Định hình phong cách sáng tạo
Trên sân khấu Nhà hát Tuổi Trẻ (Hà Nội), vở “Nguyễn Du-Hồ Xuân Hương ngoại truyện” chỉ vừa khởi động những suất diễn đầu tiên, nhưng đêm diễn nào cũng lấp kín chỗ. Lấy cảm hứng từ các giai thoại về cuộc gặp gỡ giữa Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương-hai tên tuổi lớn của nền văn học Việt Nam, vở diễn mở ra không gian nửa thực, nửa ảo trong đêm trăng Hồ Tây, nơi hai tâm hồn tài hoa gặp nhau ở sự đồng điệu và khát vọng tự do. Ở đó, những rung động, day dứt về tình yêu, thân phận, những suy tư trước thời cuộc được soi chiếu bằng thơ ca, âm nhạc, ánh sáng, ngôn ngữ hình thể và các lớp biểu tượng văn hóa Việt, tạo nên một thế giới sân khấu vừa thấm đẫm chất thơ, vừa giàu hiệu ứng thị giác.
Nghệ sĩ Ưu tú Phùng Tiến Minh là Nhà sáng lập kiêm Giám đốc Nghệ thuật của sân khấu này. Trước đó, bên cạnh biệt danh “phù thủy nhạc phim” được giới nghề và công chúng gọi, anh còn được biết đến ở nhiều vị trí: diễn viên, nhạc sĩ, biên kịch, đạo diễn sân khấu, gắn bó với sân khấu hơn 20 năm.
Nghệ sĩ Ưu tú Tiến Minh mong muốn đưa tính lãng mạn, ấn tượng vào kịch nói, giúp khán giả cảm nhận đa dạng cuộc sống hơn chứ không dừng ở phản ánh hiện thực tâm lý đơn thuần. Định hướng này được thể hiện khá rõ trong vở “Nguyễn Du-Hồ Xuân Hương ngoại truyện”, từ cách âm nhạc len lỏi vào những khoảng lặng để đẩy cảm xúc lên cao, đến cách ánh sáng tạo nên điểm nhấn cho không gian sân khấu.
Đặc biệt, phần mỹ thuật của Nghệ sĩ Nhân dân Doãn Bằng khiến không gian Hồ Tây với ánh trăng, đầm sen, màn sương… tựa như đang “thở” và chuyển động cùng mạch kịch. Từ tín hiệu đón nhận của khán giả, vở dự tính sẽ duy trì 30 suất diễn phục vụ công chúng.
Từ đam mê đến bài toán thị trường
Trong cuộc chạy đua với các loại hình giải trí hiện đại, dễ nhận thấy, sân khấu đang có phần hụt hơi khi phải chật vật tìm khán giả. Sự xuất hiện của Sân khấu Kịch Huyền ảo góp phần đa dạng hóa sắc màu nghệ thuật của sân khấu xã hội hóa phía bắc, vốn lâu nay chỉ có vài điểm sáng như Sân khấu Lệ Ngọc hay Lucteam. Dù thành lập ở những thời điểm khác nhau, mỗi đơn vị đều nỗ lực tìm kiếm bản sắc đủ rõ để công chúng nhận diện.
Nếu Sân khấu Lệ Ngọc “ghi điểm” với hướng khai thác đa dạng các đề tài văn hóa, văn học, lịch sử, hiện đại, đồng thời nỗ lực tạo dấu ấn Việt Nam trên sân khấu quốc tế thì Lucteam của đạo diễn Trần Lực gây bất ngờ bởi phong cách dàn dựng độc đáo, nghiêng về ước lệ-biểu hiện…
Nghệ sĩ Ưu tú Tiến Minh cho biết, quá trình thành lập Sân khấu Kịch Huyền ảo gặp nhiều thuận lợi vì có sự ủng hộ, hỗ trợ của đồng nghiệp, người thân, song anh cũng thừa nhận, việc duy trì sân khấu đang phải đối mặt một số khó khăn như: chưa có địa điểm cố định, không gian tập luyện, dàn dựng, biểu diễn đều phải linh hoạt thuê theo từng chương trình; hệ thống sân khấu, đạo cụ, phục trang không có kho riêng để bảo quản, cất giữ…
So với phía bắc, sân khấu xã hội hóa phía nam hình thành sớm hơn và có phần sôi động hơn. Song đây cũng là nơi chứng kiến không ít đơn vị sân khấu tư nhân chỉ sáng đèn một thời gian đã giải thể. Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Kim Chi, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho biết, khó khăn lớn nhất của các đơn vị sân khấu xã hội hóa là duy trì kinh phí hoạt động. Mỗi vở diễn cần chi phí đầu tư cho kịch bản, dàn dựng, diễn viên, mỹ thuật, âm thanh, ánh sáng và truyền thông, trong khi nguồn thu gần như chỉ trông vào tiền bán vé. Có những vở được đầu tư tâm huyết, nhưng thu vẫn không đủ chi. Nhiều sân khấu phải tự xoay xở, lấy nguồn thu vở này bù cho vở khác để giữ ánh đèn sân khấu…
Theo Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Kim Chi, nhiều năm qua, sân khấu xã hội hóa đã làm phong phú đời sống nghệ thuật, tạo môi trường sáng tạo cho nghệ sĩ, phát hiện, đào tạo nhiều thế hệ diễn viên trẻ, mang đến cho công chúng nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng và tính nhân văn. Vì vậy, bên cạnh nỗ lực tự thân, các sân khấu hoạt động hiệu quả cũng cần được tiếp sức bằng những cơ chế phù hợp; có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đồng hành với sân khấu; tạo điều kiện thuận lợi để các sân khấu xã hội hóa tiếp cận địa điểm biểu diễn cũng như các nguồn lực cần thiết, từ đó hoạt động ổn định hơn...
