Tài trợ nghiên cứu cơ bản hướng đến các nhiệm vụ khoa học, công nghệ lớn

Nhiều năm qua, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) đã góp phần tạo dựng môi trường nghiên cứu theo chuẩn quốc tế, qua đó nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia, chất lượng nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ.
Hệ thống sản xuất thông minh MES - Panacim tại Nhà máy Điện tử thông minh Phenikaa. (Ảnh: NGỌC VY)
Hệ thống sản xuất thông minh MES - Panacim tại Nhà máy Điện tử thông minh Phenikaa. (Ảnh: NGỌC VY)

Bà Trương Thị Thanh Huyền, đại diện đơn vị quản lý nhiệm vụ của Cơ quan điều hành Quỹ NAFOSTED cho biết: Năm 2024, để phù hợp với tiến độ và kinh phí Quỹ được cấp cũng như các quy định về định mức giao kinh phí thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ, việc xét chọn tài trợ nghiên cứu cơ bản trong hai lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật, khoa học xã hội và nhân văn phải tổ chức đồng thời và muộn hơn so với những năm trước.

Lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật chỉ tiếp nhận hồ sơ do nhóm nghiên cứu mạnh đề xuất, do đó, đại diện Cơ quan điều hành Quỹ đã có kiến nghị các Hội đồng khoa học xem xét, ưu tiên các đề tài do nhà khoa học trẻ xuất sắc làm chủ nhiệm, các đề tài kết hợp đào tạo nghiên cứu sinh.

Giai đoạn 2008-2023, Quỹ NAFOSTED đã tài trợ hơn 4.000 đề tài cho các nhà khoa học ở 350 viện nghiên cứu, trường đại học, các tổ chức nghiên cứu và triển khai (R&D), góp phần tạo dựng và thúc đẩy môi trường nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp theo thông lệ quốc tế. Tài trợ này là động lực quan trọng thu hút nhiều nhà khoa học trẻ Việt Nam được đào tạo bài bản ở nước ngoài về nước làm việc, góp phần tạo dựng mạng lưới hợp tác quốc tế giữa các chuyên gia, nhà khoa học của Việt Nam với các đồng nghiệp trên thế giới.

Trong đợt tiếp nhận hồ sơ năm 2024, Quỹ đã tiếp nhận 247 hồ sơ đề tài của các nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật; 116 hồ sơ đề tài trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ cho biết, Quỹ thường xuyên tổ chức xin ý kiến các nhà khoa học là thành viên các Hội đồng khoa học nghiên cứu cơ bản cùng lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, đại diện cơ quan quản lý điều hành Quỹ về hoạt động tài trợ, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và công nghệ.

Việc tài trợ nghiên cứu cơ bản do Quỹ thực hiện đã đạt được những kết quả quan trọng trong 15 năm vừa qua, như: Về xét chọn tài trợ, đã đưa ra các tiêu chuẩn mới, phù hợp thông lệ quốc tế về yêu cầu kết quả đề tài, về lựa chọn thành viên các hội đồng khoa học đánh giá đề tài, xét chọn có so sánh, cạnh tranh nhằm tạo điều kiện thuận lợi để các nhà khoa học, nhất là các nhà khoa học trẻ, trên cả nước tham gia.

Về kết quả tài trợ, Quỹ tạo ra xu thế công bố khoa học trên các tạp chí khoa học quốc tế uy tín, nâng cao chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam (GII) gắn với công bố khoa học quốc tế, tạo chuyển biến đột phá về chất lượng nghiên cứu cơ bản của Việt Nam; thúc đẩy hoạt động đào tạo đại học, sau đại học gắn liền với nghiên cứu khoa học và công nghệ, nâng cao chất lượng đào tạo và xếp hạng đại học; phát triển mạnh nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học và công nghệ trình độ cao trên cả nước. Từ đó, tạo động lực, cảm hứng để các tổ chức, doanh nghiệp tư nhân hình thành và triển khai các Quỹ tài trợ nghiên cứu khoa học và công nghệ ngoài ngân sách nhà nước.

Thứ trưởng Bùi Thế Duy cũng nêu một số vấn đề Bộ Khoa học và Công nghệ cũng như nhiều nhà khoa học quan tâm, đó là: Chưa có sự gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng triển khai, nghiên cứu cơ bản tạo nền tảng hoặc tham gia vào các nhiệm vụ lớn, giải quyết các vấn đề quan trọng của đất nước còn ít.

Đáng chú ý, cần thúc đẩy hình thành nhiều tổ chức, nhóm nghiên cứu mạnh, có tiềm lực; vẫn bảo đảm triển khai các nhiệm vụ được tài trợ một cách nghiêm túc, quản lý chặt chẽ, hiệu quả, nhưng sẵn sàng chấp nhận độ trễ, thất bại, rủi ro là các yếu tố đặc thù trong hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ để hướng đến các kết quả đột phá, xuất sắc...

