Hiện có 32 quốc gia, trong đó có 21 nước kém phát triển được hưởng ưu đãi theo chương trình này. Các ưu đãi của AGOA giúp tăng sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu châu Phi, nhất là trong lĩnh vực dệt may, đồng thời khuyến khích dòng vốn đầu tư trực tiếp từ Mỹ.
Trong năm qua, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của Mỹ theo AGOA đạt gần 10 tỷ USD. Dù chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng nhập khẩu của Mỹ, nhưng con số này lại là nguồn thu quan trọng đối với một số quốc gia châu Phi như Lesotho hay Madagascar. Nếu thiếu AGOA, khả năng cạnh tranh của hàng hóa châu Phi tại Mỹ sẽ nhanh chóng suy giảm, do cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, trong khi việc thúc đẩy triển khai Khu vực thương mại tự do châu Phi (AfCFTA) có thể giúp giảm tác động tiêu cực này nhưng quá trình điều chỉnh lại mất nhiều thời gian.
Các ưu đãi của AGOA giúp tăng sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu châu Phi, nhất là trong lĩnh vực dệt may, đồng thời khuyến khích dòng vốn đầu tư trực tiếp từ Mỹ.
Trước những lợi thế mà AGOA mang lại, tại Diễn đàn AGOA lần thứ 20 diễn ra ở thành phố Johannesburg (Nam Phi) hồi tháng 11/2023, các nhà lãnh đạo và bộ trưởng thương mại châu Phi đã kêu gọi gia hạn và mở rộng đạo luật này để hỗ trợ nhiều hơn cho hoạt động đầu tư, bao gồm cả việc xây dựng nhà máy. Tuy nhiên, việc Mỹ áp đặt thuế quan gần đây đối với các nước châu Phi đã khiến cho tương lai của AGOA đối mặt nhiều khó khăn.
Theo Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), không phải quốc gia châu Phi nào cũng đang tận dụng hiệu quả AGOA để đa dạng hóa xuất khẩu ngoài nguyên liệu thô. Trong khi đó, việc Mỹ áp dụng thêm một số biện pháp thuế quan có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho các nước châu Phi phụ thuộc vào ưu đãi AGOA. Chẳng hạn, thuế suất trung bình mà Kenya phải chịu khi xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ có thể tăng từ 10% lên 28%, còn Madagascar từ 11% lên 23%.
Việc AGOA hết hạn gây thiệt hại cho các quốc gia như Kenya, Nam Phi, Lesotho và Madagascar, những nước có ngành dệt may phụ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ. Theo Đạo luật này, Kenya đã có thể sản xuất quần áo cho các thương hiệu lớn của Mỹ như Levi's và Wrangler, cho phép quốc gia Đông Phi cạnh tranh hiệu quả hơn với các nhà xuất khẩu châu Á.
Đối với Lesotho, quốc gia nhỏ bé ở Nam Phi, 45% hàng xuất khẩu là sang Mỹ, trong đó hàng may mặc chiếm 80% tổng lượng hàng xuất khẩu. Mặc dù một quan chức Nhà Trắng đã xác nhận rằng chính quyền Tổng thống Trump ủng hộ việc gia hạn thêm 1 năm đối với AGOA, nhưng vẫn chưa rõ điều này sẽ khả thi như thế nào.
Theo các quan chức Mỹ, tương lai của AGOA có thể sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào nguyên tắc “có đi có lại”. Mối quan hệ thương mại giữa Mỹ và châu Phi trong tương lai sẽ tập trung vào việc giải quyết nhu cầu của cả hai bên. Chính quyền Tổng thống Trump đang hướng tới việc thúc đẩy đầu tư kinh doanh thay vì viện trợ phát triển truyền thống tại châu Phi. Trong khi đó, chính phủ các nước châu Phi ngoài việc tích cực thúc đẩy quá trình gia hạn AGOA tại Quốc hội Mỹ còn đề xuất thiết lập khu vực thương mại tự do với Mỹ, một ý tưởng mà Washington đang cân nhắc.
