong tương lai.

Một hệ thống cảnh báo sớm sóng thần ở Ấn Độ. Ảnh: SONARDYNE

Một hệ thống cảnh báo sớm sóng thần ở Ấn Độ. Ảnh: SONARDYNE

Tăng cường cảnh báo sớm thảm họa

Kể từ thảm kịch chết chóc này, thế giới đã nhận rõ được tầm quan trọng của những hệ thống cảnh báo sớm nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại có thể xảy ra. Chính phủ các nước và các tổ chức quốc tế, bao gồm cả Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của LHQ (UNESCO), đã nỗ lực thiết lập các hệ thống cảnh báo sóng thần sớm và tốt hơn. Trong 20 năm qua, hàng triệu USD đã được đầu tư vào các hệ thống cảnh báo, với hơn 1.400 trạm quan sát đã được lập trên toàn cầu.

Theo Người phát ngôn của UNESCO, Ủy ban Hải dương học Liên chính phủ của tổ chức này, hiện có 150 quốc gia thành viên, đã có hành động quyết liệt. Dựa trên kinh nghiệm thành lập hệ thống cảnh báo sóng thần Thái Bình Dương năm 1965, Ủy ban này đã tạo ra một hệ thống cảnh báo toàn cầu để giảm nguy cơ xảy ra thảm họa tương tự. Hệ thống cảnh báo sóng thần toàn cầu trải dài khắp các khu vực Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, Địa Trung Hải, Caribe và đông bắc Đại Tây Dương. Khi phát hiện ra sự nhiễu loạn mực nước biển đáng kể, hệ thống sẽ gửi cảnh báo nhanh và chính xác đến các cộng đồng ven biển, giúp tăng thời gian phản ứng và cứu sống nhiều người trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, chỉ báo động thôi là chưa đủ. UNESCO cũng đã triển khai chương trình “Sẵn sàng ứng phó sóng thần” dành cho các cộng đồng ven biển. Chương trình này thực hiện dựa trên 12 chỉ số, từ việc lập bản đồ nguy cơ sóng thần đến việc tiến hành các cuộc diễn tập sơ tán thường xuyên... Ngày nay, các cộng đồng ở hơn 30 quốc gia đã tham gia vào chương trình này.

Chuyên gia Bernardo Aliaga của UNESCO cho biết: “Chúng tôi tập trung không chỉ vào việc cung cấp cảnh báo mà còn là chiến lược chuẩn bị toàn diện thông qua giám sát thời gian thực, giáo dục cộng đồng và tăng cường phòng thủ bờ biển. Hiện nay, nếu biết sóng thần sẽ ập vào trong vòng vài phút tới, cộng đồng dân cư đã biết cách ứng phó. Những tiến bộ này đã cứu sống nhiều người”.

Tại Indonesia, hơn 1.000 công trình nghiên cứu về động đất và sóng thần đã được triển khai, bao gồm việc xây dựng các tháp sơ tán cao tầng có khả năng chống chịu nước và được trang bị sân bay trực thăng. Ngoài ra, quy trình cung cấp dịch vụ y tế và thực phẩm trong thảm họa cũng được tối ưu hóa. Lãnh đạo Cơ quan quản lý thảm họa Aceh cho biết, hệ thống cảnh báo sớm sóng thần Indonesia (InaTEWS), do Cơ quan Khí tượng, Khí hậu và Địa vật lý (BMKG) quản lý, đã khuyến khích các hợp tác nghiên cứu địa chấn. Đến nay, hệ thống có 521 trạm địa chấn trải rộng khắp Indonesia, cho phép truyền dữ liệu động đất nhanh hơn đến người dân, đặc biệt là kịp thời cảnh báo sóng thần sau các trận động đất lớn ngoài khơi. Chương trình giáo dục và diễn tập phòng ngừa sóng thần cũng đưa vào chương trình bắt buộc tại các trường học từ năm 2010.

Trong khi đó, tại làng Ban Nam Khem, tỉnh Phang Nga, Thailand, chính quyền và người dân đã thiết lập hệ thống giảm thấp rủi ro gồm các hầm trú ẩn bê-tông, hệ thống báo động kép và các tuyến sơ tán rõ ràng. Ông Banlue Choosin, người giám sát bờ biển tại Phang Nga, cho biết: “Tôi không mong muốn đối mặt sóng thần một lần nữa, nhưng chúng tôi đã sẵn sàng. Nếu có cảnh báo, đừng tò mò hay do dự, hãy sơ tán đến nơi an toàn ngay lập tức”.

