Điều đáng lo không nằm ở số ca mắc tăng nhanh mà là sự thay đổi âm thầm của dịch bệnh, sốt xuất huyết không còn là căn bệnh chỉ xuất hiện theo mùa, cũng không còn là nỗi lo riêng của trẻ nhỏ.
Từ đầu năm đến hết tháng 5/2026, Thành phố ghi nhận 17.718 ca mắc sốt xuất huyết, tăng hơn 64,6% so với cùng kỳ năm trước. Tất cả 168 xã, phường và đặc khu đã xuất hiện ca bệnh. Đằng sau những con số đó là áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế và cũng là lời cảnh báo sức khỏe đối với mỗi gia đình.
Theo Thạc sĩ, bác sĩ Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh, ngày nào thành phố cũng ghi nhận ca mắc mới. Hơn 50% số ca bệnh hiện nay xảy ra ở người lớn. Nhóm tuổi từ 11 đến 15 và từ 16 đến 30 tuổi đang ghi nhận tỷ lệ mắc cao. “Điều đó cho thấy nguy cơ hiện hữu đối với nhiều nhóm dân cư chứ không chỉ riêng trẻ em”, bà Nga cho biết.
Thực tế này cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong dịch tễ học của bệnh, nếu trước đây sốt xuất huyết thường được nhắc đến như bệnh của trẻ em thì hiện nay người trưởng thành đang trở thành nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng ngày càng rõ nét.
Người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người có bệnh nền như tim mạch, thừa cân, béo phì là các nhóm cần được theo dõi sát bởi nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn.
Cùng với mật độ dân cư đông đúc, tốc độ đô thị hóa nhanh, những đợt nắng nóng xen kẽ mưa bất thường và những nhận thức chưa đầy đủ về bệnh đang tạo ra khoảng trống trong phòng bệnh.
Nhiều người còn cho rằng muỗi truyền sốt xuất huyết chỉ sinh sản ở ao tù, nước bẩn. Thực tế, theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố, muỗi vằn có xu hướng sống gần con người và thường đẻ trứng trong các vật chứa nước sạch ngay trong nhà.
Những dụng cụ như bình hoa, đĩa lót chậu cây, khay nước phía sau tủ lạnh hay những vật dụng chứa nước nhỏ ít được chú ý đều có thể trở thành nơi sinh sản của muỗi. Điều đó đồng nghĩa với việc nguy cơ lây bệnh có thể xuất hiện ngay trong chính không gian sinh hoạt hằng ngày của mỗi gia đình.
Nếu nguồn lây thường bị xem nhẹ thì những diễn biến nặng của bệnh luôn là nỗi ám ảnh với các bác sĩ hồi sức. Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết, nhiều trường hợp bệnh trở nặng xuất phát từ ba sai lầm phổ biến như xem sốt xuất huyết là bệnh nhẹ, tự điều trị hoặc truyền dịch tại nhà và không nhận biết được các dấu hiệu cảnh báo.
“Một trong những quan niệm nguy hiểm nhất là cho rằng hết sốt đồng nghĩa với khỏi bệnh nhưng thực tế, giai đoạn sốt từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy lại có thể là thời điểm nguy hiểm nhất của bệnh”, bác sĩ Quang nhấn mạnh.
Đây là thời điểm người bệnh dễ xuất hiện sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng hoặc suy đa tạng nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời. Những ca bệnh nặng tại bệnh viện chỉ là phần nổi của tình hình dịch bệnh trong cộng đồng.
Trước nguy cơ đó, ngành y tế thành phố đang thúc đẩy mô hình phòng bệnh theo hai hướng “lá chắn kép”. Một mặt là kiểm soát muỗi và lăng quăng ngay tại nơi sinh sống. Mặt khác là tăng cường miễn dịch bằng tiêm chủng đối với những đối tượng đủ điều kiện theo hướng dẫn chuyên môn.
Thông điệp đó được cụ thể hóa bằng hành động tại cơ sở. Hưởng ứng “Ngày ASEAN phòng, chống sốt xuất huyết” lần thứ 16, phường Phú Thạnh đã phát động chiến dịch với chủ đề: “Tìm kiếm và loại bỏ ngay nơi sinh sản của muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết”.
Sự kiện quy tụ lực lượng từ khu phố, trường học, cộng tác viên sức khỏe cộng đồng đến đoàn viên thanh niên. Toàn địa bàn được rà soát điểm nguy cơ gây dịch và công nghệ thông tin được khuyến khích ứng dụng thông qua nền tảng “Y tế trực tuyến” nhằm hỗ trợ giám sát và phản ánh nguy cơ dịch bệnh.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Phú Thạnh Nguyễn Minh Trung kêu gọi mỗi hộ dân dành từ 10 đến 15 phút mỗi tuần để kiểm tra vệ sinh môi trường sống, loại bỏ vật chứa nước không cần thiết và xử lý các điểm phát sinh lăng quăng.
“Không có bọ gậy, không có sốt xuất huyết” là nguyên tắc cốt lõi trong phòng bệnh sốt xuất huyết.
Khi mùa mưa bắt đầu, ngành y tế lại bước vào cuộc chiến với sốt xuất huyết nhưng để công tác phòng, chống dịch thành công lại phụ thuộc nhiều vào sự lựa chọn của mỗi gia đình đó là tinh thần chủ động hay là chủ quan. Bởi nhiều khi chỉ vài phút dọn dẹp mỗi tuần có thể ngăn chặn một đợt dịch và sự chủ động hôm nay chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe cho từng người dân và cả cộng đồng.
