Qua kiểm tra thực tế và nhận diện tình hình, địa phương đang tăng cường nhiều giải pháp để bảo đảm an toàn cho hệ thống hồ, đập thủy lợi trên địa bàn phục vụ sản xuất, sinh hoạt và bảo vệ khu vực hạ du.
Tăng cường công tác quản lý
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, toàn tỉnh hiện có 526 hồ chứa thủy lợi, gồm 97 hồ lớn, 204 hồ vừa và còn lại là hồ nhỏ, phân bố rộng khắp các địa phương, nhất là tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm. Thời gian qua, Sở thường xuyên đôn đốc các đơn vị thực hiện các nội dung về quản lý an toàn hồ, đập. Tuy nhiên, theo Phó Giám đốc Sở Nguyễn Hà Lộc, một số công việc vẫn chậm tiến độ như: Lập bản đồ ngập lụt hạ du, lắp đặt thiết bị quan trắc thời gian thực, kiểm định an toàn đập… Nguyên nhân chủ yếu do thiếu kinh phí và nhiều công trình xây dựng từ lâu, hồ sơ kỹ thuật bị thất lạc.
Thực tế cho thấy, trong các đợt mưa lũ tháng 10 và đầu tháng 11/2025, phần lớn hồ chứa có cửa van được vận hành đúng quy trình, chủ động điều tiết, bảo đảm an toàn công trình và hạn chế ngập vùng hạ du. Tuy vậy, mưa lớn kéo dài cộng với tình trạng xuống cấp của một số đập, cùng việc xây dựng hồ chứa trái phép thiếu kiểm soát đã dẫn đến các sự cố sạt trượt, vỡ hồ, gây thiệt hại nghiêm trọng.
Điển hình, đầu tháng 11/2025, hai hồ tại dự án ở núi Tân Lai (xã Tuy Phong) do Công ty TNHH thương mại trang trại Việt Phong Phú quản lý bị vỡ vách ngăn trong đêm, khiến ba người bị cuốn trôi, trong đó một bé gái tử vong; hơn 100 hộ dân thiệt hại nặng. Kiểm tra sau sự cố, cơ quan chức năng xác định các hồ này không có trong chủ trương đầu tư, không được cấp phép xây dựng. Lãnh đạo tỉnh nhận định đây là “nhân tai”, và Công an tỉnh đã khởi tố vụ án.
Một sự cố khác xảy ra ngày 7/11 tại hồ thủy lợi Cay An (xã Tà Năng), do ảnh hưởng mưa lớn kéo dài, thân đập chính xuất hiện nhiều vết nứt dài, rò rỉ nước, nguy cơ cao vỡ đập. Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười đã trực tiếp đến hiện trường chỉ đạo sơ tán dân trong đêm và triển khai lực lượng khắc phục khẩn cấp.
Địa phương cho biết, các vết nứt đã xuất hiện từ tháng 9/2025; quá trình lập hồ sơ sửa chữa tiếp tục phát hiện thêm các điểm sụt lún nghiêm trọng. Bí thư Đảng ủy xã Tà Năng Nguyễn Tiến Điền cho biết: “Cùng với công tác ứng phó khẩn cấp, các cơ quan chức năng tỉnh và đơn vị chuyên môn đã tiến hành các giải pháp để bảo đảm an toàn cho công trình; công tác quan trắc, theo dõi cũng được giám sát chặt chẽ, sẵn sàng ứng phó khi có sự cố xảy ra”.
Những sự cố trên cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tăng cường quản lý nhà nước đối với hệ thống hồ, đập; xử lý kịp thời các nguy cơ mất an toàn, đặc biệt với các công trình cũ, xuống cấp hoặc xây dựng trái phép.
Tháo gỡ những điểm nghẽn
Trong 526 hồ chứa hiện có, 287 hồ do doanh nghiệp quản lý, 195 hồ thuộc các đơn vị thủy lợi cấp huyện, còn lại do tổ chức, cá nhân khai thác. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng Nguyễn Hà Lộc cho biết, cơ bản công tác phân cấp quản lý, khai thác công trình thủy lợi phù hợp với quy mô, nhiệm vụ công trình và năng lực của các đơn vị, quy định về quản lý tài sản kết cấu hạ tầng thủy lợi theo các quy định hiện hành. Tuy nhiên cần tổng hợp, đánh giá để tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành quyết định phân cấp quản lý, khai thác công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh sau sáp nhập bảo đảm đồng bộ, phát huy hiệu quả trong quá trình khai thác, vận hành và bảo đảm an toàn hồ đập.
Đến nay, toàn tỉnh đã phê duyệt 75 phương án bảo vệ hồ đập, 90 phương án ứng phó với tình huống khẩn cấp theo quy định, có 277 công trình thủy lợi có quy trình bảo trì. Mặc dù đã có bước tiến rõ rệt, song công tác bảo đảm an toàn hồ đập trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng vẫn đối mặt nhiều khó khăn, vướng mắc.
Toàn tỉnh hiện có 148 công trình bị hư hỏng, xuống cấp ở nhiều hạng mục khác nhau, cần được đầu tư sửa chữa, nâng cấp kịp thời nhằm bảo đảm an toàn cho công trình và khu vực hạ du; một số công trình xây dựng từ lâu, hồ sơ kỹ thuật bị thất lạc, không còn thông số kỹ thuật, gây khó khăn cho công tác vận hành và kiểm định an toàn. Đáng chú ý, tình trạng vi phạm hành lang bảo vệ công trình vẫn xảy ra, ảnh hưởng đến công tác quản lý, vận hành; diễn biến thời tiết, thủy văn ngày càng phức tạp gây khó khăn trong dự báo và công tác vận hành hồ chứa…
Tại buổi làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường mới đây, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên nhấn mạnh, hồ đập là hạ tầng thiết yếu, gắn liền với sinh kế của hàng trăm nghìn hộ dân. Các địa phương, đơn vị quản lý phải thường xuyên kiểm tra, bảo trì, cập nhật thông tin kỹ thuật, bảo đảm an toàn hồ đập.
Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các sở, ngành, địa phương rà soát tổng thể 148 công trình xuống cấp để có kế hoạch, phương án xử lý; đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ trong quản lý, giám sát vận hành hồ chứa. Đồng chí Lê Trọng Yên đề nghị các sở, ngành và đơn vị trong tỉnh tập trung giải quyết các khó khăn, tồn tại để bảo đảm cung cấp đủ nước cho sản xuất và sinh hoạt, góp phần vào sự phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.
