Đây cũng là thông điệp được các cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp chia sẻ tại hội nghị bàn tròn "Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại trong phát triển ngành công nghiệp và công nghiệp hóa chất bền vững" diễn ra sáng 6/8 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Từ công cụ ứng phó thành đòn bẩy phát triển ngành công nghiệp nền tảng
Phát biểu tại hội nghị, ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương), cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân hơn 10% trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng nền công nghiệp hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao và trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình cao vào năm 2030. Trong lộ trình này, công nghiệp chế biến, chế tạo cùng công nghiệp hóa chất được xác định là những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.
Theo ông Chu Thắng Trung, để các ngành công nghiệp phát triển bền vững cần sự phối hợp đồng bộ của nhiều chính sách từ tín dụng, đầu tư đến chính sách phát triển ngành. Trong đó, phòng vệ thương mại giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa nhập khẩu.
Lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại cũng cho biết, xu hướng gia tăng áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới, đặc biệt đối với những ngành công nghiệp nền tảng như thép, hóa chất và nhựa. Điều này cho thấy nhiều quốc gia đều coi đây là công cụ chính sách cần thiết nhằm bảo vệ ngành sản xuất trước các hành vi cạnh tranh không công bằng.
Đáng chú ý, thời gian qua, nhiều ngành sản xuất trong nước đã chủ động tìm hiểu và làm việc với Cục Phòng vệ thương mại để chuẩn bị hồ sơ đề nghị điều tra. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc xây dựng hồ sơ, thu thập dữ liệu cũng như đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo quy định pháp luật.
Theo ông Chu Thắng Trung, điều quan trọng cần khẳng định là phòng vệ thương mại không nhằm mục tiêu bảo hộ sản xuất mà là công cụ chính sách giúp bảo vệ ngành sản xuất trong nước trong khoảng thời gian hợp lý trước các hành vi cạnh tranh không công bằng. Khoảng thời gian này tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và phát triển bền vững.
Sử dụng hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại góp phần bảo vệ sản xuất trong nước
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội nghị là vai trò của phòng vệ thương mại đối với ngành công nghiệp hóa chất - lĩnh vực được xem là ngành công nghiệp nền tảng của nền kinh tế.
Theo ông Phạm Huy Nam Sơn, Phó Cục trưởng Cục Hóa chất, ngành hóa chất hiện cung cấp nguyên liệu đầu vào cho hàng loạt lĩnh vực như nông nghiệp, y tế, điện tử, cơ khí, vật liệu xây dựng và công nghiệp chế biến, chế tạo. Vì vậy, phát triển ngành hóa chất theo hướng hiện đại, tự chủ và bền vững có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường nguyên liệu thế giới liên tục biến động và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, nhiều sản phẩm hóa chất cơ bản vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Điều này khiến ngành hóa chất chịu sức ép lớn từ hàng hóa nhập khẩu giá rẻ.
Theo lãnh đạo Cục Hóa chất, việc sử dụng hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại sẽ góp phần bảo vệ sản xuất trong nước, đồng thời tạo dư địa để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước xây dựng chuỗi cung ứng hóa chất có năng lực cạnh tranh cao hơn. Muốn vậy, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp trong việc theo dõi diễn biến thị trường, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành cũng như phát hiện sớm các dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh.
Ở góc độ truyền thông chính sách, bà Phạm Thị Lệ Nhung, Tổng Biên tập Tạp chí Công thương, cho rằng trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại được sử dụng ngày càng phổ biến trên thế giới, việc nâng cao nhận thức và năng lực sử dụng hiệu quả các công cụ này không chỉ là yêu cầu của cơ quan quản lý mà còn là nhu cầu thiết thực của cộng đồng doanh nghiệp.
Theo bà, bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế chính sách, cần tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp cùng trao đổi những khó khăn, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp trong cảnh báo, chuẩn bị hồ sơ và xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại.
Điểm đáng chú ý tại phiên thảo luận là sự thống nhất quan điểm của các đại biểu rằng phòng vệ thương mại ngày nay không còn đơn thuần là giải pháp ứng phó trước các vụ việc phát sinh, mà đã trở thành một bộ phận của hoạt động quản trị doanh nghiệp hiện đại.
Theo ông Vũ Xuân Hưng, đại diện Liên đoàn thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Chi nhánh Khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, doanh nghiệp Việt Nam hiện phải đối mặt đồng thời với hai sức ép: vừa ứng phó với các vụ điều tra từ nước ngoài, vừa chủ động sử dụng công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ thị trường nội địa. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn còn ba hạn chế lớn là bị động trong tiếp cận thông tin, hạn chế về quản trị dữ liệu và truy xuất nguồn gốc, đồng thời thiếu nguồn nhân lực chuyên trách về phòng vệ thương mại.
Theo ông, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy “ứng phó” sang “phòng ngừa”, chủ động khai thác hệ thống cảnh báo sớm, chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường liên kết thông qua các hiệp hội ngành hàng để nâng cao năng lực xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại. Thực tiễn từ doanh nghiệp cũng cho thấy việc chuẩn bị dữ liệu ngay từ đầu mang ý nghĩa quyết định.
Về phía doanh nghiệp, theo ông Bùi Thanh Cảnh, Phó Tổng giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV Thép Miền Nam - VNSTEEL, sau nhiều vụ việc phòng vệ thương mại, doanh nghiệp trong ngành đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm. Tuy nhiên, phòng vệ thương mại chỉ tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng và khoảng thời gian cần thiết để doanh nghiệp tái cơ cấu; về lâu dài, năng lực nội tại mới là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp cũng mong muốn cơ quan quản lý tiếp tục đồng hành trong việc hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, cung cấp dữ liệu thị trường và duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên nhằm tháo gỡ kịp thời các khó khăn phát sinh.
Ở góc độ hiệp hội, bà Huỳnh Thị Mỹ, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam đề xuất tăng cường đào tạo chuyên sâu theo từng ngành hàng, xây dựng các bộ tài liệu mẫu về hồ sơ, chứng từ và dữ liệu kế toán để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chủ động hơn khi tham gia các vụ việc phòng vệ thương mại.
Theo đó, hiệp hội tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, tăng cường chia sẻ thông tin hai chiều, hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng hệ thống dữ liệu và chuẩn bị hồ sơ ngay từ khi xuất hiện dấu hiệu thiệt hại. Để phòng vệ thương mại không phải là rào cản của hội nhập, mà là công cụ để bảo đảm cạnh tranh công bằng, tạo không gian cho doanh nghiệp nâng cao nội lực, từ đó góp phần xây dựng một nền công nghiệp Việt Nam hiện đại, tự chủ và phát triển bền vững.
