LIÊN TỤC XẢY RA “ĐIỂM NÓNG” SẠT LỞ
Cuối mùa khô, đầu mùa mưa nhiều địa phương lại diễn ra sạt lở, làm thiệt hại tài sản và đe dọa an toàn của người dân, trong khi các giải pháp ứng phó vẫn còn bất cập. Gần đây nhất, tại huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang đã xảy ra 2 vụ sụp đất, sạt lở bờ kênh. Điểm thứ nhất tại ấp Phú Trí B, xã Phú Hữu, sạt lở dài 23m, sâu vào bờ nơi rộng nhất 5m, làm mất 115 m2 đất; gây sụp lún lộ giao thông nông thôn, thiệt hại khoảng 83 triệu đồng. Điểm thứ hai xảy ra tại kênh Mái Dầm thuộc ấp Phú Lợi A, chiều dài sạt lở 17m, sâu vào bờ nơi rộng nhất là 6m, làm mất 102m2 đất, ước thiệt hại 70 triệu đồng.
Từ đầu năm đến nay, tại thành phố Cần Thơ cũng ghi nhận 3 điểm sạt lở bờ sông, ảnh hưởng lộ giao thông nông thôn và đời sống người dân. Riêng quận Ô Môn - khu vực được xem là “điểm nóng”, trong một tuần xảy ra 2 điểm sạt lở. Mới đây nhất, tại tuyến kênh Thơm Rơm thuộc khu vực Tân Phú, phường Thuận Hưng, quận Thốt Nốt xuất hiện một đoạn sạt lở dài 25m, rộng từ 4-5m, làm 4 căn nhà sụp xuống sông và chuyển vị trí tuyến kè dài 43m.
Không chỉ thiệt hại về nhà cửa và hạ tầng, sạt lở còn để lại “di chứng” lâu dài, khiến nhiều gia đình mất trắng tài sản tích góp cả đời. Dù được hỗ trợ tái định cư, người dân vẫn rất khó khăn trong việc ổn định cuộc sống và học hành của con cái.
NỖ LỰC ỨNG PHÓ VỚI ĐE DỌA SẠT LỞ
Theo Văn phòng thường trực Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Hậu Giang, từ đầu năm đến nay toàn tỉnh đã xảy ra 19 điểm sạt lở với chiều dài 452m, làm mất 2.717,5 m2 đất, ước thiệt hại hơn 2 tỷ đồng; so với cùng kỳ năm 2024 số vụ sạt lở tăng 4 điểm, diện tích mất đất tăng hơn 780 m2. Hiện đang vào đầu mùa mưa với lượng mưa trên địa bàn tương đối lớn, tập trung sinh dòng chảy mạnh và kết hợp đất yếu dẫn đến khả năng sụp đất, sạt lở bờ sông ở một số địa phương sẽ ở mức cao trong thời gian tới. Trong đó, các huyện Châu Thành, Châu Thành A và thành phố Ngã Bảy có nhiều nguy cơ xảy ra sụp đất, sạt lở.
Năm 2024 tại thành phố Cần Thơ đã xảy ra 27 đợt sạt lở, làm sạt 14 căn nhà, sụt lún 1 nhà kho và ảnh hưởng đến 35 căn nhà khác, tổng thiệt hại ước tính hơn 15 tỷ đồng. Trước tình hình đó, chính quyền thành phố đang tích cực triển khai các giải pháp nhằm hạn chế sạt lở bờ sông, trong đó tập trung vào việc xây dựng kè chống sạt lở tại các điểm xung yếu và di dời hộ dân sinh sống trong vùng có nguy cơ cao; đồng thời xây dựng công trình kè chống sạt lở khẩn cấp sông Ô Môn, đoạn qua địa bàn phường Thới An với tổng kinh phí đầu tư dự kiến khoảng 130 tỷ đồng, hoàn thành vào năm 2026. Những nỗ lực này cho thấy sự quyết tâm của thành phố trong việc đối phó với mối đe dọa từ sạt lở, nhằm bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân.
Chuyên gia nghiên cứu độc lập về Đồng bằng sông Cửu Long Nguyễn Hữu Thiện lý giải, nguyên nhân là do thiếu phù sa và cát làm cho dòng nước trở thành “nước đói” ăn sâu vào bờ, đáy sông bị sâu hơn, bờ sông trở nên cao, nặng hơn dẫn đến sụp đổ. Tình trạng này thường xảy ra vào cuối mùa khô, đây là thời điểm mực nước dòng sông hạ thấp nhất, bờ trở nên cao và nặng nhất trong năm. Cùng với đó, nước từ phía thượng nguồn bắt đầu về và chảy mạnh dưới chân bờ sông, cắt rỗng “chân” bờ bên dưới.
Ông Thiện cũng lưu ý: Không phải khai thác cát ở đâu thì chỉ sạt lở ở đó. Khi đáy các sông lớn bị hạ sâu hơn từ 4-5m so với trước đây sẽ khiến cho các sông nhánh bị rút đáy. Tiếp đó, các sông nhánh cấp 1 sẽ rút đáy của sông nhánh cấp 2, cấp 3 và sạt lở lan tỏa khắp nơi, kể cả những kênh rạch nhỏ. Hiện các địa phương đang áp dụng cả giải pháp công trình và giải pháp “mềm” để phòng chống sạt lở. Tuy nhiên, mỗi giải pháp đều gặp không ít thách thức, như xây dựng công trình có nhược điểm lớn là chi phí cao, tuổi thọ giới hạn, cần duy tu bảo dưỡng thường xuyên. Khó có thể làm công trình chạy theo sạt lở, chỉ nên xây dựng ở những nơi thật sự xung yếu như khu đô thị, khu dân cư đông đúc. Còn đối với giải pháp mềm như trồng bần, làm kè sinh thái thân thiện môi trường và ít tốn kém, nhưng chỉ phù hợp ở những khu vực chưa hoặc ít bị sạt lở. Tại các “điểm nóng” sạt lở, giải pháp này không khả thi vì địa chất đã quá yếu. Một hạn chế nữa là công tác cảnh báo. Mặc dù các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đã xây dựng bản đồ cảnh báo sạt lở nhưng hiệu quả thực tế chưa cao, khi xảy ra sự cố người dân vẫn bị động, không kịp sơ tán.
Bên cạnh đó, các địa phương đều biết rõ cơ chế sạt lở là chân bờ bị rỗng âm thầm và thời điểm sạt lở là cuối mùa khô, đầu mùa mưa. Vì thế, vào các tháng cuối mùa khô, Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh có thể dùng thiết bị siêu âm, chạy xuồng dọc bờ sông ở những nơi rủi ro cao, rà soát đáy sông để phát hiện vị trí bị rỗng, từ đó cảnh báo người dân kịp thời di tản. Về dài hạn, không nên quá phụ thuộc vào các công trình chống sạt lở; cần ưu tiên việc di dời sớm người dân khỏi vùng nguy cơ cao và có chính sách hỗ trợ dân ổn định sinh kế tại nơi ở mới.
