Đi kèm tiện ích là rủi ro chưa từng có về lừa đảo công nghệ cao, chiếm đoạt tài khoản và đánh cắp dữ liệu định danh. Cùng sự phát triển mạnh mẽ của thanh toán số, xu hướng tội phạm mạng cũng gia tăng.
Các đối tượng thường giả danh công an, nhân viên thuế, nhân viên điện lực... thao túng tâm lý và lừa nạn nhân tự nguyện chuyển tiền. Nhiều người sập bẫy lừa đảo nhanh chóng bị “bốc hơi” số tiền rất lớn. Điều đáng nói là Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia chịu thiệt hại nặng do tội phạm mạng với số tiền mỗi năm lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng.
Theo báo cáo mới đây của Visa - công ty công nghệ thanh toán điện tử hàng đầu thế giới, 52% số người tiêu dùng và 43% số doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam bày tỏ lo ngại về gian lận, lừa đảo và các giao dịch chuyển tiền sai đối tượng. 34% số người tiêu dùng cho biết những khó khăn trong việc theo dõi giao dịch hoặc nắm bắt quy trình hoàn tiền vẫn là rào cản về niềm tin đối với thanh toán số.
Báo cáo cho thấy, gian lận và an ninh là mối quan tâm hàng đầu. Người tiêu dùng và các doanh nghiệp nhỏ tại Việt Nam đều bày tỏ lo ngại về lừa đảo, quyền riêng tư dữ liệu và mức độ bảo vệ khác nhau giữa các nhà cung cấp.
Do đó, người dùng mong muốn quy trình khiếu nại rõ ràng, thống nhất hơn và có khả năng theo dõi giao dịch minh bạch hơn. Báo cáo của Visa cũng cho thấy 94% số doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam cho biết đã chấp nhận thanh toán thời gian thực (RTP) tại điểm bán, và 66% số doanh nghiệp này thể hiện sự quan tâm sâu sắc tới việc khai thác dữ liệu thanh toán nhằm tăng cường bảo mật và hỗ trợ chấm điểm tín dụng.
Để gia tăng bảo mật, bảo vệ khách hàng khi thanh toán số, yêu cầu đặt ra là cần tăng cường hợp tác và kết nối liên thông. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa khu vực công và tư, bao gồm các cơ quan quản lý, mạng lưới thanh toán, ngân hàng, công nghệ tài chính (fintech) và các nhà cung cấp công nghệ để hài hòa hóa tiêu chuẩn, chia sẻ thông tin và ứng phó nhanh với các mối đe dọa mới nổi.
Công nghệ phát hiện gian lận dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích hành vi và mã hóa token đang trở thành những công cụ cốt lõi giúp quản lý rủi ro mà không làm chậm quá trình thanh toán. Các doanh nghiệp nhỏ tại Việt Nam đặc biệt sẵn sàng tận dụng dữ liệu thanh toán để nâng cao bảo mật và cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng.
Thông tư số 50/2024/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, đã quy định về an toàn, bảo mật khi cung cấp dịch vụ trực tuyến trong ngành ngân hàng. Cuối năm 2025, cơ quan quản lý tiếp tục đưa ra dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 50 để siết chặt hơn yêu cầu bảo mật, đồng bộ với Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và Nghị định số 23/2025/NĐ-CP về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy.
Thông tư số 50 và dự thảo sửa đổi, bổ sung thông tư này được xem là bước tiến quan trọng về an toàn số với những yêu cầu khắt khe hơn về kỹ thuật nhằm khắc phục các lỗ hổng từ phía ngân hàng và nhà cung cấp dịch vụ trong việc bảo đảm tính bảo mật. Tuy nhiên, an toàn ngân hàng số không thể chỉ dựa vào siết chặt phía người dùng và nâng chuẩn kỹ thuật, mà cần thêm cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng của ngân hàng và sự phối hợp các bên liên quan khi xảy ra sự cố lừa đảo.
Người dân và doanh nghiệp kỳ vọng, khi tiền trong tài khoản bị chuyển đi ngoài ý muốn, ngân hàng không chỉ dừng ở lời khuyên “cảnh giác hơn trong lần sau”, mà còn chủ động điều tra, giải trình, phối hợp cơ quan chức năng và chia sẻ rủi ro khi lỗi nằm ngoài khả năng kiểm soát của khách hàng. Dự thảo sửa đổi, bổ sung Thông tư số 50 có thể sẽ trở thành “lá chắn” bảo vệ an toàn người dùng dịch vụ thanh toán số, giúp tăng niềm tin cho người dân và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ này.
