Sáng 10/12, với 437/448 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Tiết kiệm, chống lãng phí. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Khuyến khích người dân tiết kiệm, không hạn chế quyền tự do kinh doanh, tiêu dùng
Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật trước khi Quốc hội bấm nút biểu quyết, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, Chính phủ đã nghiên cứu tiếp thu tối đa ý kiến và chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật.
Về phạm vi, đối tượng, trong quá trình thẩm tra dự án luật, cơ quan thẩm tra cho rằng, việc quy định hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng của cá nhân, hộ gia đình thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật có thể chưa phù hợp với Điều 33, Điều 34 Hiến pháp về quyền tự do kinh doanh, quyền sở hữu tài sản. Do vậy, đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính hợp hiến và chỉ giới hạn áp dụng bắt buộc với cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng nguồn lực công.
Về vấn đề này, theo giải trình của Chính phủ, việc quy định hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng của cá nhân, gia đình thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật là kế thừa của quy định tại Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí hiện hành. Theo đó, quy định như tại dự thảo Luật thể hiện tính chất khuyến khích (không có quy định mang tính chất bắt buộc), không làm ảnh hưởng đến quyền tự do kinh doanh, tiêu dùng của nhân dân.
"Quan điểm xuyên suốt của dự thảo Luật là chỉ quy định mang tính bắt buộc đối với các tổ chức, cá nhân trong khu vực nhà nước và khu vực tư nhân trực tiếp quản lý, sử dụng các nguồn lực công (bao gồm tài sản công, tài chính công, tài nguyên,…), tiết kiệm chống lãng phí trong hoạt động sản xuất kinh doanh và tiêu dùng của nhân dân là các quy định mang tính chất khuyến khích, vận động, không can thiệp, không quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng của nhân dân", Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định.
Giải trình việc dự thảo Luật đề xuất lựa chọn ngày 31/5 hàng năm là "Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí", đại diện Chính phủ cho biết, ngày này được lấy theo ngày của bài viết "Thế nào là Kiệm" được đăng trên Báo Cứu Quốc (ngày 31/5/1949) là để lan tỏa tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tiết kiệm, chống lãng phí, góp phần xây dựng văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội.
Thực tế, đã có một số Luật có quy định về ngày để phát động, hưởng ứng thực hiện trong lĩnh vực đó, thí dụ: "Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam", "Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ", "ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam"...Việc quy định ngày này không dẫn đến cách hiểu trong cả năm chỉ có một ngày làm việc này.
Vì vậy, Chính phủ thấy rằng việc quy định tại dự thảo Luật để phát động và duy trì thường niên "Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí" là cần thiết, góp phần đưa thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trở thành "tự giác", "tự nguyện", "cơm ăn nước uống, áo mặc hàng ngày" như tại bài viết "Thực hành tiết kiệm" mà đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã đề cập.
Quy định cụ thể hơn về việc bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí
Về cơ chế, biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, bảo đảm thống nhất, không trùng lặp, đồng thời đề nghị cân nhắc, bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ của người đấu tranh chống lãng phí tương tự như quy định tại Luật Tố cáo.
Tiếp thu ý kiến này của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Chính phủ đã rà soát, chỉnh lý lại nội dung dự thảo Luật đảm bảo đồng bộ, thống nhất với Luật Tố cáo, Luật Tiếp công dân, Bộ Tố tụng hình sự và pháp luật có liên quan.
Dự thảo Luật trình Quốc hội thông qua sáng nay cũng đã được chỉnh lý theo hướng quy định cụ thể hơn về việc bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí, trong đó bao gồm: quyền và trách nhiệm của người đấu tranh chống lãng phí; phạm vi bảo vệ, cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ, trình tự, thủ tục và các biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí; các trường hợp người đấu tranh chống lãng phí không được bảo vệ, chấm dứt bảo vệ; hành vi nghiêm cấm trong bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí.
Theo Chính phủ, hiện nay, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Tố cáo đã có các quy định cụ thể về bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí theo các hình thức là tố giác và tố cáo.
Theo đó, tại khoản 3 Điều 8 dự thảo Luật đã quy định việc bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí (phạm vi bảo vệ, cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ, trình tự, thủ tục và các biện pháp bảo vệ) thực hiện theo quy định pháp luật tương ứng theo từng loại chủ thể, cụ thể: đối với người tố cáo hành vi gây lãng phí được thực hiện theo quy định của pháp luật về tố cáo; đối với người tố giác tội phạm về hành vi gây lãng phí được thực hiện theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự; đối với người phản ánh về hành vi gây lãng phí được áp dụng các quy định về bảo vệ như bảo vệ người tố cáo.
Đối với quy định về các trường hợp đấu tranh chống lãng phí không được bảo vệ, chấm dứt bảo vệ và hành vi nghiêm cấm trong bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí tại khoản 4, khoản 5 Điều 8 dự thảo Luật, đây là nội dung được thể chế hóa theo quy định tại Điều 7, Điều 8 Quy định số 231-QĐ/TW ngày 17/1/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Theo đó, việc cụ thể hóa các nội dung này tại dự thảo Luật đã đảm bảo đầy đủ, phù hợp với Quy định số 231-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
