Với 66 khu chế xuất và khu công nghiệp hiện hữu, tổng diện tích hơn 27.000 ha và quy hoạch đến năm 2050 sẽ nâng lên 105 khu với hơn 49.000 ha, thành phố đặt tham vọng trở thành trung tâm sản xuất công nghiệp hàng đầu cả nước. Mục tiêu thu hút 20- 21 tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn 2025-2030 cho thấy quyết tâm của thành phố trong tạo dựng hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, hiệu quả, bền vững.
Tuy nhiên, để những con số đó không chỉ dừng lại ở kỳ vọng, quá trình đầu tư xây dựng khu công nghiệp phải đi qua hàng loạt “nút thắt” vốn tồn tại dai dẳng nhiều năm.
Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Singapore tại Việt Nam (SingCham Vietnam) cho biết, thủ tục pháp lý còn phức tạp, kéo dài và thiếu sự liên thông giữa các cơ quan chức năng. Chủ tịch AusCham Vietnam, ông Sam Conroy nhận định: Bất cập pháp lý và thủ tục hành chính là thách thức lớn nhất. Việc một dự án phải đi qua quá nhiều tầng nấc phê duyệt, với cách hiểu không đồng nhất giữa các cơ quan, khiến nhà đầu tư vừa bị động, vừa tốn kém chi phí. Bên cạnh đó, hạ tầng logistics, yếu tố cốt lõi đối với doanh nghiệp sản xuất, cũng chưa theo kịp tốc độ phát triển, khiến chi phí vận hành tăng và năng lực cạnh tranh giảm.
Không chỉ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội cũng là điểm trừ trong mắt nhà đầu tư. Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam phản ánh, nhiều dự án nhà ở công nhân gặp vướng mắc từ bố trí quỹ đất, thiếu vốn ưu đãi đến thủ tục phê duyệt chồng chéo. Khi công nhân không có nơi ở ổn định, doanh nghiệp sẽ khó giữ chân lao động và khu công nghiệp khó hình thành hệ sinh thái sản xuất-dịch vụ-an sinh hoàn chỉnh.
Những phản ánh này cho thấy bài toán phát triển khu công nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ nằm ở diện tích đất hay quy hoạch tổng thể, mà còn ở chất lượng thể chế, môi trường đầu tư và năng lực tổ chức thực thi chính sách. Nếu không khơi thông, các mục tiêu hấp dẫn của quy hoạch năm 2050 sẽ khó có cơ sở để bứt phá.
Để hoạt động đầu tư diễn ra thuận lợi, thành phố cần ưu tiên tháo gỡ những “điểm nghẽn” lớn nhất: Thể chế, thủ tục, hạ tầng, an sinh. Trước hết, quy trình phê duyệt dự án phải được cải thiện theo hướng rút ngắn thời gian, minh bạch hóa các bước và thống nhất giữa các cơ quan chức năng. Khung pháp lý cần được hoàn thiện theo hướng rõ ràng, chặt chẽ nhưng khả thi, tránh tình trạng văn bản chồng chéo khiến nhà đầu tư nản lòng.
Thành phố cần mạnh dạn mở rộng mô hình hợp tác công-tư (PPP), đẩy nhanh chuyển đổi số trong quản lý, xét duyệt và giám sát dự án. Một hệ thống điện tử đồng bộ, công khai tiến độ và trạng thái xử lý hồ sơ sẽ là công cụ hữu hiệu để giảm thời gian, chi phí và nâng cao niềm tin của doanh nghiệp.
Song song đó, phát triển hạ tầng xã hội, nhất là nhà ở công nhân, y tế, giáo dục trong và quanh các khu công nghiệp phải được xem là nhiệm vụ cấp thiết, bởi đây là yếu tố trực tiếp quyết định chất lượng nguồn nhân lực và sự ổn định lâu dài của doanh nghiệp. Khi đời sống công nhân được bảo đảm, chuỗi sản xuất sẽ vận hành bền vững hơn.
Về phía doanh nghiệp, cần chủ động rà soát kỹ lưỡng các yếu tố quy hoạch, môi trường, thủ tục pháp lý ngay từ giai đoạn đầu; đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền trong quá trình triển khai dự án để hạn chế rủi ro...
Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, việc tháo gỡ sớm và đúng những rào cản nói trên không chỉ giúp Thành phố Hồ Chí Minh giữ vững lợi thế, mà còn tạo dựng uy tín, củng cố vị thế của một trung tâm công nghiệp-dịch vụ hàng đầu khu vực. Sự bứt phá trong phát triển khu công nghiệp không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, mà còn mở ra không gian phát triển mới, tạo động lực mạnh mẽ cho toàn vùng đô thị mở rộng trong những năm tới.
