Quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU

Dự kiến trong tháng 3 này, đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) sẽ tới Việt Nam để kiểm tra thực địa lần thứ 5. Việc kiểm tra lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi kết quả của đoàn kiểm tra là yếu tố quyết định đến việc EC gỡ "thẻ vàng" hoặc có thể nâng lên cảnh báo "thẻ đỏ" đối với thủy sản Việt Nam.

Thứ Tư, ngày 04/03/2026 - 07:01

Đội tàu cá của ngư dân thành phố Đà Nẵng vươn khơi khai thác hải sản. (Ảnh: LAN ANH)

Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu

Trong những ngày xuân, các bến cảng trên cả nước trở nên nhộn nhịp với không khí lao động hối hả, hăng say trong niềm hy vọng về một mùa cá mới bội thu, an lành.

Những con tàu ra khơi xuyên Tết Nguyên đán nay trở về nhà với những khoang thuyền đầy ắp cá tôm và niềm vui đoàn tụ; những đoàn tàu sau lễ “mở biển” với ý nghĩa văn hóa thiêng liêng đã tấp nập rời bến đem theo mong ước mưa thuận gió hòa, sóng yên biển lặng, thuyền về tôm cá đầy khoang.

Những lá cờ đỏ sao vàng cắm trên nóc ca-bin lại tung bay phần phật trong gió, mang theo hy vọng về một mùa biển mới cùng quyết tâm thực hiện nghiêm các quy định chống khai thác IUU.

Vươn khơi ngày đầu xuân đã trở thành nét đẹp truyền thống, mang ý nghĩa rất đặc biệt với ngư dân. Tại đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, Lễ hội Cầu ngư được long trọng tổ chức, mang theo bao niềm tin và hy vọng vào những chuyến “xông biển” đón lộc đầu xuân, nhưng cũng không quên nhiệm vụ góp phần cùng cả nước gỡ “thẻ vàng”.

Ông Đào Văn Vũ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân đặc khu Vân Đồn nhấn mạnh, tất cả tàu cá rời cảng phải thực hiện khai báo trên hệ thống Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase) và duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) để gắn phát triển kinh tế với chống khai thác IUU.

Gỡ “thẻ vàng” cũng trở thành quyết tâm chung của nhiều ngư dân. Ông Nguyễn Văn Tuấn, ngư dân tại đặc khu Vân Đồn chia sẻ: Những ngư dân khi ra khơi đều đã xác định không vì lợi ích trước mắt mà vi phạm đánh bắt IUU, xâm phạm vùng biển nước ngoài. Lợi nhuận của từng chuyến đi biển đều rất quan trọng, nhưng không thể sánh được bằng hình ảnh của quốc gia và mong muốn phát triển nghề đi biển bền vững.

Tháng 3 cũng là thời kỳ chính vụ cá Bắc, là thời kỳ các đoàn tàu đánh cá hoạt động cao điểm trên cả nước. Trong giai đoạn dưới nước nhiều cá, trên biển nhiều tàu, đoàn thanh tra của EC sẽ đặc biệt quan tâm theo dõi các hành vi sai phạm, bởi vì đây là thời điểm các lực lượng chức năng khó kiểm soát nhất và dễ phát sinh các sai phạm khai thác IUU nghiêm trọng nhất.

Theo dự kiến, trong tháng 3, đoàn thanh tra của EC sẽ kiểm tra thực địa tại Thành phố Hồ Chí Minh và một số địa phương có biển trên cả nước. Vì vậy, tại nhiều tỉnh, thành phố có hoạt động khai thác thủy sản, các cơ quan chức năng đã triển khai đợt cao điểm thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định về chống khai thác IUU.

Giai đoạn "nước rút"

Với quyết tâm đạt kết quả tốt nhất trong nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, các lực lượng chức năng phải mạnh tay hơn nữa, xử lý nghiêm các tàu cá vi phạm; “làm tới tận cùng, phạt thật nặng” để tạo tính răn đe. Công tác quản lý đội tàu đang hoạt động trên biển cần được nắm chắc, siết chặt; đồng thời tổng lực hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị tốt nhất cho việc đón đoàn EC. Từ nay đến ngày 10/3 là giai đoạn “nước rút”, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, nhằm góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng”.

