Nhiều nỗ lực trong giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới

Chia sẻ về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, đến hết tháng 6/2025, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều đến cuối năm 2024 còn 1,93%, (tỷ lệ đầu kỳ là 5,2%, bình quân giảm 1,03%/năm), đạt chỉ tiêu Quốc hội, Chính phủ giao giảm từ 1-1,5%/năm.

Đồng thời, tỷ lệ hộ nghèo tại các huyện nghèo cuối năm 2024 còn 24,86% (tỷ lệ đầu kỳ là 44,97%, bình quân giảm 6,7%/năm). Con số này đã vượt chỉ tiêu Quốc hội, Chính phủ giao giảm từ 4-5%/năm.

Tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số cuối năm 2024 còn 12,55% (tỷ lệ đầu kỳ là 25,91%, bình quân giảm 4,45%/năm), đạt chỉ tiêu Quốc hội, Chính phủ giao giảm từ 3,0%/năm.

Cũng đến năm 2025, có 19 xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo được thoát khỏi tình trạng nghèo, đặc biệt khó khăn, đạt tỷ lệ 35%, vượt mục tiêu Quốc hội, Chính phủ giao.

Tới thời điểm 30/6/2025, cả nước có 6.084/7.669 xã (đạt tỷ lệ 79,3%) đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới (tăng 10,6% so với cuối năm 2021 và cơ bản hoàn thành mục tiêu cả giai đoạn 2021-2025 được giao). Có 2.567 xã (42,4%) đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao (tăng 2.064 xã so với cuối năm 2021, vượt mục tiêu cả giai đoạn 2021-2025 được giao) và 745 xã (12,3%) đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, tăng 700 xã so với cuối năm 2021, vượt mục tiêu cả giai đoạn 2021-2025 được giao.

Cả nước có 329/646 đơn vị cấp huyện (theo đơn vị hành chính cũ), chiếm tỷ lệ 51%, đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ/đạt chuẩn nông thôn mới (tăng 116 đơn vị so với cuối năm 2021, vượt mục tiêu cả giai đoạn 2021-2025 được giao). Trong số các huyện đạt chuẩn nông thôn mới, có 48/240 huyện (20%) được Thủ tướng Chính phủ công nhận đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao (hoàn thành mục tiêu cả giai đoạn 2021-2025 được giao).

Đối với cấp tỉnh, có 13 tỉnh, thành phố (theo đơn vị hành chính cũ) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới (đạt 87% mục tiêu cả giai đoạn 2021-2025 được giao). Thu nhập bình quân của người dân nông thôn năm 2024 đạt 54 triệu đồng/người/năm (tăng 1,3 lần so với năm 2020).

Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nhận định, bên cạnh những kết quả quan trọng đạt được, việc thực hiện 2 chương trình vẫn còn một số hạn chế, vướng mắc và thách thức cần phải tiếp tục giải quyết trong thời gian tới.

Cụ thể như: Một số nơi tỷ lệ tái nghèo còn cao; tỷ lệ giải ngân vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu, giải ngân vốn sự nghiệp còn thấp; một số nơi còn rủi ro tái nghèo.

Cùng với đó, nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của một số cấp ủy đảng, chính quyền có nơi có lúc chưa đầy đủ. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo triển khai phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững của một số cấp ủy, chính quyền chưa thật sự sâu sát và đi vào thực chất, thiếu sự phân công theo dõi, đôn đốc, kiểm tra thường xuyên; còn có những điểm nghẽn cần được giải quyết một cách căn cơ để bảo đảm sự phát triển bền vững và bao trùm cho khu vực nông thôn giai đoạn tiếp theo.

Bảo đảm phát triển bao trùm và bền vững, lấy người dân làm trung tâm

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng thông tin thêm về kết quả rà soát, đánh giá hiện trạng xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững sau ngày 1/7/2025 theo định hướng giai đoạn 2026-2030.

Về hiện trạng giảm nghèo bền vững, trường hợp áp dụng theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030 được đề xuất trong dự thảo Nghị định quy định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030 đã xây dựng, dự kiến tỷ lệ nghèo đa chiều cả nước là 11,7% và có khoảng 350 xã có tỷ lệ nghèo trên 50%.

Về hiện trạng xây dựng nông thôn mới, kết quả rà soát hiện trạng xây dựng nông thôn mới của các xã mới sau sáp nhập của các địa phương theo phương pháp “nhập cơ học xã+xã”, cả nước có khoảng 1.719/2.621 xã mới (chiếm 65,6%) có khả năng đạt chuẩn nông thôn mới theo tiêu chí giai đoạn 2021-2025, trong đó, có 362 xã (21%) dự kiến có khả năng đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 59 xã (3,4%) dự kiến có khả năng đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu.

