Tính đến năm 2024, tỷ lệ người cao tuổi ở thành phố đã tăng lên 11,3% với tổng số khoảng 1,1 triệu người cao tuổi. Tính chung giai đoạn 2017-2024, số người cao tuổi bình quân mỗi năm tăng khoảng 30.000 người.
Các chỉ số già hóa của thành phố từ năm 2010 đến nay cho thấy có sự gia tăng liên tục với tốc độ rất nhanh. Nếu năm 2010 số liệu ghi nhận là 39,39 thì đến năm 2023 đã là 65,36 (nghĩa là cứ 100 người trẻ dưới 15 tuổi thì có 65,36 người cao tuổi tương ứng), cao hơn so với số liệu bình quân cả nước là 58,27.
Điều này cho thấy, thành phố đang bước rất nhanh vào tiến trình già hóa dân số khi số người cao tuổi đang tăng mạnh và vượt qua các dự báo trước đây, đặt ra yêu cầu cấp thiết về chính sách, hạ tầng y tế, xã hội nhằm bảo đảm chất lượng cuộc sống cho nhóm người cao tuổi đang ngày càng nhiều.
Với bối cảnh già hóa dân số gia tăng như hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với bốn thách thức lớn về: nguồn lao động; việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; sự hòa nhập của nhóm dân số cao tuổi và việc xây dựng thành phố thân thiện với người cao tuổi.
Trước bốn thách thức này, thành phố cần tập trung nâng mức sinh để góp phần kìm hãm tốc độ già hóa dân số. Theo dữ liệu khảo sát, năm 2023, tỷ lệ sinh tại thành phố là 1,32 con, trong khi mức sinh của cả nước là 1,96 con. Từ năm 2000-2023, tổng tỷ suất sinh của địa phương này liên tục giảm, năm 2000 là 1,76 con, đến năm 2023 giảm xuống còn 1,32 con. Đáng chú ý, xu hướng khôi phục theo hướng tăng mức sinh xảy ra rất ít.
Trong khi mức sinh ngày càng giảm, nguồn lao động nhập cư vốn là nhóm dân số bổ sung cho lực lượng lao động của thành phố những năm qua cũng đang có xu hướng giảm. Năm 2023, tỷ lệ phát triển dân số cơ học của thành phố là 0,68%, lần đầu thấp hơn so với tỷ lệ phát triển dân số tự nhiên là 0,74% (trong bối cảnh mức sinh của thành phố đang ở mức rất thấp).
Tỷ lệ giảm dân số cơ học bắt đầu diễn ra từ năm 2021, nhất là sau đại dịch Covid-19. Tỷ lệ phát triển dân số cơ học ở thành phố có xu hướng giảm nhanh hơn. Để thích ứng với già hóa dân số, thành phố cần tập trung vào năm nhóm giải pháp: Nâng cao mức sinh; chăm sóc nhóm lao động nhập cư có nhu cầu gắn bó; quy hoạch không gian phát triển hạ tầng cho người cao tuổi; truyền thông và nâng cao sự hòa nhập xã hội của người cao tuổi; hoàn chỉnh hệ thống chăm sóc y tế và các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi.
Trong năm giải pháp trên, cần ưu tiên tập trung việc nâng cao mức sinh để chủ động về nguồn lực lao động tương lai cho địa phương, đồng thời định hướng triển khai toàn diện và đồng bộ các nhóm giải pháp về chăm sóc sức khỏe, sự thích nghi và hòa nhập của nhóm dân số cao tuổi cũng như chú trọng chăm lo nguồn lao động nhập cư để tạo nguồn lao động ổn định cho thành phố.
