Trong các nhu cầu đó, việc bảo đảm chỗ ở cho người thu nhập thấp, công nhân, người lao động và các nhóm yếu thế là rất quan trọng và cấp thiết. Đây không chỉ là một chính sách an sinh, mà còn là trụ cột quan trọng để thành phố phát triển bền vững.
Nhu cầu lớn, áp lực cao
Theo đề án của Chính phủ về đầu tư xây dựng ít nhất một triệu căn nhà ở xã hội trên phạm vi cả nước, chỉ tiêu được giao cho Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030 là 199.400 căn, chiếm khoảng 20% tổng chỉ tiêu quốc gia, mức cao nhất trong các địa phương. Đây vừa là sự tin tưởng của Trung ương, vừa là áp lực rất lớn đối với thành phố trong bối cảnh quỹ đất hạn chế, chi phí đầu tư cao và thủ tục pháp lý còn nhiều vướng mắc. Theo đó, giai đoạn 2021-2025, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 18.143 căn nhà ở xã hội. Thực tế triển khai cho thấy, dù gặp nhiều khó khăn, thành phố vẫn đạt kết quả khá tích cực, trong đó, lũy kế đến hết năm 2025, thành phố hoàn thành khoảng 17.902 căn, đạt gần 99% kế hoạch đề ra. Riêng năm 2025, 14 dự án được hoàn thành với gần 12.800 căn, tương đương hơn 98% chỉ tiêu năm.
Tuy nhiên, những con số này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Nhu cầu nhà ở giai đoạn 2026-2030 là rất lớn, trong đó nhóm có nhu cầu thuê, mua nhà ở xã hội chiếm tỷ trọng đáng kể, đặc biệt tại các khu vực gần khu công nghiệp, khu chế xuất và các vùng đô thị hóa nhanh. Điều này cho thấy khoảng cách giữa “cung” và “cầu” nhà ở xã hội vẫn còn khá xa. Các chuyên gia cũng chỉ ra ba điểm nghẽn lớn đang kìm hãm tốc độ phát triển nhà ở xã hội của thành phố. Thứ nhất là quỹ đất. Việc bố trí 20% quỹ đất nhà ở xã hội trong các dự án nhà ở thương mại thường dẫn đến các dự án nhỏ lẻ, manh mún, thiếu hạ tầng đồng bộ. Thứ hai là tài chính. Chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng tăng cao; nguồn vốn ưu đãi khó tiếp cận, trong khi lợi nhuận bị khống chế khiến nhà đầu tư chưa thật sự mặn mà. Thứ ba là thủ tục hành chính vẫn khó khăn khi quy trình đầu tư còn phức tạp, kéo dài, làm tăng chi phí và chậm tiến độ dự án.
Tạo đột phá từ tư duy đến hành động
Dù còn nhiều hạn chế, kết quả giai đoạn 2021-2025 vẫn cho thấy quyết tâm lớn của cả hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh trong việc chăm lo chỗ ở cho người dân. Không chỉ dừng lại ở các dự án đã hoàn thành, thành phố còn chủ động chuẩn bị nguồn cung cho giai đoạn tiếp theo. Cụ thể, thành phố đang thúc đẩy 58 dự án nhà ở xã hội với tổng quy mô hàng chục nghìn căn để tạo nguồn hoàn thành trong giai đoạn 2026-2027. Trong số này, 11 dự án đã có giấy phép xây dựng, sẵn sàng hoặc đang thi công với quy mô khoảng 12.000 căn. Đáng chú ý, 47 dự án khác đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, với quy mô khoảng 31.500 căn, đang được tập trung tháo gỡ thủ tục để đủ điều kiện khởi công ngay trong quý I/2026. Những kết quả này cho thấy cách làm của thành phố đang dần chuyển từ bị động sang chủ động, từ xử lý từng dự án riêng lẻ sang chuẩn bị nguồn cung có tính hệ thống, dài hơi hơn.
Bước sang giai đoạn 2026- 2030, Thành phố Hồ Chí Minh phải hoàn thành hơn 181.000 căn nhà ở xã hội. Đây là khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi các giải pháp mang tính đột phá. Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Minh Mẫn cho biết: Thành phố sẽ nỗ lực giải bài toán quy hoạch và quỹ đất. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành quy hoạch quỹ đất phát triển nhà ở xã hội đến năm 2040 với tổng diện tích khoảng 2.000 ha, trong đó ưu tiên bố trí tại các khu động lực, khu vực gần các tuyến vành đai, giao thông công cộng lớn. Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng dự án manh mún, đồng thời tạo điều kiện hình thành các khu nhà ở xã hội có hạ tầng đồng bộ, kết nối thuận lợi với việc làm và dịch vụ đô thị.
Về đầu tư xây dựng, thành phố tập trung tháo gỡ nhanh các vướng mắc pháp lý cho các dự án đã có chủ trương đầu tư, ban hành cơ chế hỗ trợ nhà đầu tư theo Luật Nhà ở, đồng thời áp dụng các quy định mới của Quốc hội và Chính phủ để rút ngắn quy trình lựa chọn, giao chủ đầu tư. Song song đó, thành phố sẽ công bố các mẫu thiết kế điển hình nhà ở xã hội, cắt giảm khoảng 20% thời gian thực hiện thủ tục đầu tư, qua đó giảm chi phí và đẩy nhanh tiến độ dự án. Cùng với đó là việc kiện toàn Quỹ Phát triển nhà ở Thành phố Hồ Chí Minh theo mô hình quỹ nhà ở quốc gia. Quỹ này không chỉ đầu tư xây dựng nhà ở xã hội cho thuê, mà còn được nghiên cứu bổ sung chức năng như một quỹ tiết kiệm nhà ở, giúp kiểm soát đúng đối tượng, xác định đúng nhu cầu thực, hạn chế tình trạng “xếp hàng” tranh suất mua nhà ở xã hội. Ngoài ra, thành phố cần áp dụng chế tài quyết liệt hơn đối với các chủ đầu tư chậm triển khai nhà ở xã hội, như: hạn chế hoặc không giải quyết các thủ tục liên quan đến dự án nhà ở thương mại; thậm chí thu hồi dự án, quỹ đất.
Xây dựng nhà ở xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh không đơn thuần là hoàn thành các chỉ tiêu số lượng, mà là bài toán tổng hợp về quy hoạch, tài chính, quản trị và trách nhiệm xã hội. Những kết quả giai đoạn 2021-2025 cho thấy thành phố đã đi được những bước quan trọng, nhưng chặng đường phía trước vẫn còn rất dài và nhiều thách thức. Với các định hướng và giải pháp đang được triển khai cho giai đoạn 2026- 2030, thành phố đang thể hiện quyết tâm tạo ra một bước ngoặt thực sự trong phát triển nhà ở xã hội. Nếu tháo gỡ được các điểm nghẽn về đất đai, vốn và thủ tục, đồng thời đa dạng hóa mô hình nhà ở, nhất là nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua thì nhà ở xã hội sẽ không chỉ là chính sách an sinh, mà còn trở thành nền tảng quan trọng để Thành phố Hồ Chí Minh phát triển như một đô thị toàn cầu, đáng sống và không ai bị bỏ lại phía sau.
