"Thanh xuân gửi lại" tái hiện hành trình cống hiến, hy sinh của một thế hệ cán bộ đi B

Sáng 17/7, tại Hà Nội, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) tổ chức khai mạc trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B "Thanh xuân gửi lại".

Đây là một trong nhiều hoạt động của Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026).

Phát biểu khai mạc chương trình, ông Đặng Thanh Tùng (Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước) nhấn mạnh, buổi trưng bày hôm nay được tổ chức đặc biệt để dành cho chính các cán bộ đi B - những người đã cống hiến tuổi thanh xuân cho đất nước, cho nền độc lập, tự do của dân tộc, như một lời tri ân đầy cảm xúc khâm phục và tự hào.

Thế hệ các cán bộ đi B đã phải trải qua nhiều khó khăn, gian khổ, hy sinh của chiến tranh, và đã tham gia cống hiến, đóng góp xương máu, trí tuệ, sức lực và đặc biệt là thanh xuân của mình cho sự nghiệp kháng chiến, cứu nước và phát triển của đất nước.

Lãnh đạo Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước nêu rõ, với tư cách là những thế hệ đi sau - những người may mắn đang trực tiếp gìn giữ các hồ sơ, kỷ vật của các cán bộ đi B, các cán bộ của Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước có trách nhiệm cùng với các cơ quan, tổ chức cố gắng làm nhiều nhất, tốt nhất nhằm lan tỏa tinh thần yêu nước, những đóng góp, hy sinh của các cán bộ đi B truyền lại cho các bạn trẻ.

Cũng tại lễ khai mạc, ông Phạm Quang Nghị, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội - một cán bộ đi B năm 1971, chia sẻ niềm xúc động khi nhìn thấy hồ sơ cá nhân của mình trong hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B đang được Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước) quản lý. Bản thân ông rất bất ngờ bởi không nghĩ có cơ hội được nhìn lại những hiện vật, kỷ vật của mình gửi lại trước khi lên đường vào miền nam gần 55 năm trước đó. Những hiện vật, kỷ vật ấy gợi lại một thời quá khứ hào hùng về đồng đội, về chiến trường.

“Những hồ sơ, kỷ vật của chúng tôi là một phần rất rất bé nhỏ trong hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật, mà còn nhỏ bé hơn so với hàng triệu người tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Những hồ sơ đó được giữ gìn, quản lý cho đến ngày hôm nay, để công chúng còn nhìn thấy được cũng có phần công sức rất quan trọng của cơ quan lưu trữ của nhà nước”, ông Nghị nói.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trước yêu cầu cấp bách của cách mạng miền nam, hàng vạn cán bộ đi B đã âm thầm vượt Trường Sơn vào chiến trường công tác và chiến đấu.

Khác với lực lượng quân đội trực tiếp chiến đấu trên mặt trận, cán bộ đi B là lực lượng dân sự. Đó là hàng vạn cán bộ, đảng viên cùng đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia và công nhân kỹ thuật thuộc mọi lĩnh vực đang công tác tại các cơ quan ở miền bắc. Trong số đó, có rất nhiều cán bộ, chiến sĩ, đồng bào miền nam đã tập kết ra bắc học tập, lao động và công tác sau Hiệp định Geneva năm 1954.

Họ mang theo niềm tin son sắt vào sự nghiệp cách mạng, gác lại gia đình, công việc và tuổi thanh xuân để vào miền nam làm nhiệm vụ, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Cán bộ đi B là một thế hệ đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi chiến trường, sẵn sàng rời xa gia đình, quê hương để lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc. Họ mang theo lý tưởng cách mạng, niềm tin vào ngày thống nhất và khát vọng cống hiến cho độc lập, tự do của dân tộc.

Trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B “Thanh xuân gửi lại" năm 2026 này giới thiệu những tài liệu, hình ảnh và kỷ vật lưu trữ của các cán bộ đi B. Mỗi bức thư, cuốn số, tấm giấy khen, cuốn lý lịch hay kỳ vật cá nhân không chỉ ghi dấu một chặng đường công tác, mà còn lưu giữ những ký ức về tình đồng chí, tình thân, những hy sinh thầm lặng và niềm tin son sắt vào thắng lợi của cách mạng.

Trưng bày góp phần tái hiện hành trình cống hiến, hy sinh của một thế hệ đã dành trọn tuổi trẻ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc; đồng thời bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với các anh hùng, liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và những người có công với cách mạng. Qua đó, sự kiện tiếp tục lan tỏa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", bối đắp lòng yêu nước, trách nhiệm và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Không gian trưng bày "Thanh xuân gửi lại" tập trung vào một số nội dung về ký ức đi B và kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Tại góc trưng bày “Ký ức đi B” tập hợp hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc quý giá, trưng bày đưa công chúng trở về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc qua những lá đơn tình nguyện, những cuốn nhật ký thấm đẫm lý tưởng cách mạng, những bức thư, bức ảnh gia đình và những kỷ vật được các cán bộ đi B mang theo hoặc gửi lại trước ngày lên đường.

Bên cạnh khối tài liệu đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III và nhiều tư liệu quý do các gia đình, cá nhân hiến tặng, trưng bày còn giới thiệu một số hình ảnh, tài liệu tiêu biểu khai thác từ nguồn tư liệu của Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ, Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), góp phần làm phong phú thêm bức tranh lịch sử về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Tại đây, người xem có thể tìm hiểu được thông tin giới thiệu hồ sơ, kỷ vật của nhiều tên tuổi lớn từng là cán bộ đi B đã đi vào lịch sử y học, văn hóa, nghệ thuật nước nhà như: Giáo sư-liệt sĩ Đặng Văn Ngữ; nhạc sĩ Hoàng Việt, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm; nhà văn Nguyễn Quang Sáng, nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, bác sĩ-liệt sĩ Đặng Thùy Trâm, nhà thơ-liệt sĩ Ca Lê Hiến (Lê Anh Xuân), nhà văn-nhà báo-liệt sĩ Dương Thị Xuân Quý, nhà văn Sơn Tùng, nhạc sĩ Lư Nhất Vũ… Qua đó, góp phần tái hiện chân thực những cống hiến, hy sinh và lý tưởng cách mạng của một thế hệ đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Đồng thời, tại đây, người xem cũng có thể tìm hiểu về những kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đang diễn ra hiện nay. Cùng với đó là giới thiệu những đóng góp của tài liệu lưu trữ trong việc phục vụ công tác xác minh thông tin và thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng.

Song song với công tác trưng bày, công chúng có thể trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bộ Nội vụ) thông qua hệ thống tra cứu điện tử.

Hoạt động này góp phần tạo thuận lợi cho thân nhân liệt sĩ, người có công với cách mạng và các nhà nghiên cứu trong việc tiếp cận tài liệu lưu trữ, phục vụ giải quyết chế độ, chính sách, tìm kiếm thông tin về người thân và nghiên cứu lịch sử, đồng thời khẳng định vai trò của chuyển đổi số trong phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ xã hội.

Trong khuôn khổ chương trình, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùngđã trao tặng một số ấn phẩm về lưu trữ tặng đại diện các cán bộ đi B. Đồng thời, ông Phạm Quang Nghị cũng trao tặng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước cuốn sách “Nơi ấy là chiến trường” gồm những dòng nhật ký, ghi chép của ông về những năm tháng đi B, được xuất bản lần đầu năm 2019 và đã được tái bản nhiều lần.

Thời gian diễn ra Trưng bày “Thanh xuân gửi lại” bắt đầu từ nay đến hết Ngày Quốc khánh 2/9 năm nay tại số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, thành phố Hà Nội.