Trong bối cảnh đó, mô hình “kinh tế cuối tuần” được xem là hướng tiếp cận tiềm năng. Tuy nhiên, để khai thác dư địa của mô hình này, thành phố cần giải quyết đồng bộ nhiều bài toán về quy hoạch, thể chế và tổ chức vận hành đô thị.
Từ tiềm năng hiện hữu đến “dư địa chưa khai phá”
Một khảo sát mới đây cho thấy, kinh tế cuối tuần của thành phố không phải là ý tưởng mới mẻ vì thực tế đã tồn tại dưới dạng các hoạt động tiêu dùng, vui chơi, giải trí tự phát trong đời sống đô thị, nhất là dịp cuối tuần. Tuy nhiên, phần lớn các hoạt động đều diễn ra rời rạc, thiếu liên kết và chưa được tổ chức như một cấu trúc kinh tế hoàn chỉnh.
Hình thành từ cuối năm 2022, phố ẩm thực Nguyễn Thượng Hiền (phường Bàn Cờ) nằm ở khu vực trung tâm thành phố từng được mong chờ sẽ là điểm đến hấp dẫn của giới trẻ và du khách, nhưng thực tế lại không được như kỳ vọng. Cảnh buôn bán diễn ra khá vắng vẻ, kể cả dịp cuối tuần. Đến phố ẩm thực này, du khách khó có thể trải nghiệm đầy đủ các món ăn đặc sản của thành phố do các cửa hàng có quy mô nhỏ, không có bãi đỗ xe...
Tiến sĩ Nguyễn Lưu Bảo Đoan, công tác tại Trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, nhận định: Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nền tảng cho kinh tế cuối tuần là rất rõ ràng khi quy mô dân số đạt hơn 14 triệu người, thu nhập bình quân ngày càng cải thiện và tầng lớp trung lưu mở rộng nhanh.
Theo khảo sát, riêng các ngành bán lẻ và dịch vụ ăn uống đã chiếm khoảng 20% tổng việc làm của khu vực doanh nghiệp. Ngoài ra, 94% số ý kiến khảo sát đều cho rằng phát triển kinh tế cuối tuần là cần thiết hoặc rất cần thiết; hơn 95% thì tin tưởng rằng mô hình này có thể trở thành động lực tăng trưởng mới; và 80% sẵn sàng tham gia, đầu tư nếu có cơ chế rõ ràng.
Mô hình này cho thấy tiềm năng rất lớn và đã được chứng minh hiệu quả tại đô thị lớn trên thế giới khi kinh tế cuối tuần không chỉ là phần kéo dài của kinh tế đêm, mà là một “chu kỳ kinh tế thứ hai” song hành với chu kỳ sản xuất hành chính trong tuần.
Theo Giám đốc Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Huy Bình, thành phố có nhiều dư địa về quy mô dân số, tính chất đô thị, thu nhập để phát triển của kinh tế cuối tuần. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức độ “chi tiêu” vào dịp cuối tuần vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Thậm chí, người dân còn có xu hướng rời thành phố vào dịp cuối tuần để tìm kiếm trải nghiệm tại các địa phương lân cận; trong khi khách đến thành phố cũng chưa có nhiều động lực để kéo dài thời gian lưu trú.
Thành phố không chỉ cần đa dạng sản phẩm mà còn phải xây dựng môi trường vận hành phù hợp, như cải thiện giao thông khung giờ cao điểm cuối tuần, khai thác hiệu quả không gian công cộng, kéo dài thời gian hoạt động dịch vụ và tạo cơ chế. Đây không phải là bài toán riêng của ngành du lịch mà là vấn đề liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều lĩnh vực để không chỉ gia tăng doanh thu dịch vụ mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống và gia tăng sức hấp dẫn của đô thị.
Khơi thông các chính sách...
Nhiều chuyên gia cho rằng, mặc dù tiềm năng lớn nhưng mô hình này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản lớn, như: Thiếu quy hoạch không gian dành riêng cho kinh tế cuối tuần, khung pháp lý chưa phù hợp và hạn chế về hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe.
Ngoài ra, việc thiếu cơ chế phối hợp liên ngành và nguồn nhân lực phục vụ vào dịp cuối tuần cũng được xem là những điểm nghẽn lớn. Điều này cho thấy rào cản chính của kinh tế cuối tuần không nằm ở nhu cầu thị trường hay sự sẵn sàng của doanh nghiệp, mà chủ yếu xuất phát từ thể chế, quy hoạch và quản trị đô thị. Thí dụ về phố ẩm thực Nguyễn Thượng Hiền vừa phân tích ở trên là một trường hợp dễ nhận thấy.
Thạc sĩ Vũ Thị Thu Hương, công tác tại Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Khi không có một cơ chế điều phối theo thời gian, các hoạt động cuối tuần buộc phải vận hành tự phát, thiếu định hướng và khó tích lũy thành cấu trúc ổn định.
Từ thực tiễn đó, Thạc sĩ Vũ Thị Thu Hương cho rằng: Thành phố cần chuyển từ tư duy “quản lý không gian” sang “quản trị thời gian”, trong đó, chính sách sẽ tác động vào nhịp vận hành của đô thị để điều phối khung giờ hoạt động, tổ chức giao thông liên vùng, thiết kế hạ tầng có khả năng thích ứng theo từng thời điểm. Ngoài ra, việc xây dựng một cơ chế điều phối đủ mạnh, có thực quyền, đóng vai trò “thiết kế hệ sinh thái” kinh tế cuối tuần là điều các cơ quan quản lý cần tính đến khi triển khai mô hình này.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hoàng Hải Vương, Phó Tổng Giám đốc Nam Á Bank cho rằng: “Doanh nghiệp nhận diện được những cơ hội, đã và đang có những chuẩn bị để tham gia sâu vào mô hình kinh tế cuối tuần. Trong đó, chúng tôi sẽ tổ chức hiệu quả về hạ tầng vận hành, với hệ thống giao dịch tự động One Bank đã được triển khai rộng, cho phép mở rộng sang mô hình phục vụ 24/7, xuyên cuối tuần và ngày lễ.
\Ngoài ra, đơn vị còn định hướng tích hợp yếu tố trải nghiệm đưa không gian văn hóa, dịch vụ vào điểm giao dịch nhằm biến ngân hàng thành một điểm đến trong hệ sinh thái tiêu dùng cuối tuần. Nam Á cũng sẽ thiết kế các gói giải pháp tài chính riêng cho các nhóm đối tượng để những chủ thể này trực tiếp vận hành kinh tế cuối tuần”.
Các chuyên gia cũng khẳng định, việc đầu tư cơ sở hạ tầng cần được quan tâm, chú trọng. Các không gian kinh tế cuối tuần sẽ phát huy hiệu quả khi được kết nối thuận tiện với một hạ tầng đầy đủ. Ngoài ra, hạ tầng số và công nghiệp văn hóa cũng cần được xem là yếu tố then chốt. Là một trong những định hình mới của nền kinh tế, mô hình này không chỉ là câu chuyện gia tăng doanh thu mà là một hướng tiếp cận mới để tối ưu hóa việc sử dụng hạ tầng đô thị, nâng cao chất lượng sống và gia tăng sức cạnh tranh cho thành phố.