Theo các chuyên gia về thảm họa, trong 20 năm qua, cảnh báo sớm và sơ tán nhanh chóng đã trở thành yếu tố chủ chốt trong các biện pháp phòng ngừa thiên tai, giúp giảm thấp nhất thiệt hại.

Có thể bạn quan tâm

Trụ sở Tòa nhà Quốc hội Mỹ tại Washington D.C. Ảnh: ABC News

Chiến dịch “Mạng lưới tài năng” của chính quyền Mỹ

Chính quyền Mỹ, dưới sự chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, đã phát động chiến dịch quy mô mang tên “Mạng lưới tài năng” vào cuối tháng 3/2026 nhằm thu hút thế hệ Gen Z (những người sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012) vào bộ máy liên bang. 

Một trang trại điện gió ngoài khơi nước Anh. Ảnh: GETTYIMAGES

Giải pháp điện gió của nước Anh

Tăng trưởng ấn tượng từ điện gió đang giúp nước Anh tránh khỏi những ảnh hưởng nặng nề từ cuộc chiến ở Trung Đông, vốn đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu suốt thời gian qua.

Máy quang khắc tiên tiến từ Tập đoàn ASML của Hà Lan. Ảnh: THE ECONOMIST

Chiến lược tự chủ công nghệ của EU

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt và công nghệ trở thành yếu tố quyết định sức mạnh kinh tế - địa chính trị của các quốc gia, Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược tự chủ công nghệ như một thành tố cốt lõi của khái niệm tự chủ chiến lược.

Tàu vũ trụ được phóng trong sứ mệnh Artemis II. Ảnh: REUTERS

Bước mở đầu cho cuộc đua không gian mới

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ chuyến bay cuối cùng của Chương trình Apollo (1972), nhân loại một lần nữa chứng kiến khoảnh khắc lịch sử khi Mỹ đưa con người trở lại vùng lân cận Mặt trăng.

Tòa án Hà Lan cấm Grok tạo hình ảnh nhạy cảm không có sự đồng ý. Ảnh: GETTY

EU siết chặt quản lý công nghệ AI

Nghị viện châu Âu (EP) đang siết chặt quản lý các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng tạo ra hình ảnh nhạy cảm mà không có sự đồng ý của cá nhân. Động thái cho thấy EP đẩy mạnh kiểm soát AI có tính rủi ro cao, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng gây nhiều lo ngại về quyền riêng tư và an toàn trực tuyến.

Học sinh tại Ghana sử dụng máy đọc sách điện tử. Ảnh: NEWS GHANA

Chiến dịch “đọc sách kỹ thuật số” ở châu Phi

Trong bối cảnh châu Phi đang đối mặt những thách thức lớn về giáo dục và tiếp cận tri thức, các chiến dịch đọc sách kỹ thuật số nổi lên như một giải pháp sáng tạo, tận dụng công nghệ để vượt qua rào cản địa lý và kinh tế.

Công nghệ tưới tiêu nhỏ giọt trên sa mạc của Israel. Ảnh: AP

Kỹ thuật phục hồi sa mạc của Israel

Israel là một trong những quốc gia thành công nhất thế giới trong việc phục hồi đất khô hạn và khắc phục tình trạng sa mạc hóa, đặc biệt tại sa mạc Negev Desert - nơi chiếm hơn 60% diện tích lãnh thổ.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở Eo biển Hormuz. Ảnh: GETTYIMAGES

Vai trò quan trọng của Eo biển Hormuz

Là “cánh cổng” trên biển duy nhất nối vịnh Ba Tư với đại dương, nơi hơn 20% sản lượng dầu mỏ thế giới đi qua mỗi ngày, Eo biển Hormuz sở hữu vị trí địa lý đặc biệt quan trọng. Đây là nơi trung chuyển năng lượng trung tâm của thế giới, những cũng là điểm nghẽn với nguồn cung nhiên liệu cho thế giới khi xung đột xảy ra.

