Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục gia tăng, các nỗ lực trung gian của Qatar, Pakistan, Ai Cập và một số nước khác đang mở ra cơ hội duy trì đối thoại giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, khoảng cách lớn về điều kiện đàm phán, bất đồng liên quan Eo biển Hormuz và việc hai bên tiếp tục củng cố năng lực quân sự cho thấy con đường đi tới một thỏa thuận còn nhiều trở ngại. Nguy cơ xung đột leo thang tiếp tục đe dọa an ninh khu vực, tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với kinh tế, năng lượng và an ninh toàn cầu.
QATAR cam kết tham gia các nỗ lực thông báo Mỹ và Iran hòa giải, đồng thời xem xét những đề xuất tránh để căng thẳng khu vực leo thang. Tuy nhiên, triển vọng đạt được thỏa thuận vẫn mịt mờ khi Tehran cho rằng phản hồi của Washington chưa đáp ứng các yêu cầu của nước này, trong khi các nguồn tin khu vực nhận định đàm phán chưa đạt tiến triển đáng kể.
Không chỉ những bất đồng cốt lõi chưa được giải quyết, trở ngại lớn nhất hiện nay là sự khác biệt về cách tiếp cận và thứ tự thực hiện các cam kết. Đối với Tehran, việc chấm dứt xung đột phải gắn với dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa, chấm dứt phong tỏa hàng hải ở Eo biển Hormuz và bảo đảm an ninh. Iran cũng muốn các thỏa thuận bao quát cả những mặt trận liên quan, trong đó có Dải Gaza và Liban. Trong khi đó, Washington đòi hỏi những yêu cầu liên quan chương trình hạt nhân Iran, an ninh hàng hải và việc bảo đảm các tuyến vận tải quốc tế không bị một bên đơn phương chi phối.
Đây không chỉ là vấn đề của quan hệ song phương mà còn liên quan lợi ích của các đồng minh của Mỹ, nhất là Israel và các quốc gia vùng Vịnh. Điểm nghẽn khó giải tỏa nhất là Iran muốn một thỏa thuận có thể giải quyết đồng thời các nguyên nhân khiến nước này đối mặt với sức ép quân sự và kinh tế, trong khi Mỹ lại muốn bảo đảm bất kỳ nhượng bộ nào cũng không làm suy giảm các mục tiêu an ninh mà Washington theo đuổi.
Cánh cửa ngoại giao chưa khép lại, nhưng nguy cơ leo thang quân sự vẫn hiện hữu khi hai bên tiếp tục củng cố năng lực tác chiến. Mỹ mới đây đã tiến hành các cuộc không kích giới hạn nhằm vào những mục tiêu quân sự trên đảo Qeshm của Iran, gần Eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố không loại trừ khả năng tiến hành hành động quân sự nhằm vào Iran sau cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ. Theo truyền thông khu vực, một số máy bay vận tải quân sự Mỹ xuất phát từ căn cứ Fort Bliss, bang Texas, đã đến các căn cứ tại Israel trong những ngày gần đây. Nhóm tác chiến tàu sân bay USS Theodore Roosevelt cũng được ghi nhận hoạt động gần Eo biển Malacca và dự kiến tiến vào khu vực phụ trách của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) trong tuần tới.
Trong khi đó, Tehran cảnh báo sẽ đáp trả ngay lập tức với quy mô lớn hơn nếu Mỹ tiến hành một cuộc tấn công mới, đồng thời tuyên bố các cơ sở quân sự, trang thiết bị và lợi ích của Mỹ trong tầm tấn công đều có thể trở thành mục tiêu. Qua đó cho thấy Tehran muốn sử dụng năng lực tên lửa, thiết bị bay không người lái như một công cụ răn đe.
Những diễn biến căng thẳng trên thực địa và tuyên bố cứng rắn của hai bên khiến triển vọng ngoại giao càng trở nên khó dự đoán, gây lo ngại đối với an ninh khu vực. Bên cạnh nguy cơ xảy ra đối đầu trực diện Mỹ-Iran, xung đột có thể mở rộng thông qua những lực lượng và mặt trận liên quan các nhóm vũ trang trong khu vực, đe dọa môi trường an ninh vốn mong manh tại vùng Vịnh. Trong khi đó, căng thẳng tại Eo biển Hormuz khiến cuộc khủng hoảng gián đoạn dòng chảy xuất khẩu dầu mỏ và thương mại quốc tế có nguy cơ kéo dài.
Các hoạt động quân sự gia tăng và những tuyên bố cứng rắn từ cả hai phía khiến tiến trình tìm giải pháp cho cuộc xung đột Mỹ-Iran trở nên phức tạp và khó đoán. Nếu các bên tiếp tục đặt ưu tiên vào việc gia tăng sức ép quân sự thay vì tìm kiếm nhượng bộ, Trung Đông có thể tiếp tục rơi vào vòng xoáy đối đầu nguy hiểm, với những hệ lụy vượt xa phạm vi khu vực.
