Với Lâm Đồng, địa phương có thế mạnh nổi trội về sản xuất nông sản, việc tháo gỡ những nút thắt trong chuỗi logistics mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, nhằm nâng cao giá trị gia tăng, hướng tới phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng thị trường quốc tế.
Áp lực do đội chi phí
Lâm Đồng hiện có hơn 101.000 ha rau xanh với sản lượng khoảng 3,38 triệu tấn mỗi năm; 42.620 ha sầu riêng, đạt khoảng 175.000 tấn; 27.000 ha thanh long, khoảng 560.000 tấn; và 327.000 ha cà-phê với sản lượng hơn 1 triệu tấn. Đây đều là những mặt hàng nông sản chủ lực, phục vụ nhu cầu trong nước và đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, lợi thế về quy mô và sản lượng chưa thật sự chuyển hóa thành ưu thế cạnh tranh tương xứng. Một trong những nguyên nhân cốt lõi nằm ở chi phí logistics còn cao, chiếm từ 20-25% giá thành sản phẩm, thậm chí tăng mạnh vào mùa thu hoạch cao điểm. Điều này phản ánh những bất cập trong tổ chức vận chuyển, bảo quản và phân phối nông sản. Thực tế cho thấy, tại nhiều vùng nông thôn, hạ tầng giao thông phục vụ sản xuất vẫn chưa được đầu tư đồng bộ. Đường vào khu sản xuất còn tình trạng nắng bụi, mưa bùn, gây khó khăn lớn cho việc vận chuyển nông sản từ rẫy về kho hoặc đến các điểm tập kết. Vì vậy, nông dân buộc phải phụ thuộc vào thương lái, kéo theo tình trạng bị ép giá.
Ông Lương Văn Kế, nông dân xã Nâm Nung cho biết: “Do gặp khó khăn trong khâu vận chuyển cho nên nông sản của chúng tôi phải bán cho tư thương và thường xuyên bị ép giá. Điệp khúc được mùa, mất giá hay được giá, mất mùa cứ lặp lại, khiến người dân rất trăn trở”.
Không chỉ người nông dân, các doanh nghiệp cũng chịu nhiều sức ép. Đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu rau quả tại xã Đức Trọng cho biết: “Vào mùa cao điểm, chi phí container vận chuyển tăng rất mạnh. Trong khi đó, nông sản phải đi quãng đường xa mới đến được kho bãi tập kết để xuất khẩu. Nếu có trung tâm logistics ngay tại địa phương, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong bảo quản và giao hàng”.
Khoảng cách từ vùng nguyên liệu đến các cảng biển lớn, như khu vực Đông Nam Bộ dao động từ 250-350 km, làm gia tăng đáng kể thời gian và chi phí vận chuyển. Trong bối cảnh hạ tầng logistics tại chỗ còn thiếu các trung tâm tích hợp và cảng cạn (ICD), nông sản buộc phải trung chuyển ra ngoài tỉnh, làm giảm tính cạnh tranh trên thị trường.
Một nút thắt quan trọng khác là hệ thống bảo quản sau thu hoạch và chuỗi lạnh chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Đối với nông sản tươi vốn đòi hỏi điều kiện bảo quản nghiêm ngặt, việc thiếu kho lạnh quy mô lớn và đồng bộ khiến tỷ lệ hao hụt cao, chất lượng suy giảm trong quá trình vận chuyển. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến khả năng xuất khẩu chính ngạch, nhất là vào các thị trường khó tính. Không ít sản phẩm phải tiêu thụ dưới dạng thô, giá trị gia tăng thấp. Theo ước tính, tỷ lệ chế biến sâu đối với các mặt hàng như cà-phê, hồ tiêu, hạt điều mới chỉ đạt khoảng 5-10%, một con số còn khá khiêm tốn so với tiềm năng. Việc thiếu liên kết giữa sản xuất-chế biến-logistics cũng khiến chuỗi giá trị bị đứt gãy cục bộ. Nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ chưa đủ năng lực đầu tư hệ thống bảo quản hiện đại, dẫn đến phụ thuộc vào các khâu trung gian.
Tổ chức lại chuỗi giá trị
Trước thực trạng trên, tỉnh đang từng bước định hình chiến lược phát triển logistics như một ngành dịch vụ hạ tầng thiết yếu, gắn kết chặt chẽ với nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp chế biến. Các trung tâm logistics dự kiến được quy hoạch dọc theo các tuyến giao thông chính, đặc biệt gắn với khu vực sân bay Liên Khương nhằm tăng cường khả năng kết nối vận tải đa phương thức. Song song với đó, tỉnh cũng định hướng phát triển hệ thống cảng cạn, kho ngoại quan và các kho chuyên dụng cho nông sản, qua đó giảm áp lực vận chuyển đường dài và tăng tính chủ động cho doanh nghiệp.
Bên cạnh đầu tư hạ tầng, việc tổ chức lại chuỗi logistics nông sản được xác định là giải pháp mang tính căn cơ. Theo đó, tỉnh khuyến khích các doanh nghiệp logistics liên kết với doanh nghiệp chế biến và hợp tác xã để hình thành chuỗi dịch vụ khép kín từ sản xuất, thu hoạch, bảo quản đến vận chuyển, chế biến và xuất khẩu.
Mô hình liên kết này không chỉ giúp giảm chi phí trung gian mà còn nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường. Đồng thời, việc xây dựng các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, gắn với hệ thống logistics hiện đại sẽ tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp bền vững.
Một yếu tố không thể thiếu trong quá trình này là ứng dụng công nghệ số. Việc triển khai các hệ thống quản lý kho thông minh, truy xuất nguồn gốc điện tử và giám sát chất lượng theo thời gian thực sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng niềm tin của người tiêu dùng và đối tác quốc tế. Khi những nút thắt trong logistics từng bước được tháo gỡ, chuỗi cung ứng nông sản của Lâm Đồng sẽ trở nên thông suốt hơn, giúp giảm chi phí, hạn chế thất thoát sau thu hoạch, mở ra cơ hội nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu và đa dạng hóa thị trường.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vũ Đình Cường cho biết: “Trong thời gian tới, tỉnh sẽ ưu tiên hình thành từ 1 đến 2 trung tâm logistics hiện đại, tích hợp đầy đủ các chức năng như kho lạnh, sơ chế, phân loại, đóng gói và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Việc phát triển logistics hiện đại sẽ góp phần tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng chuyên nghiệp, quy mô lớn, gắn với chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là nền tảng để nông sản Lâm Đồng khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, đồng thời nâng cao thu nhập và đời sống cho nông dân”.
Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, cạnh tranh không chỉ diễn ra ở sản phẩm mà còn ở hiệu quả tổ chức chuỗi cung ứng. Vì vậy, tháo gỡ nút thắt logistics là bước đi tất yếu để Lâm Đồng hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm nông nghiệp công nghệ cao.