Đối chiếu với các quy định trong dự thảo Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới các cấp giai đoạn 2026-2030, theo đánh giá của các địa phương, khoảng 65% số xã mới đủ điều kiện đạt chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí giai đoạn 2021-2025, có khả năng cơ bản sẽ hoàn thành đạt chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí mới giai đoạn 2026-2030. Trong đó, có khoảng 10% số xã được công nhận xã đạt nông thôn mới hiện đại.

Với những cơ sở chính trị, pháp lý và cơ sở thực tiễn nêu trên, cần thiết xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững trên cơ sở tích hợp Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới thành một chương trình mục tiêu quốc gia mới trong 10 năm (giai đoạn 2026-2035).

Chương trình mục tiêu quốc gia mới có mục tiêu hướng đến “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh” và “giảm nghèo đa chiều, phát triển bao trùm” góp phần vào sự phát triển mạnh mẽ của đất nước trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển, thịnh vượng, hùng cường của dân tộc.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2035 (sau đây gọi tắt là Chương trình) thực hiện trên phạm vi toàn quốc, tại tất cả 34 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; tất cả 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu; tất cả các thôn (thôn, làng, ấp, bản, buôn, bon, phum, sóc,…) của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Đối tượng thụ hưởng của Chương trình là hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, người dân, cộng đồng dân cư, hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp và các tổ chức khác có liên quan trên địa bàn cả nước, trong đó, ưu tiên địa bàn nông thôn, xã nghèo.

Thời gian thực hiện Chương trình trong 10 năm, từ năm 2026 đến năm 2035, chia làm 2 giai đoạn.

Giai đoạn 2026-2030 triển khai các mục tiêu, nhiệm vụ đặt ra đến năm 2030. Giai đoạn 2031-2035 tiếp tục triển khai các nhiệm vụ, mục tiêu đặt ra đến năm 2035.

Cơ quan soạn thảo cho hay, quan điểm xây dựng Chương trình được dựa trên một số tiêu chí sau.

Thứ nhất, bảo đảm phát triển bao trùm và bền vững, lấy người dân làm trung tâm và chủ thể của quá trình phát triển.

Thứ hai, phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, thông minh, gắn với quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa. Phát triển phải được thực hiện một cách đồng bộ, bảo đảm sự hài hòa giữa ba trọng tâm: Phát triển kinh tế, phát triển văn hóa-xã hội và bảo vệ môi trường; kết hợp chặt chẽ giữa phát triển hạ tầng kinh tế-xã hội với nâng cao chất lượng đời sống người dân và giữ gìn bản sắc văn hóa nông thôn.

Thứ ba, tăng cường ứng dụng khoa học-công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đẩy mạnh chuyển đổi số trong phát triển kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

Thứ tư, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế-xã hội với giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và các rủi ro phi truyền thống, bảo đảm sự ổn định, an toàn và phát triển bền vững trong mọi điều kiện; gắn giảm nghèo bền vững với bảo đảm quốc phòng, an ninh, nhất là tại các địa bàn trọng điểm, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ven biển và hải đảo.

Thứ năm, thực hiện Chương trình theo hướng quản trị đa mục tiêu, tích hợp và phân quyền mạnh cho địa phương. Trung ương tập trung xây dựng chương trình khung, ban hành hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn, định mức và phân bổ nguồn lực; địa phương chủ động, linh hoạt tổ chức thực hiện theo thẩm quyền, phù hợp với điều kiện thực tiễn và phát huy tối đa vai trò của người dân, doanh nghiệp, hợp tác xã, cộng đồng xã hội trong quá trình triển khai, thực hiện và giám sát.

Mục tiêu tổng quát của Chương trình là xây dựng nông thôn mới hiện đại, toàn diện, bền vững, thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu, bảo đảm phát triển hài hòa giữa phát triển kinh tế-xã hội với bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan, bản sắc văn hóa và giá trị truyền thống.

Song song với đó, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn góp phần thực hiện thành công tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp đa giá trị trên cơ sở gắn kết chặt chẽ với mục tiêu giảm nghèo đa chiều, phòng ngừa tái nghèo, tăng trưởng xanh, ứng dụng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao thu nhập, chất lượng sống và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu của người dân, xây dựng cuộc sống hạnh phúc; thu hẹp khoảng phát triển giữa các vùng, các nhóm dân cư; bảo đảm an sinh xã hội, bình đẳng giới.

Cùng với đó, hình thành không gian nông thôn xanh, sạch, đẹp, an toàn, văn minh, gắn kết, hạnh phúc; xây dựng nông dân văn minh, có tri thức, kỹ năng, sáng tạo; giữ vững quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, góp phần tạo nền tảng phát triển bao trùm, ổn định và bền vững của đất nước.