Cuộc chiến bảo vệ rừng
Theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Vũ trụ Quốc gia Brazil (INPE) hồi giữa năm 2025, nạn phá rừng ở vùng Amazon thuộc Brazil đã giảm 11,08% so cùng thời gian trước đó. Chỉ số phá rừng cũng đạt mức thấp nhất kể từ năm 2014. So đỉnh điểm vào năm 2022, nạn phá rừng đã giảm khoảng 50% trong vài năm qua. Nhờ đó, Brazil đã tránh phát sinh hơn 750 triệu tấn CO2, tương đương tổng lượng khí thải hằng năm của Tây Ban Nha và Pháp cộng lại.
Từ tháng 8/2025 tới tháng 1/2026, tổng diện tích rừng Amazon nằm trong diện cảnh báo đỏ chỉ là 1.325 km2. Con số cùng kỳ trước đó là 2.050 km2. Đó là mức thấp nhất kể từ năm 2014. Suy thoái rừng, một thông số khó theo dõi và khó thống kê hơn, bao gồm cả chất lượng gỗ và cháy rừng, cũng được cải thiện đáng kể và giảm tới 93%. Bộ trưởng Môi trường và Biến đổi Khí hậu Brazil, bà Marina Silva, tuyên bố nếu xu hướng hiện tại tiếp tục, năm 2026 có thể thiết lập mức thấp kỷ lục trong các thông số về phá rừng suốt nhiều năm qua.
Đương nhiên, mức độ cải thiện của việc bảo vệ rừng là không đồng đều giữa các bang. Các bang Tocantins, Roraima, Rondonia và Acre đều ghi nhận nạn phá rừng giảm mạnh với tỷ lệ khác nhau. Tuy nhiên tại bang Mato Grosso, vùng trồng đậu nành trọng điểm của Brazil, tình trạng phá rừng tăng 25%. Điều đó cho thấy áp lực từ nền nông nghiệp và công nghiệp chế biến vẫn rất gay gắt, có thể ảnh hưởng tới quá trình bảo vệ rừng.
Theo Rio Times Online, nói về cuộc chiến bảo vệ rừng Amazon ở Brazil, không thể không nhắc tới vai trò của Tổng thống đương nhiệm Luiz Inacio Lula da Silva, người đang có thời gian cầm quyền lần hai ở Brazil. Sự tương phản về chính sách giữa ông Lula da Silva và chính quyền cũ là rất rõ ràng. Dưới thời Tổng thống trước đây, nạn phá rừng tăng mạnh; các cơ quan thực thi pháp luật, hệ thống nghiên cứu, hỗ trợ, bảo vệ môi trường đều bị cắt giảm nhân sự và nhân sách một cách có hệ thống.
Khi nhậm chức vào tháng 1/2023, ông Lula da Silvalập tức khởi động lại Kế hoạch hành động phòng, chống và kiểm soát phá rừng Amazon (PPCDAm). Dự án này được triển khai từ giai đoạn đầu ông Lula da Silva làm Tổng thống Brazil. Các tổ chức bảo vệ môi trường và thực thi pháp luật cũng được khôi phục vai trò. Chỉ trong một thời gian ngắn, thông báo về vi phạm môi trường đã tăng 81%, tiền phạt thu được tăng 63%, số lệnh cấm liên quan hoạt động bảo tồn tăng 51%.
Điểm nhấn trong chiến dịch của Tổng thống Lula da Silva là hành động rót 785 triệu real (hơn 153 triệu USD) cho hoạt động bảo vệ môi trường ở các vùng rừng Amazon. Những khu vực này vốn có tỷ lệ phá rừng cao bậc nhất. Với chính sách mới, nạn phá rừng ở đây đã giảm tới 31% so trung bình toàn vùng Amazon, chứng minh rằng hoạt động đầu tư đã mang tới hiệu quả.
Đương nhiên, Tổng thống Brazil cũng phải đối mặt những khó khăn trong việc triển khai kế hoạch của mình. Quốc hội Brazil vốn chịu ảnh hưởng lớn bởi nhóm “nghị sĩ nông thôn”, những người có quan hệ mật thiết với ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Họ đã thúc đẩy các đề xuất phát triển ngành nghề của mình, đồng nghĩa gây suy yếu những biện pháp bảo vệ môi trường. Một số dự luật được thông quan liên quan thuốc trừ sâu và hạn chế quyền sử dụng đất của người bản địa. Tại bang Mato Grosso, họ thậm chí đe dọa dỡ bỏ thỏa thuận cấm trồng đậu nành. Thỏa thuận này từng góp phần giảm 69% nạn phá rừng kể từ năm 2008 ở bang này.
Hỗ trợ từ quốc tế và COP30
Không chỉ trong nước, Tổng thống Brazil Lula da Silva hiểu hơn ai hết rằng, ông và đất nước của mình không thể một mình xử lý vấn đề Amazon. Khu rừng lớn nhất thế giới nằm trong lãnh thổ của 9 quốc gia, Brazil sở hữu diện tích lớn nhất với hơn 60% diện tích. Amazon cũng chiếm khoảng một nửa diện tích rừng mưa còn lại trên Trái đất, là nơi có đa dạng sinh học lớn nhất thế giới. Rừng Amazon quá lớn và quá quan trọng để một mình Chính phủ Brazil có thể xử lý. Bảo vệ “lá phổi xanh” của địa cầu” từ lâu đã là nhiệm vụ chung của toàn nhân loại.
Sự ra đời của Quỹ Amazon năm 2008 là một trong những nỗ lực lớn nhằm quốc tế hóa cuộc chiến bảo vệ khu rừng này. Quỹ Amazon (nhận viện trợ không hoàn lại từ toàn cầu) bị đóng băng từ năm 2019 nhưng được khôi phục lại ngay trong ngày đầu tiên ông Lula da Silva trở lại ghế Tổng thống Brazil. Na Uy và Đức đến nay vẫn là những quốc gia ủng hộ nhiệt thành nhất. Đến tháng 10/2025, tổng số tiền quyên góp từ 9 quốc gia, tổ chức tài trợ đã đạt tới 4,98 tỷ real (965 triệu USD Mỹ).
Hiệu quả giải ngân được cải thiện rõ rệt bởi nỗ lực mạnh mẽ của Chính phủ Brazil hiện tại. Trước đó, mức giải ngân trung bình hằng năm chỉ đạt 20 tới 25 triệu real. Khi ông Lula lên làm Tổng thống, chỉ riêng trong nửa đầu năm 2025, Brazil đã giải ngân được 1,189 tỷ real cho các dự án mới. Đó là 6 tháng hiệu quả nhất lịch sử của Quỹ Amazon. Trong 18 năm tồn tại của quỹ, mới có phân nửa số tiền tài trợ được giải ngân, nghĩa là thế giới nói chung và Brazil nói riêng vẫn còn nguồn lực khổng lồ cho mục tiêu bảo vệ khu rừng quan trọng nhất địa cầu.
Nhiều người có lẽ sẽ ngạc nhiên khi không phải các siêu cường mà Na Uy mới là nhà tài trợ lớn nhất của quỹ. Tại sự kiện “Global Citizen Festival: Amazonia” hồi tháng 1/2025, quốc gia Bắc Âu này đã cam kết tài trợ thêm 60 triệu USD cho Quỹ Amazon.
Việc COP30 được tổ chức ở Belem (Brazil) hồi tháng 11/2025 là một lựa chọn có chủ đích của các nhà môi trường thế giới. Belem là thành phố cửa ngõ dẫn vào rừng Amazon và việc lựa chọn Belem phát đi một thông điệp mạnh mẽ về cam kết hành động, bảo vệ Amazon từ Brazil và LHQ. Tại Belem, 195 quốc gia đã thống nhất tăng gấp 3 lần nguồn lực tài chính cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu nói chung vào năm 2035.
Với riêng Brazil, chính phủ tiến thêm một bước bằng nỗ lực đa dạng hóa hành động bảo vệ rừng. Brazil đã chính thức tiến hành phân định ranh giới 27 vùng lãnh thổ cho người bản địa (thổ dân, các bộ lạc...). Các nhóm dân cư thiểu số vùng rừng Amazon cam kết bảo vệ khoảng 59 triệu ha đất rừng trong 5 năm tới.
Bên cạnh những tiến bộ, áp lực trong cuộc chiến bảo vệ rừng vẫn rất lớn, đặc biệt khi nó đến từ nhu cầu sản xuất. Khoảng 78% số vụ phá rừng ở Brazil từ năm 2018 đến 2022 có nguyên nhân từ hoạt động phát triển sản xuất và chăn nuôi gia súc. Hành động khai thác vàng và kim cương trái phép cũng tàn phá lãnh thổ của người bản địa, thậm chí dẫn tới khủng hoảng nhân đạo. Các chiến dịch trục xuất của Tổng thống Lula da Silva đã làm giảm sản lượng khai thác vàng trái phép, mang tới không gian sống an toàn hơn cho người bản địa - nhóm dân cư vốn có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ rừng. Tuy nhiên, báo cáo của cơ quan thực thi pháp luật cho thấy những kẻ khai thác khoáng sản trái phép đang dần thích nghi, có những chiến thuật mới để chống lại chính phủ.
Tại Quốc hội Brazil, nhóm nghị sĩ ủng hộ nông nghiệp cũng gây áp lực để tạo quỹ đất cho trồng trọt và chăn nuôi. Cơ quan khai mỏ quốc gia Brazil báo cáo đang có hơn 11.000 đơn xin khai thác mỏ chồng lấn lên vùng đất của người bản địa. Tờ The Climate Watch bình luận rằng: “Các thành tựu hiển hiện củng cố và cổ vũ nỗ lực bảo vệ khí hậu của Brazil. Nhưng các nhà hoạt động môi trường cảnh báo những cuộc vận động chính trị và nhiều dự án đường cao tốc vẫn có thể đe dọa thành quả bảo vệ rừng Amazon”.
Đó chỉ là một vài trong những mâu thuẫn lớn mà Chính phủ Brazil phải đối mặt ở cuộc chiến dài hạn. Nền kinh tế cần không gian và nguồn lực để phát triển, trong khi môi trường cũng cần được bảo vệ. Cân bằng hai yếu tố này là nhiệm vụ nặng nề ngay cả với một Tổng thống có xu hướng bảo vệ môi trường như ông Lula da Silva.
