Sau nhiều năm phát triển thiếu hành lang pháp lý, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đã chính thức được định hình với quy định thí điểm số 05, ban hành ngày 9/9/2025. Chương trình kéo dài 5 năm này được xây dựng trên các nguyên tắc thận trọng, minh bạch, có kiểm soát và đặc biệt chú trọng bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Gỡ nhiều nút thắt để bảo vệ nhà đầu tư
Theo TS Nguyễn Nhật Minh, giảng viên ngành Kinh doanh trên ứng dụng blockchain (Đại học RMIT Việt Nam), rủi ro lớn nhất trước đây là thị trường vận hành mà không có ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Khi xảy ra sự cố sàn sập, mất tài sản hay thao túng giá, nhà đầu tư gần như không được bảo vệ. Trong khi đó cơ quan quản lý lại thiếu dữ liệu và công cụ giám sát.
Nghị quyết 05 được đánh giá là bước mở quan trọng, tháo gỡ nhiều nút thắt để bảo vệ nhà đầu tư. Vùng xám pháp lý được xóa bỏ bằng việc xác định rõ phạm vi thí điểm, từ chào bán và phát hành đến tổ chức thị trường giao dịch và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Nghị quyết cũng chỉ rõ vai trò cơ quan quản lý và trách nhiệm công bố thông tin.
Chính sách còn thiết lập mô hình các tổ chức trung gian được cấp phép. Chúng bao gồm sàn giao dịch, tự doanh, lưu ký và nền tảng phát hành, tạo nền tảng chuẩn hóa việc lưu giữ tài sản, đối soát và quản trị rủi ro. Các doanh nghiệp có thể đưa tài sản số vào hệ thống lưu ký trong nước. Sau sáu tháng kể từ khi có đơn vị được cấp phép đầu tiên, các giao dịch ngoài hệ thống có thể bị xử lý vi phạm, thúc đẩy thị trường đi vào luồng chính thức.
Để giảm rủi ro lừa đảo, chỉ các tổ chức được cấp phép mới được cung cấp dịch vụ và quảng cáo, tiếp thị tài sản mã hóa, đồng thời thông tin công bố phải chính xác, minh bạch. Bên cạnh đó, tất cả giao dịch phải thực hiện bằng VND và tuân thủ các quy định về phòng chống rửa tiền, an toàn thông tin và an ninh mạng, với thuế tạm thời áp dụng tương tự chứng khoán.
Ông Minh nhận định: “Chúng ta nên ưu tiên xây nền an toàn trước khi mở rộng sản phẩm, tức là làm ‘két sắt và hàng rào’ trước, rồi mới mở ‘chợ’. Vì vậy, chính sách là nền tảng để hình thành một thị trường tài sản mã hóa minh bạch và an toàn”.
Bộ Tài chính đã tiếp nhận 7 bộ hồ sơ từ các tổ chức đăng ký tham gia cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa theo cơ chế thí điểm. Sau quá trình rà soát và thẩm định, 5 hồ sơ được xác định đáp ứng yêu cầu.
Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam cho biết, việc triển khai thí điểm sẽ mở ra cơ hội để nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản số trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng, thay vì chủ yếu tham gia trên các sàn giao dịch quốc tế như trước đây. Đối với các tổ chức đăng ký tham gia thí điểm, nhiều doanh nghiệp công nghệ đủ khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn bảo mật cao mà các sàn giao dịch yêu cầu. Một số công ty công nghệ trong nước đã từng tham gia hỗ trợ xử lý các vụ tấn công mạng, điều tra sự cố an ninh cho các sàn giao dịch quốc tế.
Bảo vệ nhà đầu tư trên nền tảng công nghệ
Mỗi thị trường có đặc thù riêng về thiết kế hệ thống và mô hình hoạt động. Việc xây dựng nền tảng giao dịch phải bám sát các yêu cầu pháp lý của từng quốc gia. Điều này cũng đồng nghĩa các sàn giao dịch khó có thể ngay lập tức lựa chọn một mô hình hoàn chỉnh trong giai đoạn đầu triển khai.
Ở góc độ quản lý, theo ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước), hiện Bộ Tài chính đang gửi lấy ý kiến Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước để hoàn thiện các bước tiếp theo trong quá trình triển khai. Thời điểm thị trường chính thức vận hành sẽ phụ thuộc lớn vào mức độ chuẩn bị và sự sẵn sàng của các doanh nghiệp đăng ký tham gia.
Ngoài bảo đảm năng lực tài chính với mức vốn tối thiểu 10.000 tỷ đồng và cơ cấu vốn minh bạch theo quy định, các doanh nghiệp phải đáp ứng hệ thống công nghệ thông tin đạt tiêu chuẩn an ninh, an toàn cấp độ 4 và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật liên quan công nghệ blockchain nhằm bảo đảm khả năng bảo mật và vận hành an toàn cho các giao dịch trên thị trường. Ngay cả sau khi được cấp phép, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng sẽ yêu cầu các sàn thường xuyên rà soát, cập nhật, nâng cấp hệ thống và bảo đảm an ninh cho hệ thống công nghệ thông tin của sàn.
Việc đưa hoạt động giao dịch từ các sàn quốc tế về các sàn được cấp phép tại Việt Nam sẽ mang lại nhiều lợi ích cho nhà đầu tư. Tài sản được giao dịch trên các sàn đã đăng ký sẽ được pháp luật bảo vệ và thừa nhận quyền sở hữu. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc xảy ra sự cố, nhà đầu tư cũng sẽ có cơ chế pháp lý để bảo vệ quyền lợi. Các sàn giao dịch được cấp phép cũng phải chịu trách nhiệm cao trong việc bảo vệ tài sản của khách hàng và bảo đảm hệ thống vận hành thông suốt.
Phần lớn nhà đầu tư hiện nay đã có kinh nghiệm giao dịch trên các sàn quốc tế. Vì vậy, hoạt động đào tạo trong giai đoạn tới sẽ tập trung vào nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, yêu cầu tuân thủ quy trình vận hành của các sàn giao dịch được cấp phép.
Theo Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, trong giai đoạn đầu triển khai thí điểm, việc xây dựng niềm tin của nhà đầu tư sẽ là thách thức lớn đối với các sàn giao dịch trong nước. Các doanh nghiệp vận hành sàn phải chủ động minh bạch mô hình hoạt động, tăng cường hướng dẫn nhà đầu tư về quản trị rủi ro, đồng thời xây dựng hệ sinh thái sản phẩm phù hợp để thu hút người dùng.
“Với bước khởi đầu từ chương trình thí điểm, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ từng bước hình thành một cấu trúc mới, nơi công nghệ, cơ quan quản lý và nhà đầu tư cùng tham gia xây dựng một môi trường giao dịch minh bạch, an toàn và có trách nhiệm hơn”, ông Phan Đức Trung kỳ vọng.
Theo dữ liệu của Công ty bảo mật blockchain CertiK, thiệt hại từ các vụ tấn công trên sàn giao dịch tài sản mã hóa toàn cầu lên tới khoảng 3,3 tỷ USD trong năm 2025. Trong bối cảnh này, vấn đề quan trọng không còn là lợi nhuận mà là khả năng bảo vệ tài sản.
