Năm 2025 là lần thứ tư thành phố Hà Nội tổ chức Liên hoan ca trù (định kỳ ba năm một lần). Liên hoan quy tụ 21 câu lạc bộ - số lượng lớn nhất từ trước đến nay và nhiều thí sinh tự do. Tổng số có 105 thí sinh tham gia ở ba nội dung thi: Đào nương, kép đàn, quan viên tài năng. Cần nhớ rằng, khoảng 20 năm trước, để tìm được một nghệ nhân ca trù trên đất Thủ đô không dễ dàng. Ca trù từng có quãng thời gian mai một. Tuy nhiên hiện nay, chưa nói đến chất lượng, chỉ riêng số lượng nghệ nhân tham gia cũng phần nào cho thấy mức độ lan tỏa của ca trù.
Nghệ sĩ Nhân dân Trần Quốc Chiêm, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học, nghệ thuật Hà Nội nhận định: “Chưa kỳ liên hoan nào có số lượng thí sinh đông đảo như năm nay. Đặc biệt, nhiều thí sinh trẻ tham gia kép đàn đã thể hiện sự khởi sắc rõ rệt. Điều đó chứng minh ca trù không chỉ được trao truyền trong gia đình mà đã lan tỏa và tìm được công chúng kế cận trong cộng đồng”. Nếu như trong những kỳ liên hoan trước, số lượng kép đàn tham gia còn hạn chế, qua đó thể hiện khó khăn của ca trù trên con đường hồi sinh, thì năm nay nhiều kép đàn, quan viên trẻ xuất hiện trên sân khấu đã tạo sức sống mới cho ca trù.
Sau nhiều chờ đợi, khán phòng tại Bảo tàng Hà Nội đã trải những chiếc chiếu hoa dành cho các ca nương, kép đàn, quan viên cầm roi chầu. Bên cạnh những giáo phường, câu lạc bộ giàu truyền thống như: Ca trù Lỗ Khê, Ca trù Ngãi Cầu, Ca trù Chanh Thôn, Ca trù Thăng Long…, liên hoan chứng kiến những cái tên mới như Ca trù gia đình Đào Nguyễn, Ca trù Thiều Xương, Ca trù Hương quê, Ca trù Hoa Hựu… Độ tuổi của các thí sinh tham gia cũng là một nét đặc biệt. Thí sinh trẻ nhất mới 8 tuổi, còn người cao tuổi nhất lên sân khấu năm nay đã 86 tuổi. Điều này cho thấy ca trù đã và đang được nhiều thế hệ cùng nhau gìn giữ.
Về chất lượng, liên hoan quy tụ nhiều giọng hát tốt, có giọng vang, giọng truyền cảm, giọng tròn vành rõ chữ; các thí sinh chọn cách thể hiện phù hợp với giọng, đàn và trống hòa quyện, nhiều ca nương phách tốt... Bên cạnh các tác phẩm kinh điển, liên hoan có nhiều tiết mục hát nói với lời mới, nội dung ca ngợi quê hương, đất nước và con người Việt Nam. Đây là minh chứng cho sự sáng tạo không ngừng, vừa kế thừa, vừa phát triển ca trù trong đời sống hiện đại.
Bên cạnh nhiều giọng ca mới, Ban Giám khảo và khán giả yêu ca trù xúc động khi nghe lại những giọng ca “cũ”, một trong số đó là ca nương Thục Trinh. Năm 2016, Thục Trinh lần đầu tham gia Liên hoan ca trù khi mới 8 tuổi. Lúc đó, cô bé còn đầy bỡ ngỡ khi bước lên sân khấu. Bây giờ, ca nương ngày một trưởng thành, không chỉ về chuyên môn mà còn về vốn văn hóa, kiến thức ca trù. Cô bé hôm nào nay giành Giải A cho phần thi cá nhân. Thục Trinh chia sẻ: “Em mong muốn trở thành một ca nương, góp phần gìn giữ di sản văn hóa quê hương Lỗ Khê; không chỉ giới thiệu ca trù với khán giả trong nước mà còn với thế giới”.
Chứng kiến các tiết mục dự thi của thí sinh, Nghệ nhân Nhân dân lĩnh vực ca trù Ngô Bá Đảm cho biết: “Nhiều phần thi cho thấy các ca nương, kép đàn đã có quá trình tập luyện kỹ lưỡng. Tôi rất vui vì một số kỹ thuật đàn, ca, phách cổ vẫn được giữ gìn; nhiều ca nương trẻ nhưng cũng đã có quá trình tập luyện nhiều năm”.
Dù chất lượng chưa đồng đều, vẫn còn một số phần thi mang tính “phong trào”, nhưng nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền cho rằng, ca trù ngày nay đã tìm thấy nhiều người học và yêu thích. Về chất lượng, không thể đòi hỏi ngay sự chuẩn mực như xưa, nhưng những bước tiến này rất đáng trân trọng. Ca trù Hà Nội đang có sức sống mới. Đó là kết quả của quá trình đầu tư bài bản, lâu dài của thành phố; trong đó, kết hợp giữa nghiên cứu, hỗ trợ giảng dạy, tạo điều kiện để các nghệ nhân gắn bó với ca trù với các giải pháp hỗ trợ về kinh tế.
