Giữa đại ngàn Mã Đà (xã Tân Lợi, tỉnh Đồng Nai) màu xanh của rừng hôm nay được gìn giữ bởi nhiều thế hệ những người đã dành một phần cuộc đời gắn bó với nơi này. Đó là những người lính từng chiến đấu giữa rừng trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và cả những người tiếp tục công việc bảo vệ rừng trong thời bình. Họ tụ lại ở điểm chung thể hiện qua ý thức trách nhiệm và mong muốn gìn giữ những giá trị của quê hương cho các thế hệ mai sau.
Từ câu chuyện xúc động này, phim tài liệu "Nguyện ước giữa đại ngàn" lựa chọn cách tiếp cận hiện tại để nhìn lại quá khứ. Bộ phim dành không gian, thời lượng lớn để những ký ức về đồng đội, những con đường rừng, dấu tích còn lại giữa đại ngàn và công việc bảo vệ rừng hôm nay tự nhiên kết nối với nhau. Qua đó, hình ảnh những người lính năm xưa hiện lên qua ký ức chiến tranh và nhất là những việc họ đã lựa chọn làm sau ngày đất nước hòa bình.
Mã Đà từng là căn cứ cách mạng quan trọng trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Sau chiến tranh, nhiều người lính trở về cuộc sống đời thường và mối gắn bó với cánh rừng vẫn tiếp tục. Họ phối hợp lực lượng kiểm lâm bảo vệ rừng, ngăn chặn những hành vi xâm hại và vận động người dân cùng tham gia gìn giữ đại ngàn.
Với các cựu chiến binh từng gắn bó với Mã Đà, bảo vệ rừng là sự tiếp nối của tinh thần trách nhiệm được hình thành trong những năm tháng chiến tranh. Khi nhiệm vụ trên chiến trường đã khép lại, phẩm chất của người lính vẫn được thể hiện trong những lựa chọn của họ giữa đời thường.
Họ trở lại với rừng, gắn bó với gốc cây, dòng suối, góp phần giữ gìn không gian sinh thái mang những dấu tích lịch sử. Cùng với màu xanh của rừng là ký ức về đồng đội, bao năm tháng đã qua và ý thức trách nhiệm với những gì cần được bảo vệ.
Theo tác giả kịch bản Mai Thị Phượng, khi tìm hiểu câu chuyện của những cựu chiến binh gắn bó với Mã Đà, điều để lại ấn tượng sâu sắc là tinh thần của người lính vẫn hiện hữu trong cách họ sống, lựa chọn công việc và hệ giá trị họ muốn gìn giữ. Đằng sau câu chuyện về cánh rừng là câu chuyện về trách nhiệm, nghĩa tình và sự cống hiến bền bỉ trong những năm tháng hòa bình.
Thời gian trôi qua, những người từng trực tiếp gắn bó với rừng ngày một lớn tuổi. Khi sức khỏe không còn cho phép họ tiếp tục những công việc như trước, trách nhiệm ấy được trao lại cho những người ở thế hệ sau. Điều được chuyển giao không chỉ là công việc giữ rừng, mà còn là ý thức cộng đồng, tình yêu thiên nhiên và những giá trị được vun đắp qua nhiều năm.
Một trong những điểm nhấn của "Nguyện ước giữa đại ngàn" là câu chuyện về phẩm chất người lính sau chiến tranh. Tác phẩm góp phần nhận diện những giá trị còn lặng lẽ hiện hữu trong cuộc sống hôm nay. Ở những cựu chiến binh từng gắn bó với Mã Đà, đó là tinh thần trách nhiệm, sự bền bỉ, tình đồng chí, đồng đội và ý thức hướng đến lợi ích chung. Phẩm chất ấy được thể hiện qua cách họ gắn bó với rừng và qua mong muốn trao lại giá trị mình trân trọng cho thế hệ sau.
Đại úy Nguyễn Tú Đức, đạo diễn bộ phim, cho biết quá trình ghi hình đặt ra nhiều yêu cầu đối với ê-kíp. Địa hình rừng rộng và phức tạp, nhiều địa điểm phải di chuyển xa, băng rừng, lội suối... Thời tiết và ánh sáng thay đổi liên tục, trong khi thiết bị ghi hình phải được đưa sâu vào rừng. Vì vậy, từ khâu khảo sát, lựa chọn địa điểm đến xây dựng phương án ghi hình đều phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, phối hợp với những người am hiểu địa hình và lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ bảo vệ rừng.
Những trải nghiệm thực tế trên giúp ê-kíp hiểu rõ hơn công việc mà các cựu chiến binh và những người đang bảo vệ rừng đã lựa chọn gắn bó. Đó là công việc đòi hỏi sự kiên trì và trách nhiệm trong thời gian dài.
Đạo diễn Nguyễn Tú Đức chia sẻ, ê-kíp cố gắng giữ lại vẻ chân thực, nguyên sơ của đại ngàn. Hành trình qua những lối mòn, bụi cây, con dốc và địa hình hiểm trở giúp những người làm phim phần nào cảm nhận được những khó khăn mà lực lượng bảo vệ rừng phải đối mặt hằng ngày.
Phim kết hợp giữa hình ảnh thực tế và tư liệu lịch sử. Những tư liệu về rừng Mã Đà được lồng ghép trong mạch kể hiện tại, giúp người xem hình dung sự thay đổi của khu rừng qua thời gian, đồng thời nhận diện những dấu ấn lịch sử còn lưu dấu giữa đại ngàn. Bộ phim cũng tiết chế lời bình, dành nhiều không gian cho hình ảnh, âm thanh tự nhiên và câu chuyện của nhân vật. Âm nhạc được lựa chọn theo từng bối cảnh, kết hợp với âm thanh của núi rừng, tạo nên không khí chân thực cho tác phẩm.
Từ những chuyến trở lại rừng, câu chuyện về đồng đội đến công việc của những người đang ngày ngày bảo vệ rừng, quá khứ dần được mở ra từ đời sống hiện tại. Qua câu chuyện của những người đã nhiều năm gắn bó với rừng, tác phẩm đặt ra vấn đề về sự tiếp nối các giá trị giữa các thế hệ. Những cựu chiến binh có thể không còn trực tiếp thực hiện những công việc như trước, song, tinh thần trách nhiệm và những điều họ vun đắp vẫn được tiếp tục bởi những người ở lại.
Sự tiếp nối ấy không nhất thiết là sự lặp lại những gì thế hệ trước đã làm mà đó là việc thế hệ sau tiếp nhận giá trị được trao truyền và thực hiện trách nhiệm của mình bằng những cách phù hợp với hoàn cảnh mới. Từ câu chuyện thế hệ cựu chiến binh gắn bó với Mã Đà, "Nguyện ước giữa đại ngàn" mở rộng thành câu chuyện về trách nhiệm với thiên nhiên, quê hương và cộng đồng. Giữa đại ngàn, nguyện ước được nối dài từ thế hệ này sang thế hệ khác qua nhiệm vụ giữ rừng, giữ màu xanh và những giá trị đã được vun đắp âm thầm, sâu nặng.
