Vẫn còn nguyên giá trị
Ngày 30/8/1945, dưới ánh mắt hàng vạn người dân, Vua Bảo Đại bước ra lầu Ngũ Phụng (Ngọ Môn Huế) đọc chiếu thoái vị và trao ấn kiếm cho đại diện Chính phủ lâm thời. Đó là một cuộc chuyển giao trong hòa bình, thượng tôn dân tộc. Sự kiện không chỉ khẳng định thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, mà còn thể hiện tính chính thống của chính quyền mới.
Nguyên Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế (trước đây), ông Nguyễn Trung Chính, nhớ lại: “Dấu ấn đặc biệt nhất ở Huế khi nói đến Cách mạng Tháng Tám là chuyện Bảo Đại thoái vị, trao ấn kiếm để góp phần cùng cả nước tổng khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi một cách trọn vẹn”.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Huế là minh chứng điển hình cho sức mạnh quần chúng, như ông Nguyễn Thái Sơn, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế (trước đây) khẳng định. Ngày 23/8/1945, hàng vạn người từ các huyện hành quân về thành phố, biến sân vận động Huế thành biển người, hô vang: “Việt Nam độc lập muôn năm!”. Khí thế ấy đã biến cuộc mít-tinh của Chính phủ Trần Trọng Kim thành cuộc biểu dương lực lượng cách mạng, khẳng định chính quyền đã về tay nhân dân.
Nhà nghiên cứu Dương Phước Thu nhận xét: “Cách mạng Tháng Tám thành công ở Huế đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị. Thứ nhất là lòng yêu nước, khát vọng giải phóng và xây dựng quốc gia độc lập, hòa bình. Thứ hai là sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc, thống nhất xung quanh một chính đảng có tổ chức”. Từ năm 1945 đến nay, tinh thần đồng lòng, đồng sức của nhân dân vẫn là nền tảng trong mọi giai đoạn: kháng chiến, xây dựng, hội nhập. Việc tiếp nhận và phát huy bài học này đã được cụ thể hóa: đưa nội dung chiến tranh nhân dân vào giáo dục quốc gia; củng cố khối đại đoàn kết trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thiết kế cơ chế dân chủ để nhân dân tham gia đối thoại, phản biện chính sách; đồng thời bồi đắp văn hóa yêu nước, tinh thần chống ngoại xâm qua các hoạt động văn hóa, nghệ thuật.
Kể chuyện lịch sử cho hôm nay
Dưới góc nhìn của ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP Huế, lễ thoái vị của Vua Bảo Đại tại Ngọ Môn không chỉ là sự kiện chuyển giao thể chế mà còn là một khoảnh khắc lịch sử thiêng liêng. Phát huy giá trị mốc lịch sử này không thể tách rời nhiệm vụ bảo tồn di tích, kể chuyện lịch sử và giáo dục công chúng.
Ông nhấn mạnh rằng, việc gìn giữ Ngọ Môn, lầu Ngũ Phụng, Kỳ Đài cùng không gian gắn với lễ thoái vị là nền tảng để lịch sử được lưu giữ bền vững. Bảo tồn không chỉ dừng ở kiến trúc, mà còn phải đi kèm với hệ thống tư liệu từ chiếu thoái vị, biên bản tiếp nhận ấn kiếm đến hồi ký của nhân chứng. Tất cả cần được số hóa và trưng bày để công chúng tiếp cận. Song song với bảo tồn vật chất là cách kể chuyện lịch sử.
Theo ông Lộc, mỗi bảng thuyết minh, mỗi buổi triển lãm chuyên đề cần trở thành một “cầu nối” đưa công chúng đến gần hơn với thời khắc lịch sử năm 1945. Những ứng dụng công nghệ hiện đại như tái hiện không gian lễ thoái vị bằng hình ảnh, âm thanh, hay thiết kế tuyến du lịch ký ức từ Ngọ Môn đến Ba Đình đều giúp lịch sử trở nên sinh động và dễ tiếp nhận hơn.
Trên hết, lễ thoái vị cần được đưa vào đời sống giáo dục. Các chương trình học đường, những chuyến tham quan thực địa, hay các ấn phẩm nghiên cứu, podcast, tư liệu số phải trở thành công cụ để thế hệ trẻ tiếp cận lịch sử một cách tự nhiên và đầy cảm hứng. Như ông Lộc nói, phát huy giá trị lễ thoái vị không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan văn hóa, mà còn là con đường để giáo dục thế hệ trẻ về tinh thần tự chủ, khát vọng độc lập; đồng thời góp phần phát triển bền vững văn hóa và du lịch Huế.
Bảo tồn lễ thoái vị, vì thế, không đơn thuần là công việc của bảo tàng hay di tích, mà là trách nhiệm chung của xã hội. Khi quá khứ được kể lại bằng ngôn ngữ hiện tại, câu chuyện mùa thu 1945 sẽ còn sống mãi trong không gian Huế và trong trí nhớ Việt Nam như một điểm tựa tinh thần cho hôm nay và mai sau.
