...công tác chỉnh trang đô thị, cải tạo hạ tầng sau sáp nhập tiến tới bảo đảm ổn định sinh kế phải đi đôi với an cư.
Kết quả này cho thấy, hình thức nhận bồi thường bằng tiền mặt theo giá thị trường chiếm tỷ lệ 65,7%, là phương thức được lựa chọn phổ biến nhất. Con số này phản ánh một nhu cầu rất thực tế là người dân có xu hướng ưu tiên hình thức bồi thường linh hoạt vì điều đó cho phép họ chủ động quyết định phương án bố trí nơi ở mới phù hợp với điều kiện, nhu cầu và khả năng tài chính của hộ gia đình.
Trong đó, sinh kế, công ăn việc làm không thể không gắn với nơi ở bởi “an cư, mới lạc nghiệp”. Ngoài ra, việc lựa chọn hình thức nhận bồi thường bằng tiền mặt cũng được đánh giá là giải pháp giúp giảm rủi ro phát sinh trong trường hợp nơi ở tái định cư chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, mong muốn thực tế của người dân.
Thời gian qua, thành phố đã triển khai các dự án cải tạo và chỉnh trang đô thị; nhiều dự án trọng điểm giải tỏa, di dời hàng chục nghìn căn nhà nằm trên và ven kênh rạch, nhưng công tác bố trí tái định cư còn bị động, chưa đáp ứng nhu cầu của người có đất bị thu hồi.
Trong đó, hạn chế cần tháo gỡ vẫn là chỗ tái định cư còn nằm xa nơi ở, làm ăn, kinh doanh của người dân, nơi mà họ sinh sống, trưởng thành và gắn bó từ rất lâu. Đơn cử, hiện thành phố đang triển khai dự án cải tạo và chỉnh trang rạch Xuyên Tâm (đi qua hai Quận Bình Thạnh và Gò Vấp (cũ) với khoảng 2.300 hộ dân phải di dời, nhường nhà đất để chỉnh trang, nạo vét lòng kênh; hay dự án chỉnh trang và cải tạo môi trường bờ bắc kênh Đôi với khoảng 1.600 hộ dân liên quan đến bốn phường của Quận 8 (cũ) bị ảnh hưởng để chỉnh trang đô thị. Đây là hai trong số những dự án chỉnh trang đô thị trọng điểm với quy mô và nguồn vốn từ ngân sách rất lớn.
Tuy nhiên, quỹ nhà bố trí tái định cư lại nằm rải rác, thiếu tập trung, thậm chí còn đang đầu tư xây dựng, cho nên người dân phải lựa chọn hình thức nhận tiền đền bù, dù vẫn mong muốn có thêm cơ hội nhận nhà, đất tái định cư. Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố đã lập kế hoạch tiếp tục chỉnh trang đô thị, trong đó tập trung cho các dự án nạo vét kênh, rạch như dự án chỉnh trang dọc bờ kênh Tẻ, dự án nâng cấp và cải tạo rạch Ông Lớn, Bà Bé nằm trong lưu vực kênh Đôikênh Tàu Hủ giúp thoát nước và chống ngập cho lưu vực 1.300 ha...
Điều này, đòi hỏi giải pháp đầu tư và phát triển quỹ nhà tái định cư phải chủ động, căn cơ và bền vững hơn. Kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển thành phố cho thấy, yếu tố kinh tế là mối quan tâm hàng đầu của các hộ gia đình khi xem xét việc di dời, chiếm khoảng 30,8% tổng số hộ được khảo sát (tương đương 20.821 hộ).
Đây được xem là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của các dự án và mức độ đồng thuận xã hội trong quá trình triển khai công tác di dời, chỉnh trang đô thị. Đồng thời, xu hướng được người dân có nhà, đất thu hồi lựa chọn là ưu tiên hàng đầu việc bố trí tái định cư tại chỗ hoặc gần khu vực nơi ở cũ, nhằm thuận tiện cho sinh hoạt, học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ cộng đồng.
Bên cạnh đó, một bộ phận người dân thể hiện sự sẵn sàng di dời đến khu vực khác, nếu nơi ở mới có hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tương đương hoặc tốt hơn, bao gồm các điều kiện về: Giao thông, trường học, y tế, chợ và dịch vụ công cộng. Nhất là, người dân mong muốn việc xác định giá trị bồi thường cần được thực hiện công khai, minh bạch và bám sát giá thị trường. Đây cũng là điều kiện để tạo sự đồng thuận, hạn chế khiếu nại, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, cũng như tiến độ triển khai các dự án chỉnh trang đô thị trên địa bàn thành phố.
