Trải qua những thăng trầm của lịch sử, làng Lộc Yên vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống.
Giá trị văn hóa, lịch sử của làng cổ Lộc Yên
Làng Lộc Yên có tổng diện tích tự nhiên là 275 ha, trong đó hơn 100 ha đất nông nghiệp và khoảng 68 ha là vườn nhà, vườn đồi. Mang chung đặc điểm của vùng bán sơn địa Tiên Phước, làng Lộc Yên được bao bọc bởi các địa hình sông Đá Giăng, suối An Sơn và hệ thống núi đá Ràn Dàn, Bà Bướm, Bàn mây, Rừng Cấm, Gò Chè... Hệ thống đồi núi, sông suối xen lẫn giữa làng mạc, ruộng đồng với phần lớn là ruộng bậc thang tạo nên cảnh quan đặc trưng của Lộc Yên.
Làng Lộc Yên là một điển hình về văn hóa làng của vùng quê xứ Quảng. Những ngôi nhà cổ, những ngõ đá đẹp, những giếng nước trong veo, những hàng chè tàu thẳng tắp, xanh mướt và những thửa ruộng bậc thang quyến rũ. Cùng với đó là những phong tục, tập quán, ẩm thực, lối sống thuần Việt, phong cách ứng xử ấm áp, chu đáo, tận tình, rất đặc trưng của người dân địa phương đã làm nên không gian văn hóa nhà vườn đặc sắc và thú vị.
Với những giá trị nêu trên, làng cổ Lộc Yên được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích cấp quốc gia theo Quyết định số 425/QĐ-BVHTTDL ngày 29/1/2019. Làng hiện có 20 nhà cổ, trong đó có 8 ngôi nhà cổ có niên đại từ 100 năm tuổi trở lên và có giá trị cao về mặt kiến trúc. Cùng với việc bảo tồn nhà cổ, chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết của người dân về những giá trị di sản, khuyến khích tôn tạo, phục dựng và giữ gìn không gian làng cổ gắn với phát triển du lịch.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thạnh Bình Dương Đức Lin chia sẻ, qua nhiều thế hệ, người dân Lộc Yên luôn luôn có ý thức giữ gìn di sản của cha ông để lại, nhờ đó nhiều ngôi nhà cổ ở làng vẫn được gìn giữ khá nguyên vẹn. Tuy nhiên, các giá trị vật thể và phi vật thể qua thời gian đã ít nhiều bị xâm hại. Do đó, việc phát huy giá trị của làng cổ Lộc Yên đòi hỏi sự chung tay, góp sức của chính quyền và người dân. Khi cộng đồng thấu hiểu giá trị di sản, ý thức bảo tồn sẽ được nâng cao, giúp không gian kiến trúc cổ kính và văn hóa truyền thống tồn tại bền vững theo thời gian.
Nâng cao đời sống người dân từ du lịch
Lộc Yên hiện có 196 hộ với 864 nhân khẩu. Trước đây, việc làm của người dân còn phụ thuộc mùa vụ, nhiều lao động thường tìm việc tại các địa phương khác trong thời gian nông nhàn. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của địa phương, Lộc Yên cũng có những bước đổi mới đáng kể về kinh tế-xã hội và kết cấu hạ tầng nông thôn. Trong đó, hoạt động du lịch đã mang lại nguồn lợi kinh tế đáng kể cho người dân, góp phần ổn định đời sống cộng đồng.
Tại ngôi nhà cổ gần đường chính vào Lộc Yên, ông Đồng Việt Mão (88 tuổi) cho biết: “Ngôi nhà được xây dựng cách đây khoảng 150 năm và tôi là đời thứ 7 ở trong ngôi nhà này. Trước đây nhà lợp tranh, đến năm 1981 thì thay bằng ngói mới. Ngôi nhà trước đây dùng để ở, nhưng bây giờ du lịch phát triển cho nên gia đình tôi đón du khách đến tham quan, trải nghiệm, nhờ thế mà cũng có thêm nguồn thu nhập đều đặn”.
Theo thống kê, mỗi năm làng Lộc Yên trung bình đón khoảng 40 nghìn lượt khách. Bên cạnh tham quan các giá trị kiến trúc nghệ thuật độc đáo của nhà cổ, du khách còn có thể trải nghiệm ẩm thực, phong tục, tập quán và nếp sống dân dã, hiền hòa của người dân địa phương. Xã Thạnh Bình nói chung và làng cổ Lộc Yên nói riêng đang trở thành điểm đến du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái đặc trưng của khu vực phía tây thành phố Đà Nẵng.
Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Bình Trần Ngọc Tài chia sẻ, Thạnh Bình có 2 di tích cấp quốc gia và 7 di tích, danh thắng cấp tỉnh, trong đó, làng cổ Lộc Yên là điểm nhấn. Nhằm phát huy những giá trị này, Ban Chấp hành Đảng bộ xã Thạnh Bình đã ban hành Nghị quyết về khai thác, đầu tư, tôn tạo, phát huy giá trị các di tích, các danh thắng gắn với phát triển du lịch trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030. Thạnh Bình hướng đến phát triển du lịch cộng đồng, sinh thái, văn hóa trải nghiệm theo hướng xanh, bền vững; qua đó hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng; tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân; góp phần phát triển kinh tế-xã hội, xây dựng nông thôn mới nâng cao và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương.
“Thời gian tới, Thạnh Bình sẽ tập trung phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng, không gian truyền thống trên địa bàn xã theo hướng bền vững, giữ nguyên bản sắc và cảnh quan tự nhiên. Ưu tiên hình thành các sản phẩm mang bản sắc riêng như: Hội làng Lộc Yên; huyền thoại Hang Dơi; chợ quê Lộc Yên... gắn với các hoạt động trải nghiệm văn hóa và sinh hoạt cộng đồng. Qua đó, địa phương từng bước nâng tỷ trọng dịch vụ du lịch trong cơ cấu kinh tế, góp phần tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho người dân, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cộng đồng”, đồng chí Trần Ngọc Tài cho biết.
