Thay đổi cách làm từ thực tế
Trên cánh đồng Tân Phú, thôn Chrôh Pơnan, xã Ia Hiao, chiếc máy bay không người lái mang bình thuốc 40 kg lướt đều trên những thửa ruộng, thực hiện công việc vốn trước đây đòi hỏi nhiều lao động thủ công. Hình ảnh này phản ánh một xu hướng đang dần hình thành trong sản xuất nông nghiệp địa phương: Ứng dụng công nghệ để giải quyết những bài toán về nhân công, chi phí và hiệu quả sản xuất.
Là người trực tiếp vận hành thiết bị tại các cánh đồng sản xuất theo phương thức “4 cùng”, anh Nguyễn Văn Khôi cho biết, máy bay không người lái giúp giảm khoảng 30% chi phí nhân công và lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng, đồng thời tăng tốc độ phun so phương thức truyền thống. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, công nghệ này còn góp phần giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe cho người lao động khi hạn chế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất.
Theo ông Trương Quốc Vương, Chủ tịch Hội Nông dân xã Ia Hiao, việc tổ chức trình diễn công nghệ ngay tại đồng ruộng nhằm giúp nông dân có điều kiện quan sát, đánh giá và so sánh hiệu quả trước khi quyết định áp dụng vào sản xuất. Cách làm này cho thấy một thực tế rằng chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ là đưa thiết bị hiện đại về nông thôn mà còn phải tạo điều kiện để người dân hiểu, tiếp cận và làm chủ công nghệ.
Trên thực tế, rào cản lớn nhất đối với quá trình ứng dụng công nghệ ở khu vực nông thôn không hẳn nằm ở thiết bị mà nằm ở khả năng tiếp nhận và mức độ phù hợp với điều kiện sản xuất. Người nông dân thường quan tâm đến hiệu quả kinh tế như công nghệ giúp tiết kiệm được bao nhiêu chi phí, giảm được bao nhiêu công lao động và có phù hợp với quy mô canh tác của gia đình hay không. Vì vậy, việc trình diễn trực tiếp trên đồng ruộng không chỉ mang tính giới thiệu kỹ thuật, mà còn là cơ hội để người dân kiểm chứng giá trị thực tiễn của công nghệ thông qua chính hoạt động sản xuất hằng ngày.
Mở đường cho nông sản
Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp nông dân giảm chi phí sản xuất, mà còn mở rộng cơ hội quảng bá và tiêu thụ nông sản. Tại Ia Hiao, các sản phẩm OCOP và nông sản địa phương được hỗ trợ tạo mã QR, từng bước đưa lên môi trường số, giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận và tra cứu thông tin.
Bên cạnh đó, các phiên livestream giới thiệu nông sản cho thấy, tiềm năng của mạng xã hội như một kênh bán hàng mới, giúp người sản xuất kết nối trực tiếp với khách hàng và nâng cao giá trị sản phẩm thông qua việc kể câu chuyện về vùng trồng, quy trình sản xuất. Tuy nhiên, chuyển đổi số không dừng ở việc đưa sản phẩm lên mạng. Để phát huy hiệu quả lâu dài, các hộ sản xuất và hợp tác xã cần bảo đảm chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin và từng bước nâng cao kỹ năng kinh doanh trên nền tảng số. Vì vậy, bên cạnh hỗ trợ công cụ, việc hướng dẫn vận hành và tiêu thụ sản phẩm là yếu tố quan trọng để chuyển đổi số thật sự trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn.
Thực tế cho thấy, giá trị của chuyển đổi số không nằm ở việc có bao nhiêu ứng dụng được giới thiệu mà ở khả năng tạo ra những thay đổi lâu dài trong đời sống người dân. Một thiết bị bay không người lái chỉ phát huy hiệu quả khi giúp nông dân giảm công lao động, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất. Tương tự, mã QR chỉ thật sự hữu ích khi hỗ trợ người tiêu dùng tiếp cận thông tin sản phẩm nhanh chóng, còn dịch vụ công trực tuyến chỉ phát huy giá trị khi người dân có thể chủ động sử dụng mỗi khi phát sinh nhu cầu. Do vậy, cần có sự duy trì và đồng hành thường xuyên của các cơ quan, đơn vị, thôn, làng trong việc hướng dẫn, hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng công nghệ khi cần thiết.
Từ những cánh đồng ở Tân Phú đến các gian hàng trực tuyến giới thiệu nông sản địa phương, chuyển đổi số ở Ia Hiao đang được triển khai từ chính những nhu cầu thiết thực của cuộc sống nông thôn. Chặng đường phía trước vẫn đòi hỏi sự thích ứng để từ đó chuyển đổi số trở thành động lực phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương.
Từ góc độ phát triển nông nghiệp cho thấy chuyển đổi số đang được tiếp cận theo hướng lấy nhu cầu của người sản xuất làm trung tâm. Khi công nghệ giải quyết được những vấn đề cụ thể của sản xuất như thiếu lao động, chi phí đầu vào tăng cao hay yêu cầu nâng cao năng suất, quá trình chuyển đổi số sẽ trở thành động lực thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn.
