Từ các xã ven biển tới các cửa cảng, tinh thần quyết liệt, kỷ luật và minh bạch đã trở thành nền nếp. Đây là tiền đề quan trọng hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” cho thủy sản Việt Nam.
Trên bản đồ chống khai thác IUU, Thanh Hóa được đánh giá là một trong những địa phương có sự chuyển động mạnh mẽ và thực chất. Ông Trịnh Ngọc Dũng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Biển đảo và Thủy sản Thanh Hóa cho biết: “Liên quan đến các vi phạm về khai thác IUU, hiện chủ yếu các lỗi mắc phải là mất kết nối giám sát hành trình. Vừa qua Chi cục trưởng đã được trao thẩm quyền xử phạt, nên việc kiểm tra, xác minh và ra quyết định chủ động hơn, không phải trình qua nhiều cấp”.
Tỉnh Thanh Hóa hiện có 6.243 tàu cá, trong đó toàn bộ 1.014 tàu đánh bắt vùng khơi đã lắp thiết bị giám sát hành trình. Toàn tỉnh có 3 cảng cá được chỉ định kiểm soát và xác nhận nguồn gốc, gồm: Hòa Lộc, Lạch Hới và Lạch Bạng. Công tác đăng ký, đăng kiểm, đánh dấu tàu cá và nhập dữ liệu lên hệ thống VNFishbase đều đạt chuẩn. Thời gian qua toàn tỉnh không có tàu vi phạm vùng biển nước ngoài.
Ông Lê Bá Lực, Phó Trưởng phòng Biển đảo và Khai thác thủy sản cho biết: “Từ đầu năm đến nay, chúng tôi đã đón gần 3.700 lượt tàu cá cập cảng, tổng sản lượng bốc dỡ hơn 21.200 tấn. Việc kiểm soát tốt tại cảng đang góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống khai thác IUU và bảo đảm tuân thủ quy định của EU”.
Những con số ông Lực vừa nêu là kết quả của hàng trăm lượt tuần tra, giám sát và hàng nghìn giờ làm việc của lực lượng chức năng. Ông Lê Văn Hân, phụ trách quản lý cảng Lạch Hới chia sẻ: “Các tàu ra vào đều phải xuất trình nhật ký khai thác và xác nhận duy trì kết nối giám sát hành trình. Khi phát hiện các biểu hiện vi phạm, chúng tôi lập biên bản và xác minh ngay, nhằm bảo đảm tính minh bạch và đúng quy định”.
Tuy nhiên, quản lý hiệu quả không chỉ dừng ở quy trình. Hạ tầng cảng cũng là yếu tố then chốt, quyết định khả năng giám sát thực tế. Ông Nguyễn Đình Ánh, Phó Giám đốc Ban Quản lý cảng cá Thanh Hóa cho biết: “Để công tác giám sát và quản lý khai thác IUU tốt hơn, tỉnh `cần sớm bố trí kinh phí nạo vét, khơi thông các luồng lạch và nâng cấp cảng cá. Hiện tại, ở một số cảng, tàu lớn đang rất khó ra, vào”.
Cảng cá Hòa Lộc nằm trên địa bàn xã Hoa Lộc, được đầu tư xây dựng từ năm 2007, đưa vào khai thác sử dụng đầu năm 2011. Từ đầu năm 2025 đến nay, cảng tiếp nhận 5.000 tấn hàng hóa từ các tàu cá cập cảng. Hệ thống quản lý tại cảng được triển khai đồng bộ, từ kiểm tra giấy tờ, nhật ký khai thác đến giám sát kết nối thiết bị hành trình, nhằm phát hiện kịp thời các biểu hiện vi phạm.
Ông Trịnh Trung Dũng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hoa Lộc cho biết: “Chúng tôi phối hợp với công an và biên phòng tăng cường tuyên truyền, quản lý hoạt động tàu cá, đặc biệt trong chống khai thác IUU. Những tàu không đủ điều kiện đều bị buộc nằm bờ. Cứ khoảng 5 tiếng một lần lực lượng chức năng lại thực hiện giám sát xem có chấp hành không”.
Bà Nguyễn Thị Thơm, Công chức Phòng Kinh tế, Ủy ban nhân dân xã Hoa Lộc cho biết: “Vừa qua xã cũng đã ra quyết định xử phạt một trường hợp vì lỗi mất kết nối giám sát hành trình kéo dài, tổng mức phạt lên tới 225 triệu đồng. Chúng tôi phải làm việc với chủ tàu trong một thời gian dài họ mới thừa nhận lỗi này”.
Hình phạt đã đủ sức răn đe, ý thức chấp hành của ngư dân cũng ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, hiện đang có nhiều đơn vị cung cấp thiết bị giám sát hành trình, nhưng quy chuẩn, chất lượng bảo trì, bảo dưỡng chưa thống nhất. Ông Viên Đình Tuân, chủ tàu 93838 chia sẻ: “Thiết bị kết nối hành trình của tôi khi mất kết nối không hề có cảnh báo. Ngoài khơi sóng to gió lớn, nếu không có cảnh báo thì rất khó để chúng tôi chủ động thông báo về bờ như quy định”.
Tình trạng không có cảnh báo khi thiết bị giám sát hành trình ngắt kết nối đang là vấn đề được nhiều chủ tàu cá báo cáo, khiến công tác giám sát và xử lý vi phạm IUU gặp thách thức. Vì vậy, cơ quan chức năng luôn phải đối chiếu dữ liệu, xem xét khách quan trước khi ra quyết định xử phạt, nhằm vừa bảo đảm minh bạch, vừa duy trì sự hợp tác của ngư dân.
Trung tá Trịnh Tứ Vượng, Đồn Biên phòng Sầm Sơn cho biết: “Chúng tôi luôn xem xét kỹ từng trường hợp mất kết nối, đối chiếu thông tin từ nhà mạng và dữ liệu hành trình của tàu. Nếu thời gian mất kết nối ngắn thì không xử lý vội. Tuy nhiên, với những trường hợp mất tín hiệu kéo dài, không báo cáo, hoặc cố tình tắt thiết bị, lực lượng chức năng sẽ kiên quyết xử lý”.
Từ đầu năm 2025 đến nay, sản lượng khai thác thủy sản toàn tỉnh đạt hơn 117.515 tấn, đạt 83,9% kế hoạch. Tuy nhiên, cũng đã có 217 trường hợp vi phạm bị xử phạt với tổng số tiền hơn 2,9 tỷ đồng. Ông Lê Văn Thăng, Giám đốc Ban Quản lý cảng cá Thanh Hóa cho biết: “Nhờ tuyên truyền đồng bộ và sự vào cuộc của ngư dân, việc đăng ký, đăng kiểm, nộp nhật ký khai thác, duy trì kết nối giám sát hành trình đều được chấp hành tốt, giúp lực lượng chức năng giám sát thuận lợi”.
Trong nỗ lực phòng chống khai thác IUU, mỗi chuyến ra khơi của ngư dân không chỉ là mưu sinh mà còn là cam kết minh bạch, với nhật ký khai thác đầy đủ và nguồn gốc thủy sản rõ ràng. Ông Mai Xuân Liêm, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh, việc gỡ “thẻ vàng” của EU và bảo vệ vị thế thủy sản Việt Nam phụ thuộc vào quyết tâm của hệ thống chính trị và từng địa phương, khi mọi giải pháp được triển khai đồng bộ và các tồn tại, vi phạm tàu cá được xử lý triệt để.