Đánh giá về việc năm 2024 Quỹ chỉ tài trợ các nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật, một số nhà khoa học cho rằng, phương án này trong bối cảnh kinh phí được cấp là phù hợp, tuy nhiên mong muốn Quỹ những năm tiếp theo bên cạnh việc thúc đẩy phát triển các nhiệm vụ nghiên cứu lớn, xuất sắc, cần tiếp tục duy trì việc bồi dưỡng nguồn lực nghiên cứu, nhất là các nhà nghiên cứu trẻ, xuất sắc, các tiến sĩ trẻ từ nước ngoài về nước làm việc.

Các nhà khoa học đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ quan tâm, đề xuất các chính sách tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, quy định để tiếp tục phát huy và nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ NAFOSTED; tăng kinh phí quản lý cho cơ quan quản lý khoa học và công nghệ và tổ chức nghiên cứu triển khai phù hợp thông lệ quốc tế để thúc đẩy các tổ chức phát triển.

Để gia tăng nghiên cứu ứng dụng, đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh đóng góp từ khoa học và công nghệ cho kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh của đất nước, các nhà khoa học cho rằng cần tăng tài trợ và giải ngân cho nghiên cứu cơ bản, tăng đầu tư từ ngân sách nhà nước với tỷ lệ hợp lý theo thông lệ quốc tế và đặt ra mục tiêu cụ thể để phấn đấu. Để có một số ít kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đưa vào cuộc sống, cần rất nhiều các nghiên cứu cơ bản triển khai trước đó.

Thứ trưởng Bùi Thế Duy khẳng định, Bộ Khoa học và Công nghệ luôn quan tâm, thúc đẩy tạo môi trường thuận lợi để các nhà khoa học phát huy năng lực, triển khai các hoạt động khoa học và công nghệ chất lượng. Với vai trò Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ, đồng chí mong muốn các hội đồng khoa học đánh giá xét chọn đề tài nghiên cứu cơ bản chất lượng để Quỹ tài trợ, thúc đẩy các nghiên cứu xuất sắc, đột phá và bảo đảm duy trì sự hỗ trợ, nuôi dưỡng đối với các nhà khoa học trẻ xuất sắc.

Có thể bạn quan tâm

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng gia tăng với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các nhà khoa học Liên bang Nga khảo sát, thu thập dữ liệu nghiên cứu về Biển Đông. (Ảnh: HIẾU LIÊN)

Tạo dữ liệu DNA, thúc đẩy công nghệ sinh học biển

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh mẽ vào các cơ sở dữ liệu sinh học biển và nguồn gene bản địa, việc hình thành cơ sở dữ liệu DNA cho sinh vật biển Việt Nam là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cơ bản, đồng thời tạo nền tảng cho hướng nghiên cứu liên ngành.

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc triển khai Thông tư 08/2026 hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất trong tháng 4 vừa qua đã phát hiện có gần 900.000 thuê bao không chính chủ, 60 triệu thuê bao đã xác nhận sử dụng chính chủ và còn khoảng 34 triệu thuê bao vẫn chưa xác nhận.

Lựa chọn ngành nghề ban đầu với học sinh trung học phổ thông có thể đúng, nhưng không còn đủ để định hình một hành trình nghề nghiệp dài hạn.

Chọn nghề giữa làn sóng AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang tạo nên những đổi thay mạnh mẽ ở các ngành nghề, trong khi hệ thống giáo dục, đào tạo nghề ở nước ta cũng đang bước vào một giai đoạn cấu trúc lại. Hai “làn sóng” ấy ảnh hưởng không nhỏ đến cách vận hành của thị trường lao động, đặt người học trước nhiều lựa chọn mới và không ngừng biến đổi.

Công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng người dân và tài sản. (Ảnh: TRỌNG TÙNG)

Rút ngắn thời gian phản ứng với thiên tai

Việc cảnh báo thiên tai sẽ chỉ thật sự hiệu quả khi thông tin nguy hiểm đến đúng người, đúng nơi và đúng thời điểm. Các mô hình tháp báo lũ thông minh và mạng quan trắc tự động đang giúp việc đưa dữ liệu về ngập lụt tới cộng đồng nhanh hơn, rút ngắn thời gian phản ứng của người dân khi thiên tai xảy ra.

Tiến sĩ Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc VNSC và ông Yasuo Ishii, Phó Chủ tịch cấp cao JAXA trao thỏa thuận hợp tác. (Ảnh: VNSC)

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản

Ngày 2/5, tại Hà Nội, lãnh đạo Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) và lãnh đạo Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã ký kết, trao đổi “Văn bản Sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản về trao đổi dữ liệu vệ tinh”.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.