OPEC hiện là thực thể quyền lực nhất thế giới về dầu mỏ. Ảnh: GETTYIMAGES

Thực thể quyền lực trên thị trường dầu mỏ

Ra đời năm 1960, Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), hiện nay gồm các đối tác (OPEC+), là thực thể quyền lực số một trên bản đồ dầu mỏ nói riêng và năng lượng thế giới nói chung. Tuy nhiên, nhiều quốc gia đang ngày càng “quay lưng” với loại nhiên liệu hóa thạch này nhằm hướng tới phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Các quốc gia Trung Đông nỗ lực biến nước biển thành nước ngọt. Ảnh: AP

Bài toán nguồn nước ở Trung Đông

Trong nhiều thế kỷ qua, Trung Đông luôn thiếu nước ngọt. Sự ra đời của hệ thống nhà máy khử mặn ở Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Oman… đã phần nào xử lý điều đó. Cùng với dầu mỏ, nước ngọt là “chìa khóa sự sống” ở khu vực này.

Lăng Lenin tại Thủ đô Moscow.

Quần thể kiến trúc độc đáo trên Quảng trường Đỏ

Tồn tại ở Thủ đô Moscow của nước Nga gần một thế kỷ, lăng Lenin là một phần không thể thiếu của quần thể Quảng trường Đỏ, một trong những công trình kiến trúc đẹp và còn là biểu tượng của một thời đại Xô-viết.

Drone thực hiện nhiệm vụ giao thức ăn tại Trung Quốc. Ảnh: AP

Xu hướng phát triển “kinh tế tầm thấp”

Nền kinh tế tầm thấp đang trở thành xu hướng mới trên thế giới. Từ những lợi ích thực tế, mỗi quốc gia đều đưa ra những chính sách riêng biệt để phát triển nền kinh tế này.

Hoàng đế Shah Alam chuyển giao quyền thu thuế cho đại diện Công ty Đông Ấn Anh. Ảnh: BENJAMIN WEST

Đế chế thương mại khổng lồ

Từ một tổ chức buôn bán, Công ty Đông Ấn Anh đã hình thành một đế chế, tập đoàn thương mại lớn nhất lịch sử, có quân đội, lãnh thổ hùng mạnh riêng. Ở đỉnh cao, tổ chức này chiếm 50% thương mại toàn cầu.

Có hàng chục nghìn mảnh vỡ đang trôi nổi trên quỹ đạo Trái đất. Ảnh: GETTYIMAGES

Hiểm họa từ rác vũ trụ

Hàng chục nghìn mảnh rác vũ trụ, chủ yếu là các mảnh vỡ nhân tạo bao gồm vệ tinh ngừng hoạt động, tầng tên lửa và mảnh vụn do va chạm giữa các vệ tinh, đang quay quanh Trái đất. Các mảnh vỡ đe dọa an toàn không gian và nguy cơ gây ra chuỗi va chạm liên tiếp, khiến việc quản lý rác vũ trụ trở thành thách thức cấp bách.

Chương trình nghị sự mới cũng đưa ra các biện pháp bảo vệ người dân tại không gian công cộng. Ảnh: GETTY

Chương trình chống khủng bố của EU

Trước các mối đe dọa khủng bố ngày càng tinh vi trong kỷ nguyên số, Ủy ban châu Âu (EC) đã ra mắt chương trình nghị sự ProtectEU nhằm tăng cường năng lực dự báo, phòng ngừa và ứng phó với chủ nghĩa cực đoan trên toàn châu Âu.

Trụ sở của Google tại Mỹ. Ảnh: AP

Trái phiếu kỳ hạn đặc biệt của Google

Tập đoàn Alphabet - công ty mẹ của Google - đang phát hành trái phiếu có kỳ hạn lên tới 100 năm, bước đi cho thấy quy mô đầu tư khổng lồ mà công ty công nghệ này dành cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Alphabet dự kiến huy động khoảng 20 tỷ USD, trong đó một phần đáng kể đến từ các trái phiếu đáo hạn vào tháng 2/2126.

Động đất đã gây ra tình trạng sạt lở tại Guerrero. Ảnh: AFP

Vùng đứt gãy Guerrero và rủi ro địa chấn

Bắc Mỹ là một trong những khu vực hoạt động địa chấn mạnh mẽ nhất thế giới, trong đó vùng đứt gãy Guerrero ở Mexico nổi lên như một “khoảng trống địa chấn” đầy lo ngại.

