Thực tế cho thấy việc quản lý đội tàu cá không còn dừng lại ở đăng ký hay cấp phép mà đã đi sâu vào kiểm soát từng con tàu cụ thể. Những tàu chưa đủ điều kiện hoạt động được cơ quan chức năng lập danh sách, giao địa phương theo dõi, gắn thiết bị định vị và kiểm tra thường xuyên. Cách làm được thực hiện chặt chẽ bởi chỉ cần một tàu vi phạm cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín chung của cả địa phương và ngành thủy sản.
Thống kê đến ngày 20/3/2026, Thành phố Hồ Chí Minh có 4.446 tàu cá, 100% đã được đăng ký và cập nhật trên hệ thống quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn 345 tàu cá chưa đủ điều kiện hoạt động, trong đó có tàu hết hạn đăng kiểm, chưa lắp thiết bị giám sát hành trình hoặc chưa bảo đảm an toàn thực phẩm. Chính phương pháp kiểm soát chặt chẽ từng tàu cá giúp ngành chức năng và địa phương kiểm soát chặt từ bờ. Nhiều ngư dân cũng thừa nhận rằng, việc kiểm tra các thủ tục của tàu gắt gao hơn trước nhưng ai cũng hiểu và chấp hành vì làm đúng quy trình giúp họ yên tâm ra khơi.
Song song đó, công tác phối hợp giữa các lực lượng đang dần đi vào nền nếp, các tàu ra vào cảng được giám sát chặt chẽ, sản lượng khai thác được ghi nhận, nhật ký khai thác được thu thập đầy đủ. Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản đã rà soát toàn bộ doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường châu Âu và không phát hiện vi phạm. Đồng thời, các sai phạm liên quan làm giả hồ sơ nguồn gốc đã được xử lý nghiêm minh, kể cả xử lý hình sự.
Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn thành xét xử 9/9 vụ án xảy ra năm 2024, 2025 liên quan đến các hành vi vi phạm về IUU như tháo gửi thiết bị giám sát hành trình tàu cá, vi phạm vùng biển nước ngoài, tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép và vi phạm xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản. Từ đầu năm 2026 đến nay không ghi nhận tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ.
Mặc dù vậy, cơ quan quản lý cũng thừa nhận thách thức lớn nhất không nằm ở kỹ thuật hay quy trình mà ở ý thức tuân thủ. Thực tế, vẫn còn một số trường hợp tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, bất kể nguyên nhân do đâu nhưng khi đặt trong bối cảnh yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ hơn thì mọi “khoảng trống” trong quản lý đều có thể bị các cơ quan, tổ chức quốc tế nhìn nhận như dấu hiệu thiếu minh bạch.
Theo bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo IUU Thành phố Hồ Chí Minh, sắp tới làm việc với Đoàn Thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC), ngoài hoàn thiện hồ sơ cũng phải rà soát lại toàn bộ quy trình quản lý, từ dữ liệu tàu cá đến công tác giám sát thực tế. “Quan trọng nhất là phải bảo đảm thông tin chính xác, nhất quán và có thể kiểm chứng bất cứ lúc nào”, bà Na nhấn mạnh. Khi thị trường ngày càng khắt khe, mỗi sai phạm đều có thể ảnh hưởng đến đầu ra sản phẩm và sinh kế của người dân.
Vì thế, chống khai thác IUU thật sự không phải là nhiệm vụ ngắn hạn, đó là quá trình xây dựng lại kỷ cương trong khai thác thủy sản, từ quản lý đội tàu, kiểm soát hành trình đến minh bạch nguồn gốc. Khi mỗi con tàu ra khơi đều đúng luật, mỗi sản phẩm đều rõ nguồn gốc thì ngành thủy sản mới có thể phát triển bền vững trên thị trường quốc tế. Những nỗ lực này không chỉ nhằm gỡ “thẻ vàng” mà còn hướng tới xây dựng ngành thủy sản minh bạch, có trách nhiệm và hội nhập sâu rộng với thị trường quốc tế.
Chính vì lẽ đó, biện pháp siết kỷ cương ngay từ trên bờ là thông điệp xuyên suốt trong hành trình chống khai thác IUU mà Thành phố Hồ Chí Minh đang nỗ lực thực hiện.