Thành phố Hồ Chí Minh có đội tàu khai thác lớn, ngư trường rộng, lại tiếp giáp vùng biển nhiều quốc gia láng giềng, cho nên công tác tuần tra, kiểm soát các hành vi khai thác IUU gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp. Tuy nhiên, với sự vào cuộc sâu sát, quyết liệt của Đảng ủy, các cấp chính quyền, cùng sự chung sức, đồng lòng của ngư dân, công tác chống khai thác IUU trên địa bàn thành phố đã có những kết quả tích cực.

Trong đó, nổi bật là công tác tuyên truyền pháp luật về chống IUU được triển khai rộng khắp với nhiều mô hình sáng tạo, như “Cà-phê sáng với ngư dân”, “Phiên tòa giả định”. Qua đó, ý thức trách nhiệm của ngư dân được nâng lên rõ rệt, góp phần quan trọng trong việc xử lý triệt để khai thác IUU từ gốc.

Bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đến ngày 24/2, thành phố có hơn 4.400 tàu cá đã đăng ký; tất cả được cập nhật trên VNFishbase và đồng bộ thông tin chủ tàu với cơ sở dữ liệu dân cư VNeID. Trong kiểm soát hoạt động trên biển, hơn 2.200 tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt VMS. Đặc biệt, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố không có tàu cá vượt ranh giới hay mất kết nối hơn 10 ngày.

Để chuẩn bị làm việc với đoàn thanh tra của EC, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết, Bộ đang phối hợp các bộ, ngành, nhất là các địa phương tập trung kiểm tra, rà soát, chuẩn bị hồ sơ, quyết tâm đạt kết quả tốt nhất trong nỗ lực gỡ cảnh báo “thẻ vàng” cho ngành thủy sản.

Bộ trưởng khẳng định, theo tinh thần chỉ đạo của Ban Bí thư và Thủ tướng Chính phủ, lãnh đạo các địa phương phải chịu trách nhiệm hoàn toàn nếu để xảy ra sai sót, cung cấp dữ liệu thiếu trung thực hoặc không quản lý chặt tàu cá vi phạm, bởi kết quả đợt thanh tra lần này sẽ quyết định việc rút “thẻ vàng” hoặc nguy cơ bị nâng lên “thẻ đỏ”.

Trung tướng Lê Quang Đạo, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam cũng cho biết, lực lượng quân đội đang duy trì tuần tra, kiểm soát chặt trên biển để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm và cảnh báo nguy cơ tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

Sau hành trình hơn tám năm kiên trì, nỗ lực không ngừng nghỉ, ngành thủy sản Việt Nam đã có những tiến bộ, cải cách mạnh mẽ, từ hoàn thiện khung pháp lý, kiểm soát tàu cá, truy xuất nguồn gốc thủy sản tới việc thực thi nghiêm minh pháp luật.

Tuy nhiên, công tác chống khai thác IUU vẫn còn một số bất cập, hạn chế, nhất là trong công tác quản lý, kiểm soát tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, xử lý triệt để các trường hợp tàu cá vi phạm. Ngoài ra, vẫn còn tình trạng tàu cá vượt ranh giới, khai thác tại vùng biển nước ngoài. Do vậy, qua bốn lần kiểm tra của EC trong hơn tám năm qua, Việt Nam vẫn chưa thể gỡ được “thẻ vàng”.

Từ nay tới khi đoàn thanh tra EC vào Việt Nam chính là “thời gian vàng” để ngành thủy sản cùng các bộ, ngành, địa phương quyết liệt hoàn thành các nhiệm vụ cấp bách, quan trọng hàng đầu mà Thủ tướng Chính phủ giao, nhằm cán đích thắng lợi mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU, phát triển nghề cá hiện đại, trách nhiệm và hội nhập quốc tế.

LÊ QUÂN