BYD đã thống trị ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc kể từ năm 2015. Ảnh: IZVESTIA

Cuộc “cách mạng xanh” tại Trung Quốc

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, cuộc cách mạng xanh đang định hình lại ngành công nghiệp ô-tô với trọng tâm là xe điện (EV). Trung Quốc, từ một quốc gia nhập khẩu công nghệ, vươn lên trở thành trung tâm của sự chuyển dịch này.

Công nhân Tập đoàn PDVSA khai thác dầu tại Vành đai Orinoco. Ảnh: ELESTIMULO

Mỏ dầu lớn nhất thế giới của Venezuela

Venezuela, quốc gia Nam Mỹ nằm ven bờ biển Caribe, từ lâu được biết đến như một “siêu cường dầu mỏ” nhờ sở hữu trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới. Theo các báo cáo từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela hiện nắm giữ khoảng 303 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, chiếm 17% tổng trữ lượng toàn cầu.

Cuộc họp của FED tại Washington D.C tháng 12/2025. Ảnh: BLOOMBERG

Nhiệm vụ kép của FED

Cục Dự trữ Liên bang (FED) là ngân hàng trung ương của Mỹ - tổ chức tài chính được trao quyền kiểm soát đặc biệt đối với việc sản xuất và phân phối tiền tệ, tín dụng quốc gia. FED đóng vai trò quyết định trong việc điều tiết nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ đó tạo ra những tác động dây chuyền đến tài chính toàn cầu.

Những hải nữ nổi tiếng đảo Jeju hầu hết đã bước qua tuổi trung niên. Ảnh: CNN

Di sản của biển sâu

Trên đảo Jeju (Hàn Quốc), những “haenyeo” - nữ thợ lặn tự do - đã bám biển suốt hơn một thiên niên kỷ để mưu sinh, bảo vệ nguồn lợi đại dương và duy trì một cấu trúc xã hội đặc biệt, nơi nữ giới là trụ cột.

Tuyết biến các con phố thành những khối tuyết dày đặc ở Nga. Ảnh: RIA NOVOSTI

Mùa đông khắc nghiệt tại nước Nga

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, mùa đông 2025-2026 tại Nga chứng kiến những hiện tượng thời tiết cực đoan, từ bão tuyết kỷ lục ở vùng Viễn Đông đến những đợt lạnh giá kéo dài ở Siberia và Thủ đô Moscow.

Sa mạc hóa đe dọa vùng Caatinga ở phía đông Brazil. Ảnh: IAN CHEIBUB

Vùng Caatinga đối mặt tình trạng sa mạc hóa

Thiên nhiên Brazil không chỉ có rừng mưa Amazon, quốc gia này còn sở hữu một vùng đất sinh học đặc biệt mang tên Caatinga. Tuy nhiên, khu vực này đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi tình trạng sa mạc hóa.

Đấu trường La Mã ngày nay. Ảnh: GETTYIMAGES

Kỳ quan kỹ thuật của Đế chế La Mã

Được xây gần 2.000 năm trước, đấu trường Colosseum là niềm tự hào, biểu tượng của Đế chế La Mã. Đây là công trình hiếm hoi của giai đoạn đó còn tồn tại và tới nay vẫn đón khách du lịch sau nhiều biến động lịch sử.

Greenland nằm ở vị trí quan trọng ở Bắc Cực. Ảnh: REUTERS

Cạnh tranh chiến lược tại Greenland

Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, từ lâu không chỉ là vùng đất băng giá mà còn là biểu tượng của những cuộc tranh giành địa - chính trị. Với vị trí chiến lược về quân sự và sở hữu nguồn tài nguyên phong phú, Greenland đang trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.

Lưới điện thông minh sử dụng IoT tại Ấn Độ. Ảnh: AP

Ứng dụng IoT trong tiết kiệm điện ở Ấn Độ

Với dân số hơn 1,4 tỷ người và tốc độ đô thị hóa chóng mặt, nhu cầu điện năng của Ấn Độ sẽ dự kiến tăng gấp đôi vào năm 2040, công nghệ Internet vạn vật (IoT) đang nổi lên như một giải pháp đột phá để tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